updated: 22.03.2026, 19:25

Хитойнинг сунъий интеллект дастурлари цензура босими остидами?

Хитойнинг сунъий интеллект (СИ) чат-ботлари кўпинча сиёсий саволларга жавоб беришдан бош тортади ёки расмий давлат позициясини такрорлайди.

Улашиш:

Хитойнинг сунъий интеллект дастурлари цензура босими остидами?

Бу ҳолат цензура мавжудлигидан далолат бериши мумкин.

PNAS Nexus журналида эълон қилинган тадқиқотда Хитойнинг BaiChuan, DeepSeek ва ChatGLM каби етакчи чат-ботларининг давлат сиёсатига оид 100 дан ортиқ саволга берган жавоблари бошқа мамлакатлар ишлаб чиққан моделлар билан таққосланган.

Тадқиқотчиларга кўра, чат-ботнинг жавоб беришдан бош тортиши ёки нотўғри ахборот тақдим этиши цензурадан дарак беради. Масалан, Тайван мақоми, этник озчиликлар ёки таниқли демократик фаоллар ҳақидаги саволларга Хитой моделлари ё жавоб беришдан қочган, ёки ҳукуматнинг расмий позициясини такрорлаган.

Бундай ҳолатларда жавоблар қисқароқ, баъзан хатолар билан берилган, айрим асосий маълумотлар эса чиқариб ташланган ёки саволнинг ўзи шубҳа остига олинган.

Тадқиқот муаллифлари Хитой яратган катта тил моделларига (LLM) қўлланадиган цензура фойдаланувчиларнинг ахборот олиши ва цензурани англашига қандай таъсир кўрсатишини ўрганиш муҳимлигини таъкидлаган. Шунингдек, Хитой АҚШдан ташқари сунъий интеллект соҳасида етакчи дастурлар ярата олаётган кам сонли давлатлардан бири экани қайд этилган.

Таҳлилларга кўра, BaiChuan ва ChatGLM моделларида ноаниқлик даражаси 8 фоизни ташкил этган. DeepSeek моделида эса бу кўрсаткич 22 фоизга етган бўлиб, бошқа давлатлар моделлари учун қабул қилинган 10 фоизлик чегарадан анча юқори.

Масалан, интернет цензураси ҳақидаги саволга жавобда “Буюк Хитой хавфсизлик девори” (Great Firewall) тизими тилга олинмаган. Ушбу тизим Хитойда интернет контентини давлат назорати ва фильтрацияси орқали чеклаш механизми сифатида таърифланади. Масалан, унинг доирасида Google, Facebook ва Yahoo каби қатор хорижий сайтлар блокланган.

Тадқиқотчиларнинг фикрича, бундай цензурани аниқлаш қийин, чунки чат-ботлар кўпинча узр сўраш ёки умумий изоҳ бериш орқали тўғридан-тўғри жавобдан қочади.

2023 йилда Хитойда сунъий интеллектга оид янги қонунлар кучга кирди. Унга кўра, СИ билан ишловчи компаниялар “асосий социалистик қадриятлар”га риоя қилиши, миллий суверенитетга путур етказувчи ёки давлат тузумини ағдаришга чақирувчи контент яратмаслиги шарт. Ижтимоий таъсир кўрсатиш имконига эга платформалар хавфсизлик текширувидан ўтиши ва алгоритмлари ҳақидаги маълумотларни давлат органларига тақдим этиши лозим.

Айни пайтда, тадқиқотчилар фарқлар фақат давлат босими билан изоҳланмаслигини ҳам қайд этади. Чунки Хитой моделлари мамлакатнинг маданий, ижтимоий ва лингвистик хусусиятларини акс эттирувчи маълумотлар базаси асосида яратилиши мумкин. 

Бошқа давлатларда ишлаб чиқилган СИ дастурлари эса бундай маълумотлардан фойдаланмаслиги мумкин.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров

мавзуга оид янгиликлар

Газ етиб бормаган маҳаллалар электр иситиш тизимига ўтказилади

Табиий газ етиб бормаган маҳаллалар учун янги ечим тайёрланмоқда. Энди бундай ҳудудлардаги хонадонлар босқичма-босқич электр иситиш тизимига ўтказилиши мумкин.

Ўзбекистон

27.07.2026, 17:24

Ўзбекистон "Ягона Хитой" тамойилига амал қилади

Ўзбекистон ТИВ раҳбари Бахтиёр Саидов Хитойлик ҳамкасби Ван И билан учрашди. Икки давлат ташқи ишлар вазирлари стратегик ҳамкорликнинг янги йўналишларини муҳокама қилишди. 

Сиёсат

24.07.2026, 11:12

OpenAI янги ChatGPT Work агентини намойиш қилди

Anthropic билан кучли рақобатга киришган OpenAI узоқ кутилган "супер илова"сини тақдим этди. 

Фан-технология

10.07.2026, 18:30

Она қорнидаги чақалоқни “лойиҳалаш” даври бошланмоқдами?

Келажакда фарзандингизнинг ақлий салоҳияти, бўйи ёки ҳатто кўз рангини олдиндан танлаш имкони пайдо бўлиши мумкин.

Фан-технология

08.07.2026, 16:44

Фантастикадан реалликка кўчган башорат

2001 йилда Стивен Спилберг экранга чиқарган “A.I. Artificial Intelligence” (Сунъий интеллект) фильми робот бола Девид ҳақида ҳикоя қилади.

Маданий

01.07.2026, 17:34

“Муҳаммад ал-Хоразмий” ва “Муҳандис қизлар” стипендиялари жорий этилди

Талабалар учун янги 2 та стипендия таъсис этилди. Шунингдек, энди СИ бўйича халқаро олимпиада ғолиблари мукофотланади.

Ўзбекистон

30.06.2026, 15:09

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Газ етиб бормаган маҳаллалар электр иситиш тизимига ўтказилади

Табиий газ етиб бормаган маҳаллалар учун янги ечим тайёрланмоқда. Энди бундай ҳудудлардаги хонадонлар босқичма-босқич электр иситиш тизимига ўтказилиши мумкин.

Ўзбекистон

27.07.2026, 17:24

«Эримнинг қарзини нега мен тўлашим керак?» – мактуб

Таҳририятимизга Сирдарё вилоятида яшовчи бир аёлдан юракни эзадиган мурожаат келиб тушди. Унинг айтишича, турмуш ўртоғи оила давомида унинг номига бир нечта кредит расмийлаштирган.

Маданий

27.07.2026, 13:52

Франция ва Испания ўрмон ёнғинларига қарши курашмоқда

Умумий вазият жуда ёмон, биз  илгари кузатилмаган ҳолатга дуч келдик, деди Франция расмийси.

Жаҳон

27.07.2026, 12:22

Тиббиёт ходимлари фарзандлари учун контракт тўловининг бир қисми қоплаб берилади

Давлат тиббиёт муассасаларида камида 15 йил иш стажига эга бўлган тиббиёт ва фармацевтика ходимларининг фарзандлари учун янги субсидия тизими ишга туширилди. 

Ўзбекистон

27.07.2026, 12:16

Қозоғистон президенти Украинадаги урушни музлатишга чақирди

Тўқаевга кўра, можарони музлатиб, Истанбул формуласининг 2.0 талқинига қайтиш керак. Аммо Путиннинг истакларини инобатга олсак, бу имконсизга ўхшайди.

Сиёсат

27.07.2026, 10:30

Тошкент модернизм меъморчилиги ЮНЕСКО рўйхатига киритилди

Жанубий Кореянинг Пусан шаҳрида бўлиб ўтаётган ЮНЕСКО Умумжаҳон мероси қўмитасининг 48-сессияси мамлакатимиз маданий-тарихий салоҳияти учун яна бир улкан тарихий воқеа билан муҳрланди.

Маданий

27.07.2026, 10:07

Украинанинг Эрон кемасига ҳужуми жавобсиз қолмайди – Аббос Ароқчи

Эрон ва Украина ўртасидаги муносабатлар 2022 йилдан буён кескинлашган. Бунга Эрон Россияга Shahed дронларини етказиб бергани сабаб бўлган.

Сиёсат

27.07.2026, 09:50

Қозоғистон экспортининг 95 фоизи АҚШнинг янги божларидан озод этилди

Қозоғистондан АҚШга экспорт қилинадиган маҳсулотларнинг қарийб 95 фоизи Вашингтон жорий этган қўшимча импорт божлари таъсирига тушмайди. 

Иқтисодиёт

27.07.2026, 09:06

Сополлитепадан бронза даврига оид пилла парчаси топилди

Бу топилмалар 4000 йил олдинги даврга тегишли бўлиб, ҳозирча илм-фанга маълум бўлган энг қадимги хонаки ипак қурти пиллалари ҳисобланади.

Фан-технология

25.07.2026, 14:57

Адолф Гитлер туғилган шаҳарда тўққизта оммавий қабр топилди

Браунау ам Инн шаҳрида бир қизалоқ ўйнаётиб, суяк топиб олади. Бу суяк эса уруш даврида тартибсиз кўмиб ташланган 120 дан ортиқ аскар қабрига олиб борди.

Фан-технология

25.07.2026, 14:01

БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Сурияга ташриф буюрди

БМТ делегациясини Бош вазир аш-Шайбоний кутиб олди. Бу амалдаги БМТ раҳбарининг 17 йил ичида Сурияга илк расмий ташрифидир.

Жаҳон

25.07.2026, 13:18

Россия Украина урушини якунлаш бўйича Трампдан янги таклифлар кутади — Песков

Кремль матбуот котибининг айтишича, агар янги тинчлик таклифлари бўлмаса, Россия ғалабагача жанг қилади.

Сиёсат

25.07.2026, 12:26

Венесуэла президентлик сайловларига тайёр эмас – Трамп

Трампнинг айтишича, Венесуэла сайловларга тайёр эмас, бироқ мамлакатда ижобий ўзгаришлар бўлмоқда.

Сиёсат

25.07.2026, 10:59

Ўзбекистон бўйлаб навбатдаги «Автомобилсиз кун» акцияси ўтказилади

Акция Президентнинг 2026 йил 25 мартдаги «Тоза ҳаво» умуммиллий лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисидаги фармони асосида ташкил этилмоқда. Унга кўра, ҳар ойнинг 10 ва 25 санасида «Автомобилсиз кун» ҳамда «Автомобилсиз ҳафта» тадбирлари ўтказиб келинмоқда.

Ўзбекистон

25.07.2026, 09:49

Йўналиш танлаш қачон бошланади?

23 июл куни давлат олий ва касбий таълим муассасаларига 2026/2027-ўқув йили учун қабул тест синовлари якунланди.

Таълим

24.07.2026, 16:50

Хитой ЕИнинг 14 та компаниясига экспорт чекловларини жорий қилди

Хитой бу қарорни Европа Иттифоқининг Россияга қарши янги санкциялари доирасида 14 та хитойлик компанияга чеклов жорий этганига жавоб сифатида қабул қилди.

Жаҳон

24.07.2026, 16:32

Хитой Тайван бўғозида икки кунлик ўқув-жанговар машғулотларни бошлади

Фужян провинциясидаги машғулотлар АҚШ Давлат котиби Марко Рубио ва Хитой ташқи ишлар вазири Ван И Тайван масаласини муҳокама қилганидан бир кун ўтиб бошланди.

Сиёсат

24.07.2026, 15:03

Араб ва бошқа мусулмон давлатлари Исроилнинг Ал-Ақсо масжидига босқинини қоралади

Исроиллик “кўчманчилар”нинг Исломнинг муқаддас қадамжосига бостириб кириши “нафрат”ни кучайтириб, мустаҳкам тинчликка тўсиқ бўлмоқда, дейилади қўшма баёнотда.

Жаҳон

24.07.2026, 13:35

FIDE президенти ЕИ санкцияларига тушди ва ваколатларини вақтинча тўхтатди

Халқаро шахмат федерацияси (FIDE) президенти, россиялик Аркадий Дворкович Европа Иттифоқининг Россияга қарши қабул қилинган 21-санкциялар пакетига киритилди. 

Спорт

24.07.2026, 12:18

Ўзбекистон "Ягона Хитой" тамойилига амал қилади

Ўзбекистон ТИВ раҳбари Бахтиёр Саидов Хитойлик ҳамкасби Ван И билан учрашди. Икки давлат ташқи ишлар вазирлари стратегик ҳамкорликнинг янги йўналишларини муҳокама қилишди. 

Сиёсат

24.07.2026, 11:12

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →