Aviahalokatlar soni keskin oshmoqda: dunyo aviatsiyasi xavf ostidami?

Bu haqda Bloomberg agentligi aviatsiya xavfsizligi boʻyicha Germaniyaning Jacdec tashkiloti maʼlumotlariga tayanib xabar berdi. Bu koʻrsatkich soʻnggi oʻn yillikdagi oʻrtacha statistikadan ancha yuqori boʻlib, aviatsiya sohasida xavfsizlik darajasining pasayishidan darak.

Soʻnggi oʻn yillik statistika

Jacdec hisoblariga koʻra, 2014–2024 yillar oraligʻida dunyo boʻylab aviahalokatlarda har yili oʻrtacha 284 kishi halok boʻlgan.
– Eng fojeali yillar sifatida 2015 va 2018 yillar qayd etilgan — oʻshanda qurbonlar soni 500 nafardan oshgan.
– 2025 yil esa bu ikki yil darajasiga yaqinlashib, soʻnggi oʻn yildagi eng xavfli davr sifatida baholanmoqda.

Jacdec tahlillari faqat 5,4 tonnadan ogʻir yoki 17 yoʻlovchidan ortiq sigʻimga ega samolyotlar bilan bogʻliq fojealarni qamrab oladi. Statistikaga yoʻlovchi, yuk va charter reyslar ham kiritilgan.

Yilning eng yirik aviafojealari

12 iyun — Hindiston (Axmadobod):
Air India aviakompaniyasining Boeing 787 Dreamliner samolyoti halokatga uchragan, 260 kishi halok boʻlgan. Bu joriy yilning eng yirik aviahalokati sifatida qayd etilgan.

4 noyabr — AQSh:
UPS kompaniyasining MD-11 yuk samolyoti qulab tushib, 9 kishi halok boʻlgan. Bu holat aviatsiyadagi texnik nazorat tizimi yuzaga keltirgan muammolar haqidagi bahslarni yana jonlantirdi.

Nega aviahalokatlar koʻpaymoqda?

Aviatsiya tahlilchilari fikricha, qurbonlar sonining ortishiga bir nechta sabablar taʼsir koʻrsatmoqda:

1. Pandemiyadan keyingi oqibatlar. 2020–2022 yillarda aviatsiya sohasidagi toʻxtab qolishlar texnik xizmat koʻrsatishni kechiktirdi. Koʻplab aviakompaniyalar samolyot parkini toʻliq tiklay olmadi, ayrimlari eski modellardan foydalanishni davom ettirmoqda.
2. Kadrlar yetishmovchiligi. Tajribali pilot va muhandislar soni kamaygan. Yangi mutaxassislar koʻpincha qisqartirilgan oʻquv dasturlari orqali ishga qabul qilinmoqda.
3. Yuk tashish hajmining ortishi. Elektron savdo va logistika tarmoqlarining kengayishi sabab, yuk reyslari soni keskin koʻpaydi. Bu esa xavfsizlik nazoratiga boʻlgan bosimni oshirdi.
4. Charter parvozlariga talabning oʻsishi. Turizm va xususiy aviaxizmatlar ommalashgani bilan, nazorat darajasi har doim katta aviakompaniyalarniki kabi qatʼiy emas.

5. Iqtisodiy raqobat. Ayrim aviakompaniyalar iqtisodiy bosim sabab texnik xizmatni kechiktirish yoki arzon ehtiyot qismlardan foydalanish orqali xarajatni kamaytirishga harakat qilmoqda.

    

   

Jacdec tahlilchisi Yoxanes Shnayderning taʼkidlashicha:

«Hozirgi holat xavfsizlik tizimining soʻnggi 20 yildagi eng zaif nuqtasini koʻrsatmoqda. Bu yil aviatsiya tarmogʻi uchun signal — yangi standartlar ishlab chiqish vaqti keldi.»

Bloomberg tahliliga koʻra, agar tendensiya shunday davom etsa, 2025 yil soʻnggi ikki oʻn yillikdagi eng koʻp qurbon bergan yillardan biri sifatida tarixga kirishi mumkin.

Xavfsizlik qoidalariga jiddiy qayta koʻz tashlash vaqti keldi

Aviahalokatlar soni va qurbonlar koʻpayishi nafaqat texnik, balki boshqaruv va iqtisodiy masalalar bilan ham bogʻliq. Hozirgi sharoitda aviatsiya tarmogʻi uchun asosiy vazifa — texnik nazoratni kuchaytirish, kadrlar tayyorgarligini oshirish va iqtisodiy raqobat fonida xavfsizlik standartlarini qurbon qilmaslik.