Checheniston va Moskva Ramzan Qodirovning oʻlimiga qanday tayyorgarlik koʻryapti

Dekabr oyi oxirida Qodirov Moskvada shoshilinch ravishda kasalxonaga yotqizilgani haqida OAVlar yozdi. Yanvar oyida esa Ukraina ommaviy axborot vositalari razvedka manbalariga tayanib, Checheniston rahbarining buyraklari ishdan chiqqanini xabar qildi.

Kremlga yaqin manbalar Chechenistondagi vaziyatni «juda ogʻir» deb baholamoqda. Aytilishicha, Qodirov tirik ekan, ochiq siyosiy harakatlar boʻlmaydi, ammo respublika ichida kechayotgan jarayonlar qatʼiy ravishda yashirilmoqda. Manbalarga koʻra, mahalliy aholi orasida qoʻrquv muhiti kuchaytirilgan, har qanday maʼlumot tarqalishi qattiq jazo bilan tahdid qilinmoqda.

Qodirovning 18 yoshli oʻgʻli Adam bilan bogʻliq yoʻl-transport hodisasi ham vorislik haqidagi muhokamalarni yanada kuchaytirdi. Biroq qonunga muvofiq, Adam Qodirov Checheniston rahbari lavozimini egallashi uchun kamida 30 yoshga toʻlishi lozim. Bu esa 2037 yildan oldin mumkin emas.

Eng ehtimoliy ssenariy — Qodirovga mutlaqo sodiq boʻlgan shaxsning rahbar etib tayinlanishi. Manbalarga koʻra, bu shaxs Chechenistondagi eng yirik teyplardan biri — Benoy vakili boʻlishi mumkin. Ushbu teypga Davlat dumasi deputati Adam Delimxanov hamda Checheniston hukumati rahbari Magomed Daudov kiradi. Ikkalasi ham Qodirovning eng yaqin soratchilari sifatida koʻp yillardan beri voris sifatida tilga olinib kelinmoqda.

Moskva uchun asosiy talab — Checheniston yana muammoli hududga aylanmasligi. Qodirov uchun esa — oilasi xavfsizligini taʼminlash va hokimiyatning saqlanib qolishi.

Grozniy qanday tayyorgarlik koʻryapti

Ramzan Qodirov hokimiyatni oila ichida saqlab qolishga intilayotgani aytiladi. U oʻgʻli Adam Qodirov atrofida norasmiy kuch markazi shakllantirgan, uni yuqori lavozimlarga koʻtargan va taʼsirli shaxslar bilan bogʻlagan. Shu bilan birga, Qodirov oʻz farzandlarini nufuzli chechen oilalari bilan quda qilgan.

Bundan tashqari, Qodirov oʻz nazoratidagi qurolli tuzilmalarni kengaytirgan. «Qodirovchilar» deb ataladigan kuchlar soni 20–25 ming atrofida baholanadi. Chechenistondan chiqqan jangchilar Ukrainadagi janglarda faol ishtirok etmayapti. Asosiy harbiy harakatlarda Rossiyaning boshqa hududlaridan jalb qilingan «Axmat» maxsus boʻlinmasi qatnashmoqda.

Zaxira reja sifatida Qodirov oilasi xorijga chiqish imkonini ham tayyorlab qoʻygani aytilmoqda. Ayniqsa, Birlashgan Arab Amirliklarida koʻchmas mulk sotib olish va fuqarolik rasmiylashtirish ishlari amalga oshirilgan.

Moskva qanday tayyorgarlik koʻryapti

Moskva uchun asosiy ustuvor vazifa — barqarorlikni saqlash. Manbalarga koʻra, Apti Alaudinov vorislar roʻyxatidan chiqarilgan. Hozirgi kunda eng asosiy nomzodlar sifatida Adam Delimxanov va Magomed Daudov koʻrilmoqda.

Magomed Daudov ikkinchi chechen urushi davrida avval jangarilar tomonida boʻlgan. Keyinchalik asirga tushgach, Ramzan Qodirov tomoniga oʻtgan va uning ishonchini qozongan. Hozirda Daudov Chechenistondagi repressiv siyosat uchun javobgar shaxslardan biri hisoblanadi va Checheniston hukumati rahbari lavozimini egallab turibdi.

Qodirovdan keyin nima boʻladi?

Ekspertlar fikricha, Ramzan Qodirov vafot etgan taqdirda ham Chechenistondagi boshqaruv tizimi jiddiy oʻzgarishlarga uchramaydi. Moskva uchun asosiy maqsad — mavjud holatni, yaʼni status-kvoni saqlab qolish.

Ayrim tahlilchilar elitalar oʻrtasida yashirin kurash ehtimolini istisno qilmaydi, ammo keng koʻlamli qoʻzgʻolonlar yoki ommaviy chiqishlar kutilmayapti.

Chechen jamiyatida esa muayyan umidlar mavjud. Biroq koʻpchilik real holatni inobatga olgan holda, hokimiyat almashgan taqdirda ham jiddiy oʻzgarishlar boʻlmasligini tan olmoqda.