Xitoyning sunʼiy intellekt dasturlari senzura bosimi ostidami?
Xitoyning sunʼiy intellekt (SI) chat-botlari koʻpincha siyosiy savollarga javob berishdan bosh tortadi yoki rasmiy davlat pozitsiyasini takrorlaydi.
Fan-texnologiya
22.02.2026, 09:08
Ulashish:

Bu holat senzura mavjudligidan dalolat berishi mumkin.
PNAS Nexus jurnalida eʼlon qilingan tadqiqotda Xitoyning BaiChuan, DeepSeek va ChatGLM kabi yetakchi chat-botlarining davlat siyosatiga oid 100 dan ortiq savolga bergan javoblari boshqa mamlakatlar ishlab chiqqan modellar bilan taqqoslangan.
Tadqiqotchilarga koʻra, chat-botning javob berishdan bosh tortishi yoki notoʻgʻri axborot taqdim etishi senzuradan darak beradi. Masalan, Tayvan maqomi, etnik ozchiliklar yoki taniqli demokratik faollar haqidagi savollarga Xitoy modellari yo javob berishdan qochgan, yoki hukumatning rasmiy pozitsiyasini takrorlagan.
Bunday holatlarda javoblar qisqaroq, baʼzan xatolar bilan berilgan, ayrim asosiy maʼlumotlar esa chiqarib tashlangan yoki savolning oʻzi shubha ostiga olingan.
Tadqiqot mualliflari Xitoy yaratgan katta til modellariga (LLM) qoʻllanadigan senzura foydalanuvchilarning axborot olishi va senzurani anglashiga qanday taʼsir koʻrsatishini oʻrganish muhimligini taʼkidlagan. Shuningdek, Xitoy AQShdan tashqari sunʼiy intellekt sohasida yetakchi dasturlar yarata olayotgan kam sonli davlatlardan biri ekani qayd etilgan.
Tahlillarga koʻra, BaiChuan va ChatGLM modellarida noaniqlik darajasi 8 foizni tashkil etgan. DeepSeek modelida esa bu koʻrsatkich 22 foizga yetgan boʻlib, boshqa davlatlar modellari uchun qabul qilingan 10 foizlik chegaradan ancha yuqori.
Masalan, internet senzurasi haqidagi savolga javobda “Buyuk Xitoy xavfsizlik devori” (Great Firewall) tizimi tilga olinmagan. Ushbu tizim Xitoyda internet kontentini davlat nazorati va filtratsiyasi orqali cheklash mexanizmi sifatida taʼriflanadi. Masalan, uning doirasida Google, Facebook va Yahoo kabi qator xorijiy saytlar bloklangan.
Tadqiqotchilarning fikricha, bunday senzurani aniqlash qiyin, chunki chat-botlar koʻpincha uzr soʻrash yoki umumiy izoh berish orqali toʻgʻridan-toʻgʻri javobdan qochadi.
2023 yilda Xitoyda sunʼiy intellektga oid yangi qonunlar kuchga kirdi. Unga koʻra, SI bilan ishlovchi kompaniyalar “asosiy sotsialistik qadriyatlar”ga rioya qilishi, milliy suverenitetga putur yetkazuvchi yoki davlat tuzumini agʻdarishga chaqiruvchi kontent yaratmasligi shart. Ijtimoiy taʼsir koʻrsatish imkoniga ega platformalar xavfsizlik tekshiruvidan oʻtishi va algoritmlari haqidagi maʼlumotlarni davlat organlariga taqdim etishi lozim.
Ayni paytda, tadqiqotchilar farqlar faqat davlat bosimi bilan izohlanmasligini ham qayd etadi. Chunki Xitoy modellari mamlakatning madaniy, ijtimoiy va lingvistik xususiyatlarini aks ettiruvchi maʼlumotlar bazasi asosida yaratilishi mumkin.
Boshqa davlatlarda ishlab chiqilgan SI dasturlari esa bunday maʼlumotlardan foydalanmasligi mumkin.
Muallif: Isomiddin Jumanazarov
Fan-texnologiya
22.02.2026, 09:08
Ulashish:
Mavzuga oid yangiliklar

Özbekiston “Yagona Xitoy” tamoyiliga qat’iy amal qiladi – Baxtiyor Saidov
Siyosat
24.07.2026, 11:12

OpenAI yangi ChatGPT Work agentini namoyish qildi
Fan-texnologiya
10.07.2026, 18:30

Ona qornidagi chaqaloqni “loyihalash” davri boshlanmoqdami?
Fan-texnologiya
08.07.2026, 16:44

Fantastikadan reallikka ko‘chgan bashorat
Madaniy
01.07.2026, 17:34

“Muhammad al-Xorazmiy” va “Muhandis qizlar” stipendiyalari joriy etildi
Oʻzbekiston
30.06.2026, 15:09

Apple iPad va MacBook narxlarini keskin oshirdi
Fan-texnologiya
26.06.2026, 16:33
Mashhur yangiliklar

OTMlarda yangi bakalavriat va magistratura yo‘nalishlari joriy etildi
Ta'lim
07.07.2026, 09:48

Abituriyentlar uchun ruxsatnomalar berish boshlandi
Ta'lim
08.07.2026, 10:57

Toshkent viloyatida bog‘chalar vaqtincha yopildi
Ta'lim
16.07.2026, 11:28

O‘qishni ko‘chirishda milliy va xalqaro sertifikatlar muhimmi?
Ta'lim
16.07.2026, 11:37

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Iroq hukumati korrupsiyaga qarshi murosasiz kurash boshladi
Jahon
01.07.2026, 11:42
So'nggi yangiliklar

«Erimning qarzini nega men tölaşim kerak?» – maktub
Madaniy
27.07.2026, 13:52

Fransiya va Ispaniya örmon yonğinlariga qarşi kuraşmoqda
Jahon
27.07.2026, 12:22

Tibbiyot xodimlari farzandlari uçun kontrakt tölovining bir qismi qoplab beriladi
Oʻzbekiston
27.07.2026, 12:16

Qozoğiston prezidenti Ukrainadagi uruşni muzlatişga çaqirdi
Siyosat
27.07.2026, 10:30

Ukrainaning Eron kemasiga hujumi javobsiz qolmaydi – Abbos Aroqçi
Siyosat
27.07.2026, 09:50

Sopollitepadan bronza davriga oid pilla parçasi topildi
Fan-texnologiya
25.07.2026, 14:57

Adolf Gitler tuğilgan şaharda töqqizta ommaviy qabr topildi
Fan-texnologiya
25.07.2026, 14:01

BMT boş kotibi Antoniu Guterriş Suriyaga taşrif buyurdi
Jahon
25.07.2026, 13:18

Rossiya Ukraina uruşini yakunlaş böyiça Trampdan yangi takliflar kutadi — Peskov
Siyosat
25.07.2026, 12:26

Venesuela prezidentlik saylovlariga tayyor emas – Tramp
Siyosat
25.07.2026, 10:59

Yo’nalish tanlash qachon boshlanadi?
Ta'lim
24.07.2026, 16:50

Xitoy Tayvan böğozida ikki kunlik öquv-jangovar maşğulotlarni boşladi
Siyosat
24.07.2026, 15:03

Arab va musulmon davlatlari Isroilning Al-Aqso masjidiga bosqinini qoraladi
Jahon
24.07.2026, 13:35

Özbekiston “Yagona Xitoy” tamoyiliga qat’iy amal qiladi – Baxtiyor Saidov
Siyosat
24.07.2026, 11:12

O‘zbekistonda qarzdorlarning 61 foizi kreditni o‘z vaqtida to‘lolmayapti — MB
Iqtisodiyot
23.07.2026, 10:57

Epshteynga "qiz" yetkazib bergan fransuz modeli o'lik holda topildi
Jahon
23.07.2026, 10:01

Endi Toşkentdan Samarqandga 2,5 soatda yetib boriladi – Şavkat Mirziyoyev
Oʻzbekiston
22.07.2026, 16:01

Ukraina bu yil 700 kvadrat kilometr hududini qaytarib oldi
Siyosat
22.07.2026, 12:36

AQSH Saudiya Arabistoni bilan yadro energetikasi bo‘yicha tarixiy kelishuvni ma’qulladi
Jahon
22.07.2026, 11:10

Fransiya 15 yoşgaça bölganlar uçun ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlamoqda
Jahon
22.07.2026, 11:08
Mashhur yangiliklar

OTMlarda yangi bakalavriat va magistratura yo‘nalishlari joriy etildi
Ta'lim
07.07.2026, 09:48

Abituriyentlar uchun ruxsatnomalar berish boshlandi
Ta'lim
08.07.2026, 10:57

Toshkent viloyatida bog‘chalar vaqtincha yopildi
Ta'lim
16.07.2026, 11:28

O‘qishni ko‘chirishda milliy va xalqaro sertifikatlar muhimmi?
Ta'lim
16.07.2026, 11:37

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Iroq hukumati korrupsiyaga qarshi murosasiz kurash boshladi
Jahon
01.07.2026, 11:42
