“Odisseya” filmi kitob savdosi va yunon tiliga qiziqişni keskin oşirdi

Kristofer Nolanning “Odisseya” filmi kinoteatrlarda atigi ikki hafta namoyiş etilgan bölişiga qaramay, butun dunyo böylab 650 million dollardan ortiq daromad keltirib, jahon kassalaridagi yetakçilikni qölga oldi. 

Bu kinematografik gigant allaqaçon yilning eng kassabop badiiy filmi bölib ulgurdi va köpçilik intizorlik bilan kutayotgan 1 milliard dollarlik marrani zabt etiş arafasida.

Film namoyiş etilganidan beri odamlar klassik asarlarga qaytib, Gomerning qadimiy dostonini mutolaa qila boşladi. Buni statistikalar tasdiqlamoqda:

• Joriy yilda Buyuk Britaniyadagi kitob savdosi 2023-yilga nisbatan 70 foizga oşgan;
• Fransiyada iyul oyi örtalarida Spotify platformasida “Odisseya”ni tinglaş soatlari ötgan oyga qaraganda 752 foizdan köproqqa ortgan;
• Circana BookScan ma’lumotlariga köra, AQŞda yil boşidan buyon kitob savdosi 76 foizga ösgan.

Nolanning filmi nafaqat mutolaaga, balki yunon tilini örganişga bölgan qiziqişni ham kuçaytirdi.

Google Trends xabar berişiça, sönggi ikki hafta içida “yunon tilini örganiş” sörovi böyiça qidiruvlar soni 5000 foizga oşgan.

Gomerning “Odisseya” asari qadimgi yunon tilida yozilgan bölib, u bugungi Gretsiyada qöllaniladigan tildan ança farq qiladi.

Film kinoteatrlarda muvaffaqiyat qozonib, kitob savdosi hamda Gretsiyaning boy madaniy merosiga bölgan qiziqişni kuçaytirayotgan bir paytda, Nolanning qadimiy asarga yondaşuvidan, xususan, zamonaviy ingliz tilidan foydalanganidan norozi bölgan ayrim puristlar ham bor.

Köpçilik buni badiiy erkinlik sifatida qabul qilib, Nolanning moslaşuvini olqişlayotgan bölsa-da, Gomer dostonini 2017-yilda ingliz tiliga nazm bilan ögirgan ilk ayol, klassitsist Emili Uilson kabi tanqidçilar e’tirozlar bildirişmoqda.

“Odisseya”da Nolanning odatiy dabdabasi va sayozligi mujassamlaşgan”

London Review of Books naşri uçun yozgan essesida Uilson şunday fikrlar bildirgan:

“Nolanning Gomerga xos mavzularga yaqinligi uni yangi ijodiy çöqqilarga kötarib, yanada işonarli qahramonlar yaratişiga imkon beradi, deb umid qilgandim. Ammo “Odisseya”da uning (Nolanning) odatiy dabdabasi va sayozligi mujassamlaşgan... Film ğoyasi juda çalkaş, qahramonlari esa yetarliça oçib berilmagan, şu bois u ilgari surayotganday tuyulgan buyuk ğoyalarni tomoşabinga yetkaza olmaydi — garçi katta portlaşlar va bahaybat devlarni tasvirlaşni a’lo darajada uddalagan bölsa ham”.

“Nolanning “Odisseya”sida dostonni buyuk qiladigan köplab unsurlar yetişmaydi. Unda vaqt, xotira, tarix, uruş yoki bir jangçining şonli qaytişi bilan uning oilasi, duşmanlari, safdoşlari, döstlari va qöşnilari hayoti örtasidagi munosabatlar haqida işonarli biror fikr aytilmagan”.

“Asarda psixologik, hissiy, siyosiy va axloqiy teranlik yetişmaydi. Syujeti sun’iy. Tili rasvo. Birorta qahramonning sözi yoki xatti-harakatida işonarlilik yöq. Işqiy sahnalar ham mavjudmas, taomlar esa iştahani oçmaydi”.

Şuningdek, Uilson “mabodo uşbu senariyning biror parçasini yozganimda, bundan uyalardim”, deb qöşimça qildi. Biroq film qadimiy yunon adabiyoti hamda kinematografiya haqidagi madaniy bilimlarni oşirişga katta hissa qöşayotganini tan oldi.

U The Times naşriga “Odisseya”ning ekranlarga çiqişi e’tirofga loyiq voqea ekanini va bu tomoşabinlarni kinoteatrlarga qaytarayotganini aytdi. Nolan keng jamoatçilikni yana mutolaaga qaytariş uçun qölidan kelganiça harakat qilmoqda va men bundan minnatdorman, dedi Emili Uilson.