Faqat «kunduzgi» yoki «tungi» emas: uyquning besh xil turi aniqlandi

Erta turuvchilar va kech uxlovchilar orasidagi ushbu «yashirin subguruhlar»ning har biri inson xulq-atvori va sogʻligidagi oʻziga xos xususiyatlariga borib taqaladi.

Masalan, erta uygʻonuvchilarning qaysidir guruhida salomatlik muammolari eng kam uchrasa, boshqa guruhida depressiya darajasi yuqoriroq. Kech uxlaydiganlar esa uyqu sikllari va natijalari boʻyicha yanada katta xilma-xillikka ega

«Bugungi raqamli va pandemiyadan keyingi davrda uyqu turlari har qachongidan ham xilma-xil» - deydi Kanadadagi McGill universitetining nevrologiya boʻyicha magistranti Le Joyu.

Odamlar kun davomida turlicha uyquchan yoki hushyor holatda boʻlishadi. Buning sabablarini ikkitagina guruh – erta uygʻonuvchilar va kech uxlovchilargagina bogʻlab qoʻyish notoʻgʻri.

Tadqiqotchilar Buyuk Britaniyaning «Biobank» loyihasida ishtirok etgan oʻrta va keksa yoshdagi 27 030 kishining tibbiy maʼlumotlari va ularning oʻzlari aytgan uyqu rejimlarini tahlil qilish natijasida ikkita erta uygʻonuvchilar va uchta kech uxlovchilar turini aniqladilar.

Ushbu model orqali AQShda 10 000 dan ortiq oʻsmirlar tekshirilganda ham yuqoridagiga oʻxshash uyqu turlari borligi aniqlangan.

Aniqlangan uyqu toifalari

1-turdagilar kech uxlovchilarning dastlabki xili boʻlib, tahlikali yashash tarziga, hissiyotlarni boshqarishdagi qiyinchiliklar va taʼsirchanlikka ega boʻlishadi. Shunga qaramay, ular erta uygʻonuvchilarga qaraganda yaxshiroq aqliy qobiliyat sohibi hisoblanishadi.

2-turdagilar havas qilib boʻlmaydigan kech uxlovchilar guruhidir. Ularga depressiya, chekish va yurak-qon tomir kasalliklari xavf soladi. Ushbu turga kiradiganlarning jismoniy faolligi sustroq, miya ishlash samaradorligi pastroq boʻladi. Shuningdek, depressiyaga qarshi dorilardan faol foydalanishadi.

3-tur sogʻliq boʻyicha muammolari kam boʻlgan erta uygʻonuvchilar hisoblanadi. Bu kichik turga mansub kishilar odatda alkogol mahsulotlaridan uzoqroq yurishadi va xavfli xatti-harakatlarni kamroq qilishadi. Ularda xavotirlanish hissi yuqoriroq boʻlsa-da, umuman olganda, hissiy boshqaruv muammolari kam uchraydi.

4-turdagilar yana bir erta uygʻonuvchilar guruhi boʻlib, koʻproq ayollarni qamrab oladi. Bu toifa vakillarida depressiya belgilari koʻproq uchraydi va antidepressant dorilardan foydalanishadi.

5-tur kech uxlovchilarning oxirgi guruhi boʻlib, unda son jihatdan erkaklar ustunlik qiladi. Bu tur vakillari alkogol vositalari va giyohvand moddalar isteʼmoliga qaramlik, yurak-qon tomir kasalliklari xavfi va prostata kasalliklari bilan aziyat chekishadi.

Tadqiqotchilar fikricha, ushbu xilma-xilliklarni tushunish uyqu, ish jadvali va ruhiy salomatlikka doir muammolarni bartaraf etishda koʻproq individual yondashuvlarni ishlab chiqishga yordam beradi. 

Muallif: Isomiddin Jumanazarov