Эрон уруши фонида Ўзбекистонда бензин нархи 33 фоизга ошди

GlobalPetrolPrices маълумотларига кўра, Ўзбекистонда бензин нархи 23 февралдаги 1,095 доллардан 17 августда 1,455 долларга етган. Бу литрига 0,36 долларга ёки 32,88 фоизга ўсишни англатади.

Айни пайтда GlobalPetrolPrices 17 август ҳолатига Ўзбекистонда АИ-95 бензинининг бир литрини 17 204,7 сўм деб баҳолаган.

Марказий Осиёда бензин қанча қимматлади?

Ўзбекистондаги ўсиш минтақадаги энг юқори кўрсаткич эмас. GlobalPetrolPrices маълумотларига кўра, 23 февралдан 17 августгача Марказий Осиёнинг айрим давлатларида бензин нархи қуйидагича ўзгарган:

17 август ҳолатига Қозоғистонда АИ-95 бензинининг бир литри 322 тенге ёки $0,698, Қирғизистонда эса 108,98 сом ёки $1,246 бўлган.

Туркманистонда эса 17 август ҳолатига АИ-95 бензини литри 1,5 манат ёки $0,429 деб кўрсатилган.

Тожикистон бўйича GlobalPetrolPrices базасида 17 август учун ишончли жорий нарх кўрсаткичи мавжуд эмас, шунинг учун уни таққослашга киритмадик.

Дунёда бензин нархи қанча ошди?

GlobalPetrolPrices 170 та мамлакат ва ҳудудда ёқилғи нархларини кузатади. Al Jazeera таҳлилига кўра, 28 февралдан кейин камида 145 мамлакатда бензин нархи ошган.

Энг катта ўсиш Мьянмада қайд этилган: 95 октанли бензиннинг бир литри 23 февралдаги $0,77 дан 17 августда $1,20 гача қимматлашган. Бу 56 фоизлик ўсишдир.

Бензин нархи энг кўп ошган бошқа давлатлар қаторида Бутан — 55 фоиз, Куба — 51 фоиз, БАА — 50 фоиз ва Нигерия — 48 фоиз кўрсаткичларига эга.

Айни вақтда 25 та мамлакатда, асосан нефть ишлаб чиқарувчи ва ёқилғини субсидиялайдиган давлатларда, бензин нархи ўзгармаган ёки бир хонали фоизларда пасайган.

Нархлар нега ошмоқда?

Нефть нархининг ўсиши ёқилғи қийматига бевосита таъсир қилади. Бироқ мамлакатлардаги чакана бензин нархи фақат халқаро нефть котировкаларига эмас, балки солиқлар, субсидиялар, валюта курси ва ички бозордаги тартибга солиш механизмларига ҳам боғлиқ. GlobalPetrolPrices ҳам давлатлар ўртасидаги нарх фарқларини, жумладан, солиқ ва субсидиялар билан изоҳлайди.

Шу сабабли Ўзбекистондаги бензин нархининг 32,88 фоизга ошишини тўлиқ ва бевосита Эрон уруши натижаси деб баҳолаш тўғри бўлмайди. Бироқ бу ўсиш дунёда нефть ва ёқилғи бозоридаги ўзгаришлар кузатилган даврга тўғри келади.

Бензин қимматлаши озиқ-овқат нархларига ҳам таъсир қилиши мумкин

Ёқилғи нархининг ўсиши транспорт харажатларини оширади. Бу эса маҳсулотларни даладан омборларга, кейин эса дўконларга етказиб бериш қийматига таъсир қилиши мумкин.

Нефть ва газ қишлоқ хўжалигида ишлатиладиган ўғитлар ишлаб чиқаришдан тортиб, озиқ-овқатни ташишгача бўлган жараёнларда муҳим аҳамиятга эга.

Шунингдек, нефть ва газ пластик қадоқлар, синтетик матолар, косметика, ювиш воситалари ва бошқа кўплаб кундалик маҳсулотлар ишлаб чиқаришда хомашё сифатида қўлланади.

Демак, ёқилғи нархининг узоқ вақт юқори бўлиб қолиши нафақат автомобиль эгалари харажатларига, балки транспорт ва логистика орқали кенгроқ истеъмол бозорига ҳам таъсир қилиши мумкин.