Авиаҳалокатлар сони кескин ошмоқда: дунё авиацияси хавф остидами?

Бу ҳақда Bloomberg агентлиги авиация хавфсизлиги бўйича Германиянинг Jacdec ташкилоти маълумотларига таяниб хабар берди. Бу кўрсаткич сўнгги ўн йилликдаги ўртача статистикадан анча юқори бўлиб, авиация соҳасида хавфсизлик даражасининг пасайишидан дарак.

Сўнгги ўн йиллик статистика

Jacdec ҳисобларига кўра, 2014–2024 йиллар оралиғида дунё бўйлаб авиаҳалокатларда ҳар йили ўртача 284 киши ҳалок бўлган.
– Энг фожеали йиллар сифатида 2015 ва 2018 йиллар қайд этилган — ўшанда қурбонлар сони 500 нафардан ошган.
– 2025 йил эса бу икки йил даражасига яқинлашиб, сўнгги ўн йилдаги энг хавфли давр сифатида баҳоланмоқда.

Jacdec таҳлиллари фақат 5,4 тоннадан оғир ёки 17 йўловчидан ортиқ сиғимга эга самолётлар билан боғлиқ фожеаларни қамраб олади. Статистикага йўловчи, юк ва чартер рейслар ҳам киритилган.

Йилнинг энг йирик авиафожеалари

12 июн — Ҳиндистон (Ахмадобод):
Air India авиакомпаниясининг Boeing 787 Dreamliner самолёти ҳалокатга учраган, 260 киши ҳалок бўлган. Бу жорий йилнинг энг йирик авиаҳалокати сифатида қайд этилган.

4 ноябрь — АҚШ:
UPS компаниясининг MD-11 юк самолёти қулаб тушиб, 9 киши ҳалок бўлган. Бу ҳолат авиациядаги техник назорат тизими юзага келтирган муаммолар ҳақидаги баҳсларни яна жонлантирди.

Нега авиаҳалокатлар кўпаймоқда?

Авиация таҳлилчилари фикрича, қурбонлар сонининг ортишига бир нечта сабаблар таъсир кўрсатмоқда:

1. Пандемиядан кейинги оқибатлар. 2020–2022 йилларда авиация соҳасидаги тўхтаб қолишлар техник хизмат кўрсатишни кечиктирди. Кўплаб авиакомпаниялар самолёт паркини тўлиқ тиклай олмади, айримлари эски моделлардан фойдаланишни давом эттирмоқда.
2. Кадрлар етишмовчилиги. Тажрибали пилот ва муҳандислар сони камайган. Янги мутахассислар кўпинча қисқартирилган ўқув дастурлари орқали ишга қабул қилинмоқда.
3. Юк ташиш ҳажмининг ортиши. Электрон савдо ва логистика тармоқларининг кенгайиши сабаб, юк рейслари сони кескин кўпайди. Бу эса хавфсизлик назоратига бўлган босимни оширди.
4. Чартер парвозларига талабнинг ўсиши. Туризм ва хусусий авиахизматлар оммалашгани билан, назорат даражаси ҳар доим катта авиакомпанияларники каби қатъий эмас.

5. Иқтисодий рақобат. Айрим авиакомпаниялар иқтисодий босим сабаб техник хизматни кечиктириш ёки арзон эҳтиёт қисмлардан фойдаланиш орқали харажатни камайтиришга ҳаракат қилмоқда.

    

   

Jacdec таҳлилчиси Йоханес Шнайдернинг таъкидлашича:

«Ҳозирги ҳолат хавфсизлик тизимининг сўнгги 20 йилдаги энг заиф нуқтасини кўрсатмоқда. Бу йил авиация тармоғи учун сигнал — янги стандартлар ишлаб чиқиш вақти келди.»

Bloomberg таҳлилига кўра, агар тенденция шундай давом этса, 2025 йил сўнгги икки ўн йилликдаги энг кўп қурбон берган йиллардан бири сифатида тарихга кириши мумкин.

Хавфсизлик қоидаларига жиддий қайта кўз ташлаш вақти келди

Авиаҳалокатлар сони ва қурбонлар кўпайиши нафақат техник, балки бошқарув ва иқтисодий масалалар билан ҳам боғлиқ. Ҳозирги шароитда авиация тармоғи учун асосий вазифа — техник назоратни кучайтириш, кадрлар тайёргарлигини ошириш ва иқтисодий рақобат фонида хавфсизлик стандартларини қурбон қилмаслик.