Shovinistik fikr va qarashlar: jamiyat va millatlar uchun xavf
Shovinizm — muayyan millat, irq yoki davlatni boshqalardan ustun qoʻyish, oʻzgalarni kamsitish va haq-huquqini inkor etishga asoslangan qarashlar tizimidir.
Madaniy
19.12.2025, 11:49
Ulashish:

Bunday fikrlar koʻpincha «milliy gʻurur» niqobi ostida namoyon boʻladi, ammo aslida ular jamiyatda adovat, nafrat va zoʻravonlikni kuchaytiradi.
Shovinizm qanday shakllanadi?
Shovinistik qarashlar tasodifan paydo boʻlmaydi. Ularga quyidagi omillar asos boʻladi:
- tarixiy voqealarni bir tomonlama va manfaatli tarzda talqin qilish;
- siyosiy manipulyatsiya va propaganda;
- ijtimoiy-iqtisodiy muammolar uchun «aybdor» izlash;
- taʼlim tizimi va ommaviy axborot vositalarda bagʻrikenglikning yetishmasligi.
Ayniqsa, ijtimoiy tarmoqlar davrida shovinistik gʻoyalar tez tarqaladi. Sodda, hissiy va keskin chaqiriqlar orqali bunday fikrlar yoshlar ongiga oson singib ketmoqda.
Shovinistik fikrlarning salbiy oqibatlari
Shovinizmning taʼsiri koʻp qirrali va xavflidir:
Ijtimoiy parchalanish
Turli millat va madaniyat vakillari oʻrtasida ishonch susayadi, jamiyatda «biz» va «ular» degan qarashlar kuchayadi.
Zoʻravonlik va jinoyatlar
Milliy adovat asosidagi hujumlar, kamsitish va nafrat jinoyatlari koʻp hollarda shovinistik gʻoyalar natijasida yuzaga keladi.
Inson huquqlarining buzilishi
Kam sonli millatlar, migrantlar va etnik guruhlar taʼlim, mehnat va xavfsizlik sohalarida kamsitiladi, ularning huquqlari poymol qilinadi.
Xalqaro munosabatlarga putur yetishi
Shovinistik siyosat davlatlar oʻrtasida ishonchni susaytiradi, siyosiy keskinlik va mojarolar xavfini oshiradi.
Kimlar eng koʻp zarar koʻradi?
Shovinistik siyosat va qarashlar, avvalo, quyidagilarga salbiy taʼsir koʻrsatadi:
- kam sonli millatlarga;
- muhojirlar va qochqinlarga;
- iqtisodiy yoki siyosiy jihatdan zaif davlatlarga.
Bunday holatlarda ayrim millatlar «ikkinchi darajali» sifatida talqin qilinadi, ularga nisbatan umumlashtirilgan salbiy obraz yaratiladi. Bu esa nafaqat alohida shaxslar, balki butun xalqlar taqdiriga taʼsir qiladi.
Nima qilish kerak?
Shovinizmga qarshi kurash — faqat davlat yoki huquq-tartibot organlarining vazifasi emas. Bu umumiy javobgarlikdir. Jumladan:
- taʼlim tizimida bagʻrikenglik, mulohazali va tanqidiy fikrlashni kuchaytirish;
- ommaviy axborot vositalarining masʼuliyatli va xolis pozitsiyasi;
- jamoatchilikning adolatsizlikka nisbatan qatʼiy munosabati muhim ahamiyatga ega.
Eng muhimi, har bir inson boshqani millati, tili yoki kelib chiqishiga qarab emas, avvalo inson sifatida qabul qilishni oʻrganishi lozim.
Shovinistik fikr va qarashlar jamiyatni kuchli qilmaydi, aksincha uni zaiflashtiradi. Barqaror taraqqiyot, tinchlik va xavfsizlik faqat oʻzaro hurmat, tenglik va adolat asosida taʼminlanadi. Millatlar oʻrtasidagi ishonch va hamjihatlik esa zamonaviy dunyodagi eng muhim qadriyatlardan biridir.
Madaniy
19.12.2025, 11:49
Ulashish:
Mashhur yangiliklar

Isroil urushni tugatish shartlarini maʼlum qildi
Jahon
17.03.2026, 13:40

Raqamli ultimatum: Eron Fors koʻrfazidagi internet infratuzilmasini buzish bilan tahdid qilmoqda
Fan-texnologiya
18.03.2026, 14:45

Trampning yuziga “tarsaki” tushirgan mulozim ishdan boʻshadi
Jahon
18.03.2026, 14:17

Oliy ta’lim to‘g‘risidagi nizom yangidan tasdiqlandi
Ta'lim
06.04.2026, 17:35

Islom sivilizatsiyasi markaziga kirish narxlari maʼlum qilindi
Madaniy
19.03.2026, 11:20

Benksi kim? Asrimizning eng mashhur “ko‘cha” rassomi fosh bo‘ldi(mi?)
Madaniy
28.03.2026, 15:48
So'nggi yangiliklar

“Xalqlar do‘stligi saroyi” hududidagi noqonuniy bannerlar olib tashlandi
Oʻzbekiston
15.04.2026, 17:16

“Ular iqtisodiyotimizni yuksaltiradi” — Ispaniya immigratsiya siyosatini yumshatmoqda
Jahon
15.04.2026, 16:29

Markaziy Osiyo davlatlari YaIMining 130 foizini iqlim xavflari tufayli yo‘qotishi mumkin
Iqtisodiyot
15.04.2026, 11:46

Shikastlangan davlat raqamini onlayn almashtiring
Oʻzbekiston
14.04.2026, 17:11

“Diqqatini jamlay olmagan kompaniya”: OpenAI strategiyasi tanqid ostida
Iqtisodiyot
14.04.2026, 15:41

Har daqiqada 3 ta chaqaloq: Sudanda onalar va bolalar hayoti xavf ostida
Jahon
14.04.2026, 12:22

BMT: Yaqin Sharqdagi urush tufayli yana 32 million odam qashshoqlashadi
Jahon
13.04.2026, 16:07

Endi sun'iy intellekt (SI) qonun loyihalarini tahlil qilishda ishlatiladi
Jahon
13.04.2026, 11:53

Bitta kashfiyot – millionlarni qutqardi, millionlarni o'ldirdi
Fan-texnologiya
11.04.2026, 17:25

“100 yevroga 1 ta Pikasso” – Parijda yangi xayriya lotereyasi o‘tkazilmoqda
Madaniy
11.04.2026, 15:11

MDH zaiflashmoqda: Moldova Hamdo‘stlikdan chiqyapti
Siyosat
11.04.2026, 12:37

Zelenskiy: Ummon, Quvayt va Bahrayn bilan xavfsizlik sohasida hamkorlik qilmoqchimiz
Jahon
10.04.2026, 12:32

Yaqin Sharq mojarosi: Markaziy Osiyoda tranzit narxi oshmoqda
Jahon
07.04.2026, 15:41

7-aprel – Butunjahon salomatlik kuni
Jahon
07.04.2026, 10:23

Oliy ta’lim to‘g‘risidagi nizom yangidan tasdiqlandi
Ta'lim
06.04.2026, 17:35

Magnus Karlsen: Sindarovning natijasini hech kim kutmagandi
Sport
06.04.2026, 13:50

Afg‘oniston Markaziy Osiyo bilan savdo hajmini 10 milliard dollarga yetkazmoqchi
Jahon
06.04.2026, 12:12

“Uyimiz juda go‘zal” – Artemida II Yerning yangi fotosuratlarini yubordi
Fan-texnologiya
06.04.2026, 10:49

Inson neyronlari va kompyuter chipi birlashtirilmoqda
Fan-texnologiya
04.04.2026, 15:48

Hormuzdagi vaziyat: 670 ta kema kutib turibdi
Iqtisodiyot
03.04.2026, 17:17
Mashhur yangiliklar

Isroil urushni tugatish shartlarini maʼlum qildi
Jahon
17.03.2026, 13:40

Raqamli ultimatum: Eron Fors koʻrfazidagi internet infratuzilmasini buzish bilan tahdid qilmoqda
Fan-texnologiya
18.03.2026, 14:45

Trampning yuziga “tarsaki” tushirgan mulozim ishdan boʻshadi
Jahon
18.03.2026, 14:17

Oliy ta’lim to‘g‘risidagi nizom yangidan tasdiqlandi
Ta'lim
06.04.2026, 17:35

Islom sivilizatsiyasi markaziga kirish narxlari maʼlum qilindi
Madaniy
19.03.2026, 11:20

Benksi kim? Asrimizning eng mashhur “ko‘cha” rassomi fosh bo‘ldi(mi?)
Madaniy
28.03.2026, 15:48
