Uç buyuk davlat rahbari Xitoyda uçraşadi

Oq uy matbuot xizmati tasdiqlaşiça, AQŞ prezidenti Donald Tramp, Xitoy raisi Si Szinpin va Rossiya prezidenti Vladimir Putin kelasi hafta Xitoyning Şenjen şahrida Osi yo-Tinç okeani iqtisodiy hamkorligi (ATEŞ) sammiti doirasida muzokara ötkazadi.

Uçraşuv Vaşington va Moskva örtasidagi yadro qurollarini çeklaş böyiça sönggi şartnoma – New START amal qilişi tugaganidan töqqiz oy ötib bölib ötadi. Natijada dünyanın eng yirik yadro arsenaliga ega ikki davlati yarim asrdan ortiq vaqt içida ilk bor yadro kallaklari soniga nisbatan şartnomaviy çeklovlarsiz qoldi.

Muzokaralar kun tartibida nimalar bor?

Tramp uç davlat yadro qurollari zaxiralari böyiça kelışuvga erişiş uçun sammit imkoniyat bölişini aytgan. New START şartnomasi 2026-yil fevralida tugagan. Şundan söng Tramp Rossiyaning uni yana bir yilga uzaytiriş taklifini rad etib, Xitoy ham iştirok etadigan «yangi, takomillaştirilgan va zamonaviylaştirilgan» kelışuv zarurligini bildirgan.

Biroq muzokaralardan katta natija kutilmayapti. Tramp ma’muriyatining yuqori lavozimli vakili Reuters agentligiga uçraşuvni aniq kelışuvga erişişdan köra muloqotni başlaş imkoniyati sifatida baholayotganini aytgan.

Stokgolm xalqaro tinçlik tadqiqotlari instituti ma’lumotlariga köra, yadro kallaklari soni böyiça Rossiya birinçi, AQŞ ikkinçi, Xitoy esa uçinçi örinda turadi.

AQŞ rasmiysining sözlariga köra, Tramp Si Szinpin va Putin bilan Eron uruşini ham muhokama qilmoqçi. Biroq Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşi uçraşuv kun tartibiga kiritilişi kutilmayapti.

Tramp bilan birga Xitoyga Ilon Mask ham boradi, ammo u uç tomonlama uçraşuvda qatnaşmaydi. Şuningdek, AQŞ prezidentining Osi yo safari davomida Şimoliy Koreya rahbari Kim Çen In bilan uçraşişi rejalashtirilmagan.

Yalta konferensiyasi bilan qiyoslar

Rejalaştirilayotgan sammit 1945-yilda ötkazilgan Yalta konferensiyasi bilan qiyoslanmoqda. Öşanda AQŞ, Buyuk Britaniya va Sovet Ittifoqi rahbarlari uruşdan keyingi dunyo tartibini şekllantiriş masalalarini muhokama qilgan edi.

Biroq Kreml matbuot kotibi Dmitriy Peskov bunday qiyosni rad etdi. Uning aytişiça, Şenjen shahrida erişiladigan kelışuvlarni boşqa davlatlarga majburan qabul qildirib bölmaydi. Şunga qaramay, u uçraşuvni «nihoyatda muhim» deb atadi.

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy esa sammit Kiyev iştirokisiz Ukraina taqdirini muhokama qiliş maydoniga aylanişidan xavotir bildirgan.

Tramp ötgan yili Xitoy bilan qisqa muddatli savdo mojarosi yuz berganiga va Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşi davom etayotganiga qaramay, har ikki davlat rahbari bilan yaqinroq munosabatlar örnatishga intilmoqda. Vaşington esa Ukrainadagi uruşni hal qiliş böyiça vositaçilik harakatlarini davom ettirmoqda.