Эронда бензин нархи 350 сўм. У қандай белгиланади?

Мамлакатда аҳолини ижтимоий ҳимоя қилиш ва ёнилғи сарфини назорат қилиш мақсадида махсус тизим йўлга қўйилган.

Субсидияли квота ва электрон карталар тизими

Эрондаги автомобиль ҳайдовчилари учун давлат томонидан субсидияли ёнилғи квотаси (лимити) жорий этилган. Тартибга кўра, ҳар бир шахсий автомобиль эгасига ҳар ой махсус электрон карталар орқали арзонлаштирилган бензин юклаб берилади.

Айни пайтда белгиланган ойлик лимит 60 литрни ташкил этади. Агар ҳайдовчилар бир ой давомида ушбу ҳажмдан кўп бензин ишлатмоқчи бўлишса, ёнилғининг қолган қисмини бозор нархида, яъни қимматроқ сотиб олишларига тўғри келади.

Бензин нархининг уч босқичли тизими

Мамлакатда ёқилғи таъминоти ва сарфини тартибга солиш мақсадида уч босқичли нарх нави белгиланган:

1-босқич (Имтиёзли / Арзонлаштирилган нарх): Ҳар ой шахсий картага юкланадиган дастлабки 60 литр бензин учун амал қилади. Унинг литри 1 500 риал (ўзбек сўмида тахминан 350–450 сўм) этиб белгиланган.

2-босқич (Иккинчи лимит): Биринчи имтиёзли лимит тугагач, кейинги 70–100 литргача бўлган қўшимча сарф учун қўлланилади. Бу босқичда бензиннинг бир литри 3 000 риал (ўзбек сўмида тахминан 800–900 сўм)ни ташкил этади.

3-босқич (Тўлиқ бозор / Эркин нарх): Агар ҳайдовчи бир ойда жами 160 литрдан кўп бензин ишлатиб юборса ёки АЙҚШ (заправка)нинг ўз электрон картасидан фойдаланса, ёнилғини бозор нархида сотиб олади. Бунда литр нархи 5 000 риал (ўзбек сўмида тахминан 1 300–1 500 сўм)га тенг бўлади.

Чекловлар кимлар учун амал қилади?

Эрон ҳукумати иқтисодий ресурсларни адолатли тақсимлаш мақсадида айрим тоифаларга нисбатан чекловлар ўрнатган. Хусусан, давлат идораларига тегишли хизмат автомобиллари ҳамда чет элдан олиб кирилган қимматбаҳо (люкс) машиналар учун арзонлаштирилган субсидияли бензин бериш бутунлай тақиқланган. Бу каби транспорт воситалари эгалари ёқилғини тўғридан-тўғри учинчи босқичдаги эркин бозор нархида сотиб олишга мажбурдирлар.

Давлатнинг иқтисодий сиёсати унинг ички ресурсларини тақсимлаш тизимида кўринади. Эроннинг уч босқичли бензин тизими энергетик инқирозлар шароитида ҳам аҳолини ҳимоя қилиш, исрофгарчиликнинг олдини олишга қаратилган ўзига хос иқтисодий модел ҳисобланади.

Муаллиф: Азиз Солиев