Миллий кино душмани ким? “Фарз” мисолида аччиқ ҳақиқат

Бугун кўплаб канал ва саҳифалар фильмни таҳлил қилиш учун эмас, кўпроқ кўришлар сонини ошириш мақсадида тарқатади. Натижада асар устида муҳокама эмас, унинг парчаси атрофида шов-шув ҳосил бўлади.

Саҳна контекстдан узилади, қаҳрамоннинг синови тушунтирилмайди, драматик йўналиш йўқолади. Томошабин эса воқеани тўлиқ идрок этиш ўрнига, уни ҳиссий “скуп” сифатида қабул қилади. Бу ёндашув айниқса “Фарз” каби маънавий қатламга эга фильмлар учун хавфлидир. Чунки бундай асарларнинг кучи айнан чуқурликда, сабаб-оқибат занжирида ва руҳий босқичларда намоён бўлади.

Яна бир ташвишли ҳолат – одамлар кўпинча фильмнинг тўлиқ мазмунини кўрмасдан туриб, у ҳақда ҳукм чиқариб қўяди. Reels’даги бир саҳна, Telegram’даги бир парча, Facebook’даги бир пост фильм ҳақида хулоса бериш учун етарли бўлиб қолгандек. Ҳолбуки, бадиий асар парчада эмас, бутунликда баҳоланади. 

Бир эпизод кулгили ёки таъсирли кўрингани билан, у бутун фильмнинг маъносини бермайди. Аксинча, кўпинча фильмнинг энг муҳим жойи айнан кесилмаган, тўлиқ кўрилган, сабр билан кузатилган лаҳзаларда очилади. Қисқа видео маданияти эса шу сабрни емириб бораверади, бора-бора диққатни жамлай олмаслик ёки қисқа диққат сабаб фильм ўз ихлосмандларини йўқотиш хавфи остида қолади.

“Фарз” фильми расмий тарзда 2026 йил 16 мартдан Миллий кино санъати саройида намойиш этила бошланди. Бу худди бирор таомни айнан унинг “ватани”да ейиш ёки ўша таомни бошқа мамлакат ресторанида татиб кўришга ўхшайди. Кино ҳам ўз муҳитида кўрилганда таъсирли бўлади: у зал, овоз, экран, танаффуссиз оқим ва томошабин диққатини талаб қилади. Уни телефон экранига буларнинг барчасини сиғдириш имконсиз. 

Фильмларни смартфон экранида кўриш мумкин, албатта, лекин уни бўлак-бўлак тарқатиб, асл бадиий таъсирини синдириш бошқа масала. “Бизда яхши кино кам”, “Нега бизда яхши кинолар чиқмаяпти?” деган шикоят кўп. Аммо шундай фильмлар пайдо бўлаётган бир паллада уларни оммавий равишда майда контентга айлантириш, асарнинг ўзига эмас, унинг шов-шувига хизмат қилиш – бу маданий масъулиятсизликдир.

“Фарз” фильми мисолида бир ҳақиқат яна бир бор кўринади: яхши кино фақат суратга олиниши билан эмас, тўғри қабул қилиниши билан ҳам яшайди. Агар биз уни тўлиқ асар сифатида эмас, Telegram, Facebook ва Reels’даги бўлаклар орқали истеъмол қилсак, норасмий манбаларга “қани-қани”лайверсак, кино санъати эмас, фақат контент бозори “гуллаб-яшнайди”. Сабаби, қадрли фильмнинг қадрини тушираётган ҳам айнан шу шошқалоқ истеъмол одатидир.

Ниҳолни парвариш қилмасдан, ундан катта дарахт кутиш мумкин эмас. “Фарз” каби фильмлар эса айнан парвариш талаб қиладиган ниҳоллардир. Уларни ҳимоя қилиш – фақат ижодкорнинг эмас, томошабиннинг ҳам бурчи. Кино санъати ҳам бошқа санъат турлари каби қадрланган жойда яшайди, гуркираб ривожланади.

 Муаллиф: Мафтуна Бахтиёрова