Har daqiqada 3 ta chaqaloq: Sudanda onalar va bolalar hayoti xavf ostida

2023-yil aprelida Sudan armiyasi va harbiylashgan Tezkor qo‘llab-quvvatlash kuchlari (RSF) o‘rtasidagi urush boshlanganidan buyon Sudanda 5,6 million bola tug‘ilgan. 

Bu millionlab aholi kuniga atigi bir mahal ovqat bilan kun kechirayotgan mamlakatda har kuni 5000 nafar go‘dak tug‘ilayotganini anglatadi.

“Bu bolalar tiqilinch boshpanalarda, yetarli jihozlanmagan, shikastlangan tibbiyot muassasalarida yoxud oilasi bir joydan ikkinchi joyga ko‘chib yurgan paytda dunyoga kelmoqda”, – deydi “Save the Children” tashkilotining Sudandagi vakolatxonasi rahbari Muhammad Abdiladif.

Uning qo‘shimcha qilishicha, bolalar, hatto mojaro sharoitida ham, g‘amxo‘rlik va himoyaga olinish huquqiga ega.

Birlashgan Millatlar Tashkilotiga ko‘ra, 2023-yil 15-aprelda boshlangan  janglar o‘n minglab odamning umriga zomin bo‘lgan, 12 million kishini o‘z uyini tark etishga majbur qilgan va dunyodagi eng dahshatli gumanitar inqirozni yuzaga keltirgan.

Har ikki tomon ham urush va insoniyatga qarshi jinoyatlarda ayblanmoqda. 

Sog‘liqni saqlash tizimi tanazzul yoqasida

Keng ko‘lamli zo‘ravonliklar va fuqarolik infratuzilmasiga qilingan hujumlar mamlakatning shusiz ham zaif sog‘liqni saqlash tizimini haddan tashqari zo‘riqtirib, millionlab onalar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning hayotini jiddiy xavf ostiga qo‘ygan.

Tug‘ish paytidagi onalar o‘limi darajasi 12 foizdan oshdi: 2022-yilda har 100 ming tirik tug‘ilgan chaqaloqqa 263 ta o‘lim holati to‘g‘ri kelgan bo‘lsa, 2025-yilda ko‘rsatkich 295 taga yetdi.

Mojarolardan jabr ko‘rgan hududlardagi tibbiyot muassasalarining 80 foizigacha faoliyatini to‘xtatgan, ishlayotganlari esa ta’minot vositalari, dori-darmon, xodimlar va yoqilg‘i tanqisligiga duch kelmoqda.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti Sudanda urush boshlanganidan beri tibbiyot muassasalariga 200 ga yaqin hujum uyushtirilganini tasdiqladi. Ularning oqibatida 2000 dan ortiq kishi halok bo‘lgan.

Mart oyida Sharqiy Darfurdagi “Ad-Duayn” o‘quv shifoxonasiga dron orqali qilingan hujumda kamida 64 kishi, jumladan, 13 nafar bola va bir necha tibbiyot xodimi vafot etdi, shifoxona esa butunlay yaroqsiz holga keldi.

Sog‘liqni saqlash muassasalariga qilingan hujumlar onalar va yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning zaruriy tibbiy yordam olish imkoniyatiga jiddiy va doimiy putur yetkazadi.

“Mojaroda ishtirok etayotgan barcha tomonlar tinch aholi himoyasini ta’minlashi va shoshilinch yordamga muhtoj oilalarga yetib borish uchun yo‘l ochishi shart”, — dedi Abdiladif.

Muallif: Isomiddin Jumanazarov