Очишга 5 дақиқа, ёпишга 5 ой: тадбиркорни сарсон қилаётган бюрократик тизим

Сўнгги йилларда бизнес муҳитини яхшилаш ва давлат хизматларини рақамлаштириш бўйича кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилмоқда. Аммо тадбиркорликни очиш осонлашгани билан, уни ёпиш жараёни ҳали ҳам эскича ёндашувлар асосида ишламоқда.

Муаммо қаерда?

Амалдаги тартибга кўра, якка тартибдаги тадбиркор фаолиятини тугатиш учун ариза берганидан кейин солиқ органлари текширув ўтказади. Қонунчиликда белгиланган муддатлар мавжуд бўлса-да, амалда бу жараён кўп ҳолларда бир неча ойга чўзилиши мумкин.

Бундан ташқари, Давлат хизматлари марказлари, солиқ органлари ва тижорат банклари ўртасида маълумот алмашинуви тўлиқ автоматлаштирилмаган.

Натижада тадбиркор бир идорадан иккинчисига ҳужжат ташишга мажбур бўлади. Давлат хизматлари маркази банк ҳисоб рақамини ёпишни талаб қилади, банк эса солиқдан қарздорлик йўқлиги ҳақида маълумотнома сўрайди. Солиқ органида эса текширув қачон якунланиши ноаниқлигича қолаверади.

Нима учун автоматлаштирилмайди?

Агар тадбиркорнинг давлат олдида қарзи бўлмаса, солиқ ҳисоботлари ўз вақтида топширилган бўлса ва унинг фаолияти юқори хавф тоифасига кирмаса, фаолиятни инсон омилисиз автоматик тугатишга тўсқинлик қилаётган омиллар очиқ эмас.

Бу эса рақамлаштириш жараёнида ҳали ҳам ҳал этилмаган тизимли муаммолар мавжудлигини кўрсатади.

Таклифлар

Бизнес муҳитини янада жозибадор қилиш учун бозорга кириш билан бир қаторда, ундан эркин чиқиш ҳам соддалаштирилиши лозим.

Мутахассислар қуйидаги ечимларни таклиф қилмоқда:

• «Яшил йўлакча» механизмини жорий этиш. Агар ЯТТда қарздорлик бўлмаса, ҳисоботлар вақтида топширилган бўлса ва хавф даражаси паст деб баҳоланса, фаолият 24 соат ичида автоматик тарзда тугатилиши керак.
• Текширув муддатларини чеклаш. Солиқ органларига текширув учун аниқ муддат (масалан, 10–15 кун) белгиланиши, ушбу муддат бузилганда эса тизим тадбиркорликни автоматик равишда ёпиши лозим.
• Банк ҳисоб рақамларини масофадан ёпиш. Давлат хизматлари маркази ёки солиқ тизими орқали берилган электрон топшириқ асосида банк ҳисоб рақамлари автоматик ёпилиши керак.
• Таваккалчиликка асосланган ёндашувни қўллаш. Барча тадбиркорларни оммавий текшириш амалиётидан воз кечиб, фақат хавф юқори бўлган субъектларгина текширувдан ўтказилиши мақсадга мувофиқ.

Бизнес доимо маълум даражада таваккалчилик билан боғлиқ. Бироқ тадбиркор фаолияти юришмаса, уни қонуний ва тез тартибда тугата олиши ҳам бизнес муҳитининг муҳим қисми ҳисобланади.

Акс ҳолда, «очиш осон, ёпиш қийин» тамойили янги бизнес ташаббуслари, инвестиция ва хусусий тадбиркорлик ривожига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.