Xitoyning sunʼiy intellekt dasturlari senzura bosimi ostidami?
Xitoyning sunʼiy intellekt (SI) chat-botlari koʻpincha siyosiy savollarga javob berishdan bosh tortadi yoki rasmiy davlat pozitsiyasini takrorlaydi.
Fan-texnologiya
22.02.2026, 09:08
Ulashish:

Bu holat senzura mavjudligidan dalolat berishi mumkin.
PNAS Nexus jurnalida eʼlon qilingan tadqiqotda Xitoyning BaiChuan, DeepSeek va ChatGLM kabi yetakchi chat-botlarining davlat siyosatiga oid 100 dan ortiq savolga bergan javoblari boshqa mamlakatlar ishlab chiqqan modellar bilan taqqoslangan.
Tadqiqotchilarga koʻra, chat-botning javob berishdan bosh tortishi yoki notoʻgʻri axborot taqdim etishi senzuradan darak beradi. Masalan, Tayvan maqomi, etnik ozchiliklar yoki taniqli demokratik faollar haqidagi savollarga Xitoy modellari yo javob berishdan qochgan, yoki hukumatning rasmiy pozitsiyasini takrorlagan.
Bunday holatlarda javoblar qisqaroq, baʼzan xatolar bilan berilgan, ayrim asosiy maʼlumotlar esa chiqarib tashlangan yoki savolning oʻzi shubha ostiga olingan.
Tadqiqot mualliflari Xitoy yaratgan katta til modellariga (LLM) qoʻllanadigan senzura foydalanuvchilarning axborot olishi va senzurani anglashiga qanday taʼsir koʻrsatishini oʻrganish muhimligini taʼkidlagan. Shuningdek, Xitoy AQShdan tashqari sunʼiy intellekt sohasida yetakchi dasturlar yarata olayotgan kam sonli davlatlardan biri ekani qayd etilgan.
Tahlillarga koʻra, BaiChuan va ChatGLM modellarida noaniqlik darajasi 8 foizni tashkil etgan. DeepSeek modelida esa bu koʻrsatkich 22 foizga yetgan boʻlib, boshqa davlatlar modellari uchun qabul qilingan 10 foizlik chegaradan ancha yuqori.
Masalan, internet senzurasi haqidagi savolga javobda “Buyuk Xitoy xavfsizlik devori” (Great Firewall) tizimi tilga olinmagan. Ushbu tizim Xitoyda internet kontentini davlat nazorati va filtratsiyasi orqali cheklash mexanizmi sifatida taʼriflanadi. Masalan, uning doirasida Google, Facebook va Yahoo kabi qator xorijiy saytlar bloklangan.
Tadqiqotchilarning fikricha, bunday senzurani aniqlash qiyin, chunki chat-botlar koʻpincha uzr soʻrash yoki umumiy izoh berish orqali toʻgʻridan-toʻgʻri javobdan qochadi.
2023 yilda Xitoyda sunʼiy intellektga oid yangi qonunlar kuchga kirdi. Unga koʻra, SI bilan ishlovchi kompaniyalar “asosiy sotsialistik qadriyatlar”ga rioya qilishi, milliy suverenitetga putur yetkazuvchi yoki davlat tuzumini agʻdarishga chaqiruvchi kontent yaratmasligi shart. Ijtimoiy taʼsir koʻrsatish imkoniga ega platformalar xavfsizlik tekshiruvidan oʻtishi va algoritmlari haqidagi maʼlumotlarni davlat organlariga taqdim etishi lozim.
Ayni paytda, tadqiqotchilar farqlar faqat davlat bosimi bilan izohlanmasligini ham qayd etadi. Chunki Xitoy modellari mamlakatning madaniy, ijtimoiy va lingvistik xususiyatlarini aks ettiruvchi maʼlumotlar bazasi asosida yaratilishi mumkin.
Boshqa davlatlarda ishlab chiqilgan SI dasturlari esa bunday maʼlumotlardan foydalanmasligi mumkin.
Muallif: Isomiddin Jumanazarov
Fan-texnologiya
22.02.2026, 09:08
Ulashish:
Mavzuga oid yangiliklar

OpenAI yangi ChatGPT Work agentini namoyish qildi
Fan-texnologiya
10.07.2026, 18:30

Ona qornidagi chaqaloqni “loyihalash” davri boshlanmoqdami?
Fan-texnologiya
08.07.2026, 16:44

Fantastikadan reallikka ko‘chgan bashorat
Madaniy
01.07.2026, 17:34

“Muhammad al-Xorazmiy” va “Muhandis qizlar” stipendiyalari joriy etildi
Oʻzbekiston
30.06.2026, 15:09

Apple iPad va MacBook narxlarini keskin oshirdi
Fan-texnologiya
26.06.2026, 16:33

Tolibon hukumati davlat amaldorlariga smartfonlardan foydalanishni taqiqladi
Jahon
26.06.2026, 15:06
Mashhur yangiliklar

O‘qishni ko‘chirishda milliy va xalqaro sertifikatlarga ega talabalarga maksimal ball beriladi
Ta'lim
13.06.2026, 12:34

Maktab bitiruvchilari uchun bitiruv kecha tashkillashtirish taqiqlandi
Ta'lim
15.06.2026, 14:23

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Buyuk Britaniya 16 yoshdan oshmaganlarga ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlamoqda
Jahon
15.06.2026, 15:55

Toshkentda eng qimmat va eng arzon kvartiralar qaysi tumanda?
Oʻzbekiston
26.06.2026, 17:14

Iroq hukumati korrupsiyaga qarshi murosasiz kurash boshladi
Jahon
01.07.2026, 11:42
So'nggi yangiliklar

OpenAI yangi ChatGPT Work agentini namoyish qildi
Fan-texnologiya
10.07.2026, 18:30

Sun’iy intellekt mustaqil ravishda kiberhujum uyushtirdi
Fan-texnologiya
10.07.2026, 14:43

Turkiy davlatlar iqtisodiyoti 673,6 milliard dollarga yetdi
Iqtisodiyot
10.07.2026, 11:34

NATOning Anqara sammiti: Eron va Ukraina bo‘yicha qarorlar
Jahon
10.07.2026, 10:46

Qozog‘istonda davlat bayrog‘i tushirilgan buyumlar taqiqlandi
Jahon
10.07.2026, 10:12

Ukrainada “Patriot” tutib oluvchilari ishlab chiqarishga ruxsat beriladi — Tramp
Jahon
09.07.2026, 16:34

Yevropa parlamenti deputatlari FIFA rahbariyatiga nisbatan tekshiruv o‘tkazishni talab qildi
Sport
09.07.2026, 16:07

Tramp Suriyani terrorizmga homiylik qiluvchi davlatlar ro‘yxatidan chiqarmoqda
Jahon
09.07.2026, 12:38

“ANORBANK” jarimaga tortildi
Oʻzbekiston
09.07.2026, 11:06

Ona qornidagi chaqaloqni “loyihalash” davri boshlanmoqdami?
Fan-texnologiya
08.07.2026, 16:44

Abituriyentlar uchun ruxsatnomalar berish boshlandi
Ta'lim
08.07.2026, 10:57

Eron va AQSH bir-biriga zarba berdi
Jahon
08.07.2026, 10:21

Hindlardan nimani o'rganishimiz kerak?
Madaniy
07.07.2026, 15:48

Lotin alifbosini yangilash bo‘yicha qonun Senatga yuborildi
Oʻzbekiston
07.07.2026, 12:44

Vashington shtatining Sietl shahrida “O‘zbek mahallasi” tashkil etildi
Jahon
07.07.2026, 12:18

Xitoy Tinch okeaniga ballistik raketa uchirdi
Jahon
07.07.2026, 11:10

OTMlarda yangi bakalavriat va magistratura yo‘nalishlari joriy etildi
Ta'lim
07.07.2026, 09:48

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Z avlodning spirtli ichimlikdan voz kechishi sanoatga qimmatga tushdi
Iqtisodiyot
06.07.2026, 14:55

Chirchiq va Qoradaryo baliqlaridan mikroplastik topildi
Madaniy
06.07.2026, 14:45
Mashhur yangiliklar

O‘qishni ko‘chirishda milliy va xalqaro sertifikatlarga ega talabalarga maksimal ball beriladi
Ta'lim
13.06.2026, 12:34

Maktab bitiruvchilari uchun bitiruv kecha tashkillashtirish taqiqlandi
Ta'lim
15.06.2026, 14:23

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari
Madaniy
06.07.2026, 15:30

Buyuk Britaniya 16 yoshdan oshmaganlarga ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlamoqda
Jahon
15.06.2026, 15:55

Toshkentda eng qimmat va eng arzon kvartiralar qaysi tumanda?
Oʻzbekiston
26.06.2026, 17:14

Iroq hukumati korrupsiyaga qarshi murosasiz kurash boshladi
Jahon
01.07.2026, 11:42
