ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилганлар учун махсус QR-код: у нима ва қандай ишлайди?

Ушбу янгилик нимани англатади, QR-кодни қандай олиш мумкин ва талабларга амал қилинмаса қандай жарималар қўлланади — қуйида батафсил тушунтирамиз.

1. Бу қандай жараён?

2025 йил 12 август куни президент томонидан «Якка тартибдаги тадбиркорлар ҳамда ўзини ўзи банд қилган шахслар учун қулай шарт-шароитлар яратиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарор имзоланди.

Ҳужжатга мувофиқ, 2030 йил 31 декабргача махсус ҳуқуқий режим жорий этилади. У тўлов ташкилотларининг рақамли платформалари (мобил иловалар) орқали давлат ва молиявий хизматлардан онлайн фойдаланиш имкониятини беради.

Эндиликда ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилган шахслар:

• битта илова орқали рўйхатдан ўтиши;
• фаолиятини тўлиқ юритиши;
• электрон рақамли имзосиз ишлаши мумкин бўлади.

Ҳужжатлар биометрик идентификация ва SMS тасдиқлаш орқали расмийлаштирилади.

Қўшимча ўзгаришлар:

• йиллик айланмаси 1 млрд сўмгача бўлганлар учун айланмадан олинадиган солиқ ставкаси 4% дан 1% га туширилади;
• даромади 100 млн сўмдан ошмаган ўзини ўзи банд қилган шахслар айланма солиғини тўлай бошлайди;
• ЯТТлар учун қатъий белгиланган жисмоний шахслардан олинадиган даромад солиғи бекор қилинади.

2. Махсус QR-коднинг бунга нима алоқаси бор?

Қарор имтиёзлар билан бирга янги мажбуриятни ҳам жорий этади. Эндиликда ҳар бир ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилган шахс электрон тўловларни қабул қилиш учун махсус QR-кодга эга бўлиши шарт.

QR-код рақамли платформа орқали яратилади ва электрон тўловларни қабул қилиш воситаси ҳисобланади.

Муҳим жиҳат: махсус QR-коднинг йўқлиги назорат-касса техникаси ёки ҳисоб-китоб терминалларидан фойдаланмасликка тенглаштирилади. Солиқ кодексининг 221-моддасига мувофиқ, бу ҳолат учун 5 млн сўм миқдорида жарима белгиланган.

3. Махсус QR-кодни қандай олиш мумкин?

Махсус QR-код фақат президент қарорида белгиланган талабларга жавоб берувчи рақамли платформалар орқали яратилади.

4. Қандай рақамли платформалар мавжуд?

Ҳозирча ушбу талабларга фақат битта платформа — Paynet иловасидаги «Холис» хизмати жавоб беради.

Келгусида бошқа платформалар ҳам ишга туширилиши мумкин. Солиқ қўмитаси бу борада бошқа тўлов ташкилотлари билан ҳамкорлик олиб бормоқда.

5. Paynet «Холис»дан фойдаланиш мажбурийми?

Солиқ қўмитаси расман «Холис»дан фойдаланиш мажбурий эмаслигини маълум қилган. Бироқ қонунга кўра, ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилган шахслар махсус QR-кодга эга бўлишлари шарт.

Ҳозирча бошқа платформалар мавжуд эмаслиги сабабли, амалда QR-кодни олишнинг ягона йўли — «Холис» хизмати бўлиб қолмоқда.

6. Хизмат бепулми?

Иловадан рўйхатдан ўтиш ва ундан фойдаланиш бепул. Бироқ маблағларни ечиб олишда қуйидаги комиссиялар мавжуд:

• Uzcard ва Humo карталарига — 0,9%;
• нақд пул ёки ҳисоб рақамига — 1%.

Тизим ичидаги ўтказмалар (Холис ҳисобидан Paynet ҳамёнига) комиссиясиз амалга оширилади.

Камчиликлар:

• ҳозирча корпоратив карталар билан тўлов қабул қилинмайди;
• пулни қайтариш функцияси мавжуд эмас.

Келгусида хизмат имкониятларини кенгайтириш режалаштирилган.

7. Рақамли платформалар фақат QR-код учунми?

Йўқ. Махсус рақамли платформалар тадбиркорлар учун тўлиқ экотизим яратади. Улар орқали:

• ЯТТ ёки ўзини ўзи банд қилган шахс сифатида масофадан туриб рўйхатдан ўтиш;
• электрон рақамли имзосиз ҳужжатларни SMS орқали тасдиқлаш;
• электрон бизнес-ҳамён орқали ҳисоб-китоб қилиш мумкин.

Ушбу ҳамён банк ҳисобварағининг ўрнини босади.

8. Аввалгидек ишлаш мумкинми?

Ҳа, мумкин. ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилган шахслар одатий касса аппаратидан фойдаланишда давом этишлари мумкин.

Агар тушум:

• QR-код орқали қабул қилинса — ҳисобот автоматик тарзда шаклланади;
• касса орқали ўтса — тадбиркор ўзи ҳисобот топширади.

Муҳим: барча тушум касса орқали бўлса ҳам, махсус QR-код барибир бўлиши шарт. Акс ҳолда 5 млн сўм жарима қўлланади.

9. Кимларга махсус QR-код керак эмас?

Қуйидагилар учун махсус QR-код талаб этилмайди:

• такси ҳайдовчилари;
• курьерлар;
• маркетплейсларда савдо қилувчи сотувчилар.

Бу ҳолат улар солиқ маълумотларини тўғридан-тўғри солиқ идорасига узатувчи агрегаторлар орқали ишлаганда амал қилади.

10. Махсус ва ягона QR-код бир хилми?

Йўқ, бу иккиси турли воситалар:

• махсус QR-код — ЯТТ ва ўзини ўзи банд қилган шахслар учун;
• ягона QR-код — юридик шахслар учун бўлиб, 2026 йил 1 июлдан мажбурий тарзда жорий этилади.

11. Яна нималарни билиш керак?

Жисмоний шахслар товар ва хизматларни сотишда маҳсулот ва хизматларнинг идентификация кодларини (MXIK) қўллашлари мумкин.

Бироқ махсус QR-код орқали тўлов амалга оширилганда, харидорлар Солиқ иловаси орқали чекни сканерлаб олинадиган 1% кешбекдан фойдалана олмайди.