Ғарбда оила инқирози: демографик пасайиш тезлашмоқда

Кечқурун Париж кўчаларида ҳаёт одатдагидек давом этади: кафелар тўла, транспорт ҳаракатда, шаҳар ёруғ. Аммо Европа ва ривожланган дунёда яна бир сукунат бор – болалар овози камайиб бормоқда. Демографик кўрсаткичлар энди буни очиқ тасдиқлаяпти.

2025 йилга келиб Ғарб давлатларида туғилиш даражаси тарихий минимумларга яқинлашди. Европа Иттифоқида аҳолини табиий янгилаш учун зарур бўлган 2,1 коэффициент ўрнига ўртача туғилиш даражаси атиги 1,38 ни ташкил этмоқда. 

2025 йилги демографик кўрсаткичлар

Европада деярли барча давлатлар авлод алмашиниш чегарасидан анча пастга тушиб кетган:

• Франция — 1,62
• Германия — 1,39
• Италия — 1,14
• Испания — 1,12
• Польша — тахминан 1,1–1,2
• Швеция — 1,5 атрофида
• Япония — 1,15–1,2 атрофида

Италияда 2025 йилда туғилиш даражаси тарихий минимум — 1,14 гача тушди. Мамлакатда йиллик туғилишлар сони 355 минггача қисқарган. 

Франция эса ҳануз Европада нисбатан юқори кўрсаткични сақлаб турган давлатлардан бири бўлса-да, мамлакатда ҳам туғилиш коэффициенти 1,62 гача пасайди. 

Европа аҳолиси нега қисқаряпти?

Мутахассислар сабабларни бир нечта омил билан изоҳлайди:

Иқтисодий босим
Лондон, Париж, Амстердам ёки Берлин каби шаҳарларда уй-жой нархи кескин қимматлашган. Ёш оилалар учун ипотека ва ижара харажатлари бола тарбияси билан бирга жиддий молиявий босимга айланмоқда.

Оила қуриш ёши кечикиши
Европада биринчи фарзанд кўриш ёши рекорд даражага чиққан. Италияда аёлларнинг ўртача оналик ёши 32,7 ёшга етди. 

Шахсий ҳаёт модели ўзгариши
Карьера, эркин ҳаёт ва индивидуализм кўплаб мамлакатларда оила институтидан устун қўйилмоқда. Натижада никоҳлар сони ҳам қисқаряпти.

Рақамли турмуш тарзи
Ижтимоий тармоқлар ва виртуал муҳит реал ижтимоий муносабатларга таъсир қилмоқда. Ялғиз яшаш маданияти кучайиб бормоқда.

Оқибатлар аллақачон сезиляпти

Европа Иттифоқида 65 ёшдан ошганлар улуши 22 фоизга етган. 
Японияда эса ўртача ёш қарийб 49 ёшни ташкил этмоқда.

Бу эса:

• ишчи кучининг қисқариши,
• пенсия тизимига босим ортиши,
• иқтисодий ўсишнинг секинлашиши,
• кичик шаҳарларнинг бўшаб қолишига олиб келмоқда.

Айрим ҳудудларда мактаблар ёпилмоқда, қишлоқлар эса кекса аҳоли ҳудудига айланиб бормоқда.

Давлатлар қандай чора кўряпти?

Франция болали оилалар учун солиқ имтиёзларини кенгайтирмоқда. Венгрия кўп фарзандли оилаларга ипотека енгилликлари беряпти. Швеция узоқ муддатли ҳақ тўланадиган ота-она таътили тизимини сақлаб қолган.

Шунга қарамай, демографик пасайишни тўлиқ тўхтатиш ҳозирча уддаланмаяпти.

Демография – иқтисодиётдан ҳам катта масала

Европа аҳолиси ҳозирча миграция ҳисобига ўсишни сақлаб турибди. Аммо табиий ўсиш 2012 йилдан бери манфий ҳолатда қолмоқда. 

Агар бу тенденция ўзгармаса, 30–40 йилдан кейин Европа ва Шарқий Осиёнинг айрим давлатларида пенсионерлар улуши тарихдаги энг юқори даражага чиқиши мумкин.

Муаллиф: Сарвар Хуррамов