Шовинистик фикр ва қарашлар: жамият ва миллатлар учун хавф

Бундай фикрлар кўпинча «миллий ғурур» ниқоби остида намоён бўлади, аммо аслида улар жамиятда адоват, нафрат ва зўравонликни кучайтиради.

Шовинизм қандай шаклланади?

Шовинистик қарашлар тасодифан пайдо бўлмайди. Уларга қуйидаги омиллар асос бўлади:

• тарихий воқеаларни бир томонлама ва манфаатли тарзда талқин қилиш;
• сиёсий манипуляция ва пропаганда;
• ижтимоий-иқтисодий муаммолар учун «айбдор» излаш;
• таълим тизими ва оммавий ахборот воситаларда бағрикенгликнинг етишмаслиги.

Айниқса, ижтимоий тармоқлар даврида шовинистик ғоялар тез тарқалади. Содда, ҳиссий ва кескин чақириқлар орқали бундай фикрлар ёшлар онгига осон сингиб кетмоқда.

Шовинистик фикрларнинг салбий оқибатлари

Шовинизмнинг таъсири кўп қиррали ва хавфлидир:

Ижтимоий парчаланиш
Турли миллат ва маданият вакиллари ўртасида ишонч сусаяди, жамиятда «биз» ва «улар» деган қарашлар кучаяди.

Зўравонлик ва жиноятлар
Миллий адоват асосидаги ҳужумлар, камситиш ва нафрат жиноятлари кўп ҳолларда шовинистик ғоялар натижасида юзага келади.

Инсон ҳуқуқларининг бузилиши
Кам сонли миллатлар, мигрантлар ва этник гуруҳлар таълим, меҳнат ва хавфсизлик соҳаларида камситилади, уларнинг ҳуқуқлари поймол қилинади.

Халқаро муносабатларга путур етиши
Шовинистик сиёсат давлатлар ўртасида ишончни сусайтиради, сиёсий кескинлик ва можаролар хавфини оширади.

Кимлар энг кўп зарар кўради?

Шовинистик сиёсат ва қарашлар, аввало, қуйидагиларга салбий таъсир кўрсатади:

• кам сонли миллатларга;
• муҳожирлар ва қочқинларга;
• иқтисодий ёки сиёсий жиҳатдан заиф давлатларга.

Бундай ҳолатларда айрим миллатлар «иккинчи даражали» сифатида талқин қилинади, уларга нисбатан умумлаштирилган салбий образ яратилади. Бу эса нафақат алоҳида шахслар, балки бутун халқлар тақдирига таъсир қилади.

Нима қилиш керак?

Шовинизмга қарши кураш — фақат давлат ёки ҳуқуқ-тартибот органларининг вазифаси эмас. Бу умумий жавобгарликдир. Жумладан:

• таълим тизимида бағрикенглик, мулоҳазали ва танқидий фикрлашни кучайтириш;
• оммавий ахборот воситаларининг масъулиятли ва холис позицияси;
• жамоатчиликнинг адолатсизликка нисбатан қатъий муносабати муҳим аҳамиятга эга.

Энг муҳими, ҳар бир инсон бошқани миллати, тили ёки келиб чиқишига қараб эмас, аввало инсон сифатида қабул қилишни ўрганиши лозим.

Шовинистик фикр ва қарашлар жамиятни кучли қилмайди, аксинча уни заифлаштиради. Барқарор тараққиёт, тинчлик ва хавфсизлик фақат ўзаро ҳурмат, тенглик ва адолат асосида таъминланади. Миллатлар ўртасидаги ишонч ва ҳамжиҳатлик эса замонавий дунёдаги энг муҳим қадриятлардан биридир.