Хитойнинг сунъий интеллект дастурлари цензура босими остидами?
Хитойнинг сунъий интеллект (СИ) чат-ботлари кўпинча сиёсий саволларга жавоб беришдан бош тортади ёки расмий давлат позициясини такрорлайди.
Фан-технология
22.02.2026, 09:08
Улашиш:

Бу ҳолат цензура мавжудлигидан далолат бериши мумкин.
PNAS Nexus журналида эълон қилинган тадқиқотда Хитойнинг BaiChuan, DeepSeek ва ChatGLM каби етакчи чат-ботларининг давлат сиёсатига оид 100 дан ортиқ саволга берган жавоблари бошқа мамлакатлар ишлаб чиққан моделлар билан таққосланган.
Тадқиқотчиларга кўра, чат-ботнинг жавоб беришдан бош тортиши ёки нотўғри ахборот тақдим этиши цензурадан дарак беради. Масалан, Тайван мақоми, этник озчиликлар ёки таниқли демократик фаоллар ҳақидаги саволларга Хитой моделлари ё жавоб беришдан қочган, ёки ҳукуматнинг расмий позициясини такрорлаган.
Бундай ҳолатларда жавоблар қисқароқ, баъзан хатолар билан берилган, айрим асосий маълумотлар эса чиқариб ташланган ёки саволнинг ўзи шубҳа остига олинган.
Тадқиқот муаллифлари Хитой яратган катта тил моделларига (LLM) қўлланадиган цензура фойдаланувчиларнинг ахборот олиши ва цензурани англашига қандай таъсир кўрсатишини ўрганиш муҳимлигини таъкидлаган. Шунингдек, Хитой АҚШдан ташқари сунъий интеллект соҳасида етакчи дастурлар ярата олаётган кам сонли давлатлардан бири экани қайд этилган.
Таҳлилларга кўра, BaiChuan ва ChatGLM моделларида ноаниқлик даражаси 8 фоизни ташкил этган. DeepSeek моделида эса бу кўрсаткич 22 фоизга етган бўлиб, бошқа давлатлар моделлари учун қабул қилинган 10 фоизлик чегарадан анча юқори.
Масалан, интернет цензураси ҳақидаги саволга жавобда “Буюк Хитой хавфсизлик девори” (Great Firewall) тизими тилга олинмаган. Ушбу тизим Хитойда интернет контентини давлат назорати ва фильтрацияси орқали чеклаш механизми сифатида таърифланади. Масалан, унинг доирасида Google, Facebook ва Yahoo каби қатор хорижий сайтлар блокланган.
Тадқиқотчиларнинг фикрича, бундай цензурани аниқлаш қийин, чунки чат-ботлар кўпинча узр сўраш ёки умумий изоҳ бериш орқали тўғридан-тўғри жавобдан қочади.
2023 йилда Хитойда сунъий интеллектга оид янги қонунлар кучга кирди. Унга кўра, СИ билан ишловчи компаниялар “асосий социалистик қадриятлар”га риоя қилиши, миллий суверенитетга путур етказувчи ёки давлат тузумини ағдаришга чақирувчи контент яратмаслиги шарт. Ижтимоий таъсир кўрсатиш имконига эга платформалар хавфсизлик текширувидан ўтиши ва алгоритмлари ҳақидаги маълумотларни давлат органларига тақдим этиши лозим.
Айни пайтда, тадқиқотчилар фарқлар фақат давлат босими билан изоҳланмаслигини ҳам қайд этади. Чунки Хитой моделлари мамлакатнинг маданий, ижтимоий ва лингвистик хусусиятларини акс эттирувчи маълумотлар базаси асосида яратилиши мумкин.
Бошқа давлатларда ишлаб чиқилган СИ дастурлари эса бундай маълумотлардан фойдаланмаслиги мумкин.
Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров
Фан-технология
22.02.2026, 09:08
Улашиш:
мавзуга оид янгиликлар

OpenAI янги ChatGPT Work агентини намойиш қилди
Фан-технология
10.07.2026, 18:30

Она қорнидаги чақалоқни “лойиҳалаш” даври бошланмоқдами?
Фан-технология
08.07.2026, 16:44

Фантастикадан реалликка кўчган башорат
Маданий
01.07.2026, 17:34

“Муҳаммад ал-Хоразмий” ва “Муҳандис қизлар” стипендиялари жорий этилди
Ўзбекистон
30.06.2026, 15:09

Нега талабаларнинг билим даражаси пасаймоқда?
Таълим
29.06.2026, 13:56

Apple қайси қурилмалари нархини оширди ва бунинг сабаби нима?
Фан-технология
26.06.2026, 16:33
машҳур янгиликлар

Мактаб битирувчилари учун битирув кеча ташкиллаштириш тақиқланди
Таълим
15.06.2026, 14:23

“Эпштейн оролидаги жирканчликлар бари мужассам” – ўзбек сайёҳининг Таиландга сафари
Маданий
06.07.2026, 15:30

Тошкентда энг қиммат ва энг арзон квартиралар қайси туманда?
Ўзбекистон
26.06.2026, 17:14

Британия 16 ёшдан ошмаганларга ижтимоий тармоқларни тақиқламоқда
Жаҳон
15.06.2026, 15:55

Ироқ ҳукумати коррупцияга қарши муросасиз кураш бошлади
Жаҳон
01.07.2026, 11:42

ОТМларда янги бакалавриат ва магистратура йўналишлари жорий этилди
Таълим
07.07.2026, 09:48
сўнгги янгиликлар

Энди Жаҳон чемпионатида 64 та жамоа иштирок этадими?
Спорт
13.07.2026, 16:12

Ўзбекистонда “Экологик технологиялар саноат парки” ташкил этилади
Ўзбекистон
13.07.2026, 15:52

Хитой тезюрар поездлар билан дунёда етакчига айланди
Жаҳон
13.07.2026, 13:19

Финляндия Россия таҳдидига қандай тайёргарлик кўрган?
Жаҳон
13.07.2026, 12:04

Бразилияда аёл 55 йил маошсиз меҳнатга мажбурлангани аниқланди
Жаҳон
13.07.2026, 09:56

Ядросизланишни АҚШ иттифоқчиларидан бошлаш керак — Шимолий Корея
Сиёсат
11.07.2026, 14:27

Тошкент халқаро молия маркази тўғрисидаги қонун имзоланди
Иқтисодиёт
11.07.2026, 11:26

АҚШ бутун Эронни йўқ қилишга тайёр – Трамп
Жаҳон
11.07.2026, 11:14

OpenAI янги ChatGPT Work агентини намойиш қилди
Фан-технология
10.07.2026, 18:30

Сунъий интеллект мустақил равишда киберҳужум уюштирди
Фан-технология
10.07.2026, 14:43

Ўзбекистонда навбатдаги “Автомобилсиз кун” ўтказилмоқда
Ўзбекистон
10.07.2026, 12:05

Туркий давлатлар иқтисодиёти 673,6 миллиард долларга етди
Иқтисодиёт
10.07.2026, 11:34

Россияни ким ўзгартириши мумкин?
Сиёсат
10.07.2026, 11:20

1 фоизлик кешбек бекор қилинмайди
Иқтисодиёт
10.07.2026, 11:00

NATOнинг Анқара саммити: Трамп, Эрон ва Украина бўйича қарорлар
Жаҳон
10.07.2026, 10:46

Қозоғистонда давлат байроғи туширилган буюмлар тақиқланди
Жаҳон
10.07.2026, 10:12

Украинада “Patriot” тутиб олувчилари ишлаб чиқаришга рухсат берилади — Трамп
Жаҳон
09.07.2026, 16:34

Европа парламенти депутатлари FIFA раҳбариятига нисбатан текширув ўтказишни талаб қилди
Спорт
09.07.2026, 16:07

Трамп Сурияни терроризмга ҳомийлик қилувчи давлатлар рўйхатидан чиқармоқда
Жаҳон
09.07.2026, 12:38

“ANOR BANK” жаримага тортилди
Ўзбекистон
09.07.2026, 11:06
машҳур янгиликлар

Мактаб битирувчилари учун битирув кеча ташкиллаштириш тақиқланди
Таълим
15.06.2026, 14:23

“Эпштейн оролидаги жирканчликлар бари мужассам” – ўзбек сайёҳининг Таиландга сафари
Маданий
06.07.2026, 15:30

Тошкентда энг қиммат ва энг арзон квартиралар қайси туманда?
Ўзбекистон
26.06.2026, 17:14

Британия 16 ёшдан ошмаганларга ижтимоий тармоқларни тақиқламоқда
Жаҳон
15.06.2026, 15:55

Ироқ ҳукумати коррупцияга қарши муросасиз кураш бошлади
Жаҳон
01.07.2026, 11:42

ОТМларда янги бакалавриат ва магистратура йўналишлари жорий этилди
Таълим
07.07.2026, 09:48
