updated: 21.03.2026, 09:08

Samarqandlik olima qurilish chiqindilaridan qurilishbop material ixtiro qildi

Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti dotsenti, ekologiya jonkuyari Gulmira Keldiyorova ana shunday natijaga erishdi.

Ulashish:

Samarqandlik olima qurilish chiqindilaridan qurilishbop material ixtiro qildi

Olima ilmiy tadqiqotlarining asosini atrof-muhit musaffoligini saqlash, qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalaridan atmosferaga chiqarilayotgan zararli moddalar taʼsirini kamaytirish kabi masalalar tashkil etadi

Bu boradagi izlanishlari tufayli bir qator natijalarga erishdi. Misol uchun, korxonalarda changni tozalash uchun yangi turdagi uskunalar yaratdi va ayni paytda ulardan shifer, asfalt beton ishlab chiqarish korxonalarida ikkinchi bosqichli tozalash uskunasi sifatida foydalanilmoqda. Shu kabi ixtiro va yangi loyihalari uchun 3 ta patent, bir nechta xalqaro va mahalliy grantlar sohibi boʻlgan. 

– Yurtimizda qurilish materiallari ishlab chiqarish sanoati rivojlanib, ishlab chiqarish quvvatlari oshib bormoqda, – deydi Samarqand davlat universiteti dotsenti G.Keldiyorova. – Shu bilan birga bu korxonalarning atrof-muhitga salbiy taʼsiri ham koʻpaymoqda. Ana shu taʼsirni kamaytirish va chiqindisiz texnologiyalardan keng foydalanishda ishlab chiqarish chiqindilarini saralash  muhim ayamiyatga ega. Shu maqsadda olib borilayotgan ilmiy izlanishlarimda qurilish chiqindilarini qayta ishlagan holda ikkilamchi mahsulot sifatida qurilish sohasida foydalanishni tadqiq qildim. Yaxshi bilamiz, hozir qurilish materiallari ishlab chiqarish korxonalarida yoki maxsus chiqindi poligonlarida bir necha ming kvadrat metr maydonda qurilish chiqindilari toʻplanib qolgan. Afsuski, ulardan foydalanish yoki qayta ishlash boʻyicha koʻzga koʻrinarli loyihalar mavjud emas. Bizning tadqiqotimiz aynan shu chiqindilarni qayta ishlab ikkilamchi mahsulot ishlab chiqarishga qaratilgan. Bu borada olib borgan izlanishlarimiz, turli sohalar vakillarining xulosalari asosida chiqindidan qurilish materiali tayyorlashga erishdik. Yangi turdagi mahsulotni ishlab chiqarishda suv va tuproq resurslariga ehtiyoj boʻlmaydi. Lekin mahsulotning sifati va foydalanish davrining uzoq muddatliligi va, eng muhimi, arzonligi unga talabni oshiradi. 

G.Keldiyorova yangi mahsulotni yaratish, sinov jarayonlarida vaqtini laboratoriyalarda, ishlab chiqarish korxonalarida, olima ayollar granti hisobiga tashkil etilgan ustaxonalarda oʻtkazdi. Lekin olima boshqa paytlarda ham yonida qandaydir chiqindi qotishmasi yoki konteynerchada chiqindilar qorishmasini koʻtarib yurganida ayrimlar unga boshqacha qaragani, uddasidan chiqib boʻlmaydigan ishga urinyapsiz, deb ochiqcha aytganlarida ham izlanishlardan toʻxtamadi. Tadqiqotlar natija berib, chiqindidan mahsulot ishlab chiqarilib, uch marta eksperimentdan muvaffaqiyatli oʻtgach, patent olish uchun Adliya vazirligi huzuridagi Intellektual mulk agentligiga hujjat topshirdi. 

– Mahsulot patentlashtirilgach korxona ochib, ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻymoqchimiz, – deydi Gulmira Keldiyorova. – Kelgusida qurilish chiqindilaridan yana bir necha turdagi ikkilamchi mahsulotlar olish borasida izlanishlarni davom ettiramiz. Bunday ixtirolarim orqali tabiiy resurslarni tejash, chiqindisiz texnologiyalarni yanada takomillashtirishni keng yoʻlga qoʻymoqchiman.

Fan-texnologiya

09.09.2025, 16:27

Ulashish:

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

OpenAI yangi ChatGPT Work agentini namoyish qildi

Anthropic bilan kuchli raqobatga kirishgan OpenAI uzoq kutilgan "super ilova"sini taqdim etdi.

Fan-texnologiya

10.07.2026, 18:30

«Сунъий интеллект мустақил киберҳужум уюштирди: тарихда илк бор

Sun’iy intellekt mustaqil ravishda kiberhujum uyushtirdi

Sun’iy intellekt tarixda ilk bor kiberhujum uyushtirdi. U inson ishtirokisiz serverga kirib ma’lumotlarni shifrlab tovon ham talab qilgan.

Fan-texnologiya

10.07.2026, 14:43

Turkiy davlatlar iqtisodiyoti 673,6 milliard dollarga yetdi

Turkiy davlatlar tashkiloti e’lon qilgan "Turk iqtisodiy sharhi" hisobotida iqtisodiy o‘sish, savdo aylanmasi va sanoat ko‘rsatkichlari tahlil qilindi. 

Iqtisodiyot

10.07.2026, 11:34

NATOning Anqara sammiti: Eron va Ukraina bo‘yicha qarorlar

Ukrainaga 70 mlrd yevrolik yordam, Turkiyaga oid sanksiyaning bekor qilinishi, Eron va Grenlandiya masalasi — NATOning Anqara sammitidagi  muhim voqealar tafsiloti.

Jahon

10.07.2026, 10:46

Qozog‘istonda davlat bayrog‘i tushirilgan buyumlar taqiqlandi

Hukumat tomonidan tasdiqlangan o‘zgartirishlarga ko‘ra, davlat bayrog‘ini kiyim-kechak, reklama yoki maishiy buyum sifatida ishlatishga ruxsat berilmaydi.  

Jahon

10.07.2026, 10:12

Ukrainada “Patriot” tutib oluvchilari ishlab chiqarishga ruxsat beriladi — Tramp

“Biz sizga “Patriot”larni ishlab chiqarish uchun litsenziya bermoqchimiz. Bu juda zo‘r”, dedi Tramp Zelenskiy bilan uchrashuvda.

Jahon

09.07.2026, 16:34

Yevropa parlamenti deputatlari FIFA rahbariyatiga nisbatan tekshiruv o‘tkazishni talab qildi

Deputatlar fikricha, turnir davomida qizil kartochka bo‘yicha qoidani o‘zgartirish qarori Trampning Infantino bilan telefon muloqotidan so‘ng qabul qilingan. 

Sport

09.07.2026, 16:07

Tramp Suriyani terrorizmga homiylik qiluvchi davlatlar ro‘yxatidan chiqarmoqda

Trampning bu qarori yillar davomida  sanksiyalar ostida qolgan Suriyaning xalqaro maydondagi mavqeyini tubdan o‘zgartirishi  mumkin.

Jahon

09.07.2026, 12:38

“ANORBANK” jarimaga tortildi

Aksiya doirasidagi reklamasida bir nechta muhim ma’lumotlarni yashirib, Reklama qonunchiligini buzgani uchun “Anorbank”ka nisbatan jarima qo‘llanildi.

Oʻzbekiston

09.07.2026, 11:06

Ona qornidagi chaqaloqni “loyihalash” davri boshlanmoqdami?

Kelajakda farzandingizning aqliy salohiyati, bo‘yi yoki hatto ko‘z rangini oldindan tanlash imkoni paydo bo‘lishi mumkin.

Fan-texnologiya

08.07.2026, 16:44

Abituriyentlar uchun ruxsatnomalar berish boshlandi

Ruxsatnomani my.gov.uz platformasidagi "Abituriyentni onlayn ro‘yxatdan o‘tkazish" xizmatidan foydalanib  yuklab olish mumkin.

Ta'lim

08.07.2026, 10:57

Eron va AQSH bir-biriga zarba berdi

Mazkur zarba almashishlar o‘t ochishni to‘xtatish bo‘yicha vaqtinchalik kelishuv amalda qolayotgan bir paytda yuz berdi.

Jahon

08.07.2026, 10:21

Hindlardan nimani o'rganishimiz kerak?

Hindistonda hindi, bengal, telugu, marati, tamil kabi o'nlab til va shevalar amalda qo'llaniladi. Shunga qaramay, kitob bozorida sotilayotgan eng ommabop nashrlarning aksariyati aynan ingliz tilida chop etilgan. Nega?

Madaniy

07.07.2026, 15:48

Lotin alifbosini yangilash bo‘yicha qonun Senatga yuborildi

“Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuniga o‘zgartirish kiritish haqida”gi qonun loyihasi Qonunchilik palatasi deputatlari tomonidan qabul qilindi va Senatga yuborildi.

Oʻzbekiston

07.07.2026, 12:44

Vashington shtatining Sietl shahrida “O‘zbek mahallasi” tashkil etildi

Bugungi kunda Vashington shtatida 3 mingdan ortiq O‘zbekiston fuqarolari va kelib chiqishi o‘zbekistonlik bo‘lgan vatandoshlar yashaydi.

Jahon

07.07.2026, 12:18

Xitoy Tinch okeaniga ballistik raketa uchirdi

Sinov tariqasida uchirilgan bu raketa Xitoy qirg‘oqlaridan turib AQSHga yetib bora oladi. 

Jahon

07.07.2026, 11:10

OTMlarda yangi bakalavriat va magistratura yo‘nalishlari joriy etildi

Yangi yo‘nalishlar qatorida uchuvchisiz uchish apparatlari (dronlar), robototexnika, yashil iqtisodiyot va boshqa sohalar bor.

Ta'lim

07.07.2026, 09:48

“Epshteyn orolidagi jirkanchliklar bari mujassam” – o‘zbek sayyohining Tailandga safari

Ijtimoiy tarmoqlarda o‘zbekistonlik sayyoh Tailandga qilgan sayohati va u yerda guvoh bo‘lgan ma’naviy inqiroz haqida e’tiborga molik post e’lon qildi.

Madaniy

06.07.2026, 15:30

Z avlodning spirtli ichimlikdan voz kechishi sanoatga qimmatga tushdi

So‘nggi to‘rt yil ichida dunyoning eng yirik alkogol ishlab chiqaruvchilari umumiy hisobda qariyb 830 milliard dollarlik bozor qiymatini yo‘qotdi.

Iqtisodiyot

06.07.2026, 14:55

Chirchiq va Qoradaryo baliqlaridan mikroplastik topildi

2025-yil boshida “Nature Medicine” ilmiy jurnalida chop etilgan tadqiqotga ko‘ra, odamning miyasida taxminan 7 gramgacha — ya’ni bir martalik plastik qoshiq og‘irligicha mikro- va nanoplastik zarrachalari to‘planib qolgan. 

Madaniy

06.07.2026, 14:45

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →