Shovinistik fikr va qarashlar: jamiyat va millatlar uchun xavf
Shovinizm — muayyan millat, irq yoki davlatni boshqalardan ustun qoʻyish, oʻzgalarni kamsitish va haq-huquqini inkor etishga asoslangan qarashlar tizimidir.
Madaniy
19.12.2025, 11:49
Ulashish:

Bunday fikrlar koʻpincha «milliy gʻurur» niqobi ostida namoyon boʻladi, ammo aslida ular jamiyatda adovat, nafrat va zoʻravonlikni kuchaytiradi.
Shovinizm qanday shakllanadi?
Shovinistik qarashlar tasodifan paydo boʻlmaydi. Ularga quyidagi omillar asos boʻladi:
- tarixiy voqealarni bir tomonlama va manfaatli tarzda talqin qilish;
- siyosiy manipulyatsiya va propaganda;
- ijtimoiy-iqtisodiy muammolar uchun «aybdor» izlash;
- taʼlim tizimi va ommaviy axborot vositalarda bagʻrikenglikning yetishmasligi.
Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlar davrida shovinistik gʻoyalar tez tarqaladi. Sodda, hissiy va keskin chaqiriqlar orqali bunday fikrlar yoshlar ongiga oson singib ketmoqda.
Shovinistik fikrlarning salbiy oqibatlari
Shovinizmning taʼsiri koʻp qirrali va xavflidir:
Ijtimoiy parchalanish
Turli millat va madaniyat vakillari oʻrtasida ishonch susayadi, jamiyatda «biz» va «ular» degan qarashlar kuchayadi.
Zoʻravonlik va jinoyatlar
Milliy adovat asosidagi hujumlar, kamsitish va nafrat jinoyatlari koʻp hollarda shovinistik gʻoyalar natijasida yuzaga keladi.
Inson huquqlarining buzilishi
Kam sonli millatlar, migrantlar va etnik guruhlar taʼlim, mehnat va xavfsizlik sohalarida kamsitiladi, ularning huquqlari poymol qilinadi.
Xalqaro munosabatlarga putur yetishi
Shovinistik siyosat davlatlar oʻrtasida ishonchni susaytiradi, siyosiy keskinlik va mojarolar xavfini oshiradi.
Kimlar eng koʻp zarar koʻradi?
Shovinistik siyosat va qarashlar, avvalo, quyidagilarga salbiy taʼsir koʻrsatadi:
- kam sonli millatlarga;
- muhojirlar va qochqinlarga;
- iqtisodiy yoki siyosiy jihatdan zaif davlatlarga.
Bunday holatlarda ayrim millatlar «ikkinchi darajali» sifatida talqin qilinadi, ularga nisbatan umumlashtirilgan salbiy obraz yaratiladi. Bu esa nafaqat alohida shaxslar, balki butun xalqlar taqdiriga taʼsir qiladi.
Nima qilish kerak?
Shovinizmga qarshi kurash — faqat davlat yoki huquq-tartibot organlarining vazifasi emas. Bu umumiy javobgarlikdir. Jumladan:
- taʼlim tizimida bagʻrikenglik, mulohazali va tanqidiy fikrlashni kuchaytirish;
- ommaviy axborot vositalarining masʼuliyatli va xolis pozitsiyasi;
- jamoatchilikning adolatsizlikka nisbatan qatʼiy munosabati muhim ahamiyatga ega.
Eng muhimi, har bir inson boshqani millati, tili yoki kelib chiqishiga qarab emas, avvalo inson sifatida qabul qilishni oʻrganishi lozim.
Shovinistik fikr va qarashlar jamiyatni kuchli qilmaydi, aksincha uni zaiflashtiradi. Barqaror taraqqiyot, tinchlik va xavfsizlik faqat oʻzaro hurmat, tenglik va adolat asosida taʼminlanadi. Millatlar oʻrtasidagi ishonch va hamjihatlik esa zamonaviy dunyodagi eng muhim qadriyatlardan biridir.
Madaniy
19.12.2025, 11:49
Ulashish:
Mashhur yangiliklar

Oliy ta’lim to‘g‘risidagi nizom yangidan tasdiqlandi
Ta'lim
06.04.2026, 17:35

Kimda “qizil tugma” bor? Dunyodagi yadroviy davlatlar va ularning tarixi
Fan-texnologiya
01.04.2026, 10:04

12 tonna KitKat mahsuloti Yevropada o‘g‘irlandi
Jahon
31.03.2026, 15:37

“Uyimiz juda go‘zal” – Artemida II Yerning yangi fotosuratlarini yubordi
Fan-texnologiya
06.04.2026, 10:49

Yaqin Sharq mojarosi: Markaziy Osiyoda tranzit narxi oshmoqda
Jahon
07.04.2026, 15:41

Har daqiqada 3 ta chaqaloq: Sudanda onalar va bolalar hayoti xavf ostida
Jahon
14.04.2026, 12:22
So'nggi yangiliklar

Tashiyev va Japarov raqobati: ziddiyat ortidagi korrupsiya va siyosiy o‘yinlar
Jahon
29.04.2026, 17:48

“Karkidon” suv omborida 635 milliard so‘mlik turizm majmuasi qurilmoqda
Oʻzbekiston
28.04.2026, 12:10

Abbos Aroqchi Vladimir Putin bilan uchrashdi
Jahon
28.04.2026, 10:47

Polsha va Ukraina birgalikda “dronlar floti”ni yaratadi
Jahon
27.04.2026, 17:45

Isroil prezidenti Qozog‘istonga tashrif buyurdi
Jahon
27.04.2026, 16:23

Abbos Aroqchi Ummon sultoni bilan muzokara o‘tkazdi
Jahon
27.04.2026, 13:04

“Yosh ekolog” ko‘krak nishoni ta’sis etiladi
Oʻzbekiston
27.04.2026, 12:05

Ajrimlar statistikasi hududlar kesimida farq qilmoqda
Oʻzbekiston
27.04.2026, 11:32

Kolumbiyada uyushtirilgan terakt oqibatida 19 kishi halok bo‘ldi
Jahon
27.04.2026, 11:03

Banklarda “Sun’iy intellekt maslahatchisi” platformasini ishga tushirish topshirildi
Oʻzbekiston
25.04.2026, 15:39

Ostona sammiti: Markaziy Osiyo ekologik muammolar bo‘yicha yagona pozitsiya shakllantirmoqda
Jahon
25.04.2026, 13:31

SI poygasi: Xitoyning DeepSeek kompaniyasi yangi modellarini taqdim etdi
Fan-texnologiya
24.04.2026, 17:04

O‘zbekiston Gvineya-Bisau va Ruanda bilan diplomatik aloqalar o‘rnatdi
Siyosat
24.04.2026, 13:49

“Rossiya har oy 30-35 ming askaridan ayrilmoqda” – Zelenskiy
Jahon
24.04.2026, 11:05

“RES 2026” sammiti: Shavkat Mirziyoyev ekologik hamkorlik bo‘yicha takliflar bildirdi
Oʻzbekiston
22.04.2026, 17:15

Pedagoglarga davlat to‘lovlarida 50 foiz chegirma beriladi (imtiyozlar ro‘yxati)
Ta'lim
22.04.2026, 16:23

Yevropaga eltuvchi yo‘llar “qabriston”ga aylanmoqda
Jahon
22.04.2026, 11:38

Amudaryo 65% gacha qisqaradi: Markaziy Osiyoda suv tanqisligi keskin oshmoqda
Jahon
21.04.2026, 16:58

“Ochofat yirtqichlar” – Tramp, Putin va Netanyahu xalqaro huquqni buzishda ayblandi
Jahon
21.04.2026, 11:26

Ko‘mir narxi oshmadi: taxminlar xato bo‘lib chiqdi
Jahon
20.04.2026, 14:18
Mashhur yangiliklar

Oliy ta’lim to‘g‘risidagi nizom yangidan tasdiqlandi
Ta'lim
06.04.2026, 17:35

Kimda “qizil tugma” bor? Dunyodagi yadroviy davlatlar va ularning tarixi
Fan-texnologiya
01.04.2026, 10:04

12 tonna KitKat mahsuloti Yevropada o‘g‘irlandi
Jahon
31.03.2026, 15:37

“Uyimiz juda go‘zal” – Artemida II Yerning yangi fotosuratlarini yubordi
Fan-texnologiya
06.04.2026, 10:49

Yaqin Sharq mojarosi: Markaziy Osiyoda tranzit narxi oshmoqda
Jahon
07.04.2026, 15:41

Har daqiqada 3 ta chaqaloq: Sudanda onalar va bolalar hayoti xavf ostida
Jahon
14.04.2026, 12:22
