8,5 миллиард “ёшли” янги “Медуза галактикаси” аниқланди

8,5 миллиард йил аввалги ҳолатида кузатилган ушбу галактика дастлабки коинот олимлар ўйлаганидан анча фаол ва кескин бўлганини кўрсатади.

Кашфиёт Astrophysical Journal журналида эълон қилинган бўлиб, Ватерлоо университети жамоаси томонидан амалга оширилган. Олимлар мураккаб космик кузатув маълумотларини таҳлил қилиш жараёнида ушбу ноодатий жисмни аниқлашган.

2021 йилда NASA, Европа космик агентлиги (ESA) ва Канада космик агентлиги (CSA) ҳамкорлигида учирилган Жеймс Уэбб космик телескопи космосга юборилган энг катта, энг кучли ва энг мураккаб телескоплардан бири ҳисобланади.

“Медуза галактикаси” нима?

“Медуза галактикалари” ўз номини уларнинг орқасидан худди медузанинг пайпаслагичларига ўхшаш тарзда чўзилиб кетадиган узун газ оқимлари туфайли олган.

Бу галактикалар ўта қайноқ газ билан тўла зич галактика кластерлари ичида тез ҳаракатланади. Ҳаракат пайтида атрофдаги газ қарши шамол каби таъсир кўрсатиб, галактикадаги моддаларни супуриб кетади ва ортидан узун газ оқимларини қолдиради. Бу жараён астрономияда “рам-босимли сиқиб чиқариш” деб аталади.

Янги кашфиёт ҳақида нималар маълум?

Янги аниқланган галактика z = 1,156 га тенг қизил силжишда жойлашган. Бу унинг нури Ерга етиб келиши учун тахминан 8,5 миллиард йил керак бўлганини англатади. Демак, олимлар бу галактикани коинот анча ёш бўлган даврдаги ҳолатида кузатмоқда.

Ватерлоо астрофизика маркази ходими доктор Иан Робертснинг айтишича, тадқиқотчилар аввал ўрганилмаган медузасимон галактикаларни топиш мақсадида осмоннинг яхши тадқиқ этилган қисмига оид катта ҳажмдаги маълумотларни таҳлил қилган.

“Жеймс Уэбб космик телескопи маълумотларини ўрганишимизнинг бошидаёқ биз илгари қайд этилмаган, жуда олисдаги медузасимон галактикани кўриб қолдик ва бу дарҳол катта қизиқиш уйғотди”, — дейди Робертс.

Галактиканинг ўзи оддий диск шаклига эга. Бироқ унинг ортидан чўзилган газ оқимлари бўйлаб тарқалган ёрқин кўк рангли тугунлар алоҳида ажралиб туради. Бу нур сочаётган нуқталар жуда ёш юлдузлардир.

Уларнинг ёши шуни кўрсатадики, улар галактиканинг асосий қисмидан ташқарида, ундан сиқиб чиқарилган газ ичида шаклланган. Бундай юлдуз ҳосил бўлиши жараёни астрономлар медуза галактикаларида кузатилишини кутган ҳодисага мос келади.

Кашфиётнинг аҳамияти

Олимлар аввал “босим билан тозалаш” деб аталадиган жараён — яъни галактикадан газнинг супуриб чиқарилиши — фақат коинотнинг кейинги даврларида рўй беради, деб ҳисоблашган.

Бироқ янги кашфиёт бу жараён кутилгандан анча олдин бошланганини кўрсатмоқда.

Кўплаб тадқиқотчилар 8,5 миллиард йил аввал галактика тўдалари ҳали шаклланиш босқичида бўлган ва газни бунчалик самарали сиқиб чиқариш учун етарлича зич ёки экстремал шароитга эга эмас деб ўйлашган эди. Янги аниқланган галактика эса ўша даврдаёқ галактика тўдалари жуда фаол муҳит бўлганини кўрсатади.

Бу маълумотлар олимларга коинотнинг илк даврларида галактикалар қандай шаклланиб, қандай ўзгаришларга учрагани ҳақида янги тасаввурлар беришга ёрдам беради.