«Yorugʻlikka qarab suz...Mariya»

1917 yil oktabr oyida italiyalik muhojirlarni Nyu-Yorkka olib ketayotgan yoʻlovchi kema Atlantika okeanida misli koʻrilmagan boʻronga duch keldi. Toʻlqinlar shunchalik kuchli ediki, okean goʻyo kemadagilarning barchasini oʻz bagʻriga tortib olishga qaror qilgandek tuyulardi.

Kema bortida 28 yoshli duradgor Antonio Russo va uning besh yoshli qizi Mariya ham bor edi. Antonio ikki yil oldin xotinini yoʻqotgan — u tugʻruq paytida vafot etgan edi. Amerika ular uchun qashshoqlikdan qutulish va Mariya uchun Italiyada faqat orzu qilingan hayotga yoʻl ochadigan soʻnggi umid boʻlib qolgandi.

Tungi soat ikkilarda ulkan toʻlqinlar kemani urib, suv pastki, uchinchi toifali boʻlinmalarga oqib kira boshladi. Kema qiyalashdi, parchalanish xavfi tugʻildi. Yoʻlaklarda qichqiriqlar, vahima boshlandi. Yoʻlovchilar zinapoyalardan yuqoriga chiqishga urilib, bir-birini ezib, tutqichlarga yopishib harakat qilishardi.

Antonio Mariyani quchogʻiga olgancha, koʻtarilayotgan suv orasida oldinga intiladi. Ammo olomon juda zich, oqim esa shiddatli edi. Shu lahzada u qoʻrqinchli haqiqatni angladi: qutqaruv qayiqlariga yetib borish imkoni yoʻq edi.

Vaqt sanoqli edi — daqiqalar, balki soniyalar qolgandi. Betartiblik ichida Antonio boʻron parchalab yuborgan illyuminator oldiga yetib keldi. Teshik odam sigʻadigan darajada emas edi. Uning ortida esa Atlantikaning qora, muzdek tubsizligi yotardi. Uzoqda projektor nurlari koʻzga tashlanardi — qutqaruv qayiqlari omon qolganlarni izlayotgan edi.

Antonio qizi Mariyaga qaradi. U yigʻlayotgan, onasini chaqirgan, qoʻrquvdan titrayotgan va otasiga mahkam yopishib olgan edi.

Shunda Antonio hayotidagi eng ogʻir qarorni qabul qildi.

U Mariyani illyuminatordan okean tomon itarib yubordi.

Mariya suvga tushar ekan, qichqirib yubordi. Antonio esa boʻron shovqinini yengib baqirdi:

— Suz, Mariya! Yorugʻlikka qarab suz! Qayiqlar yaqin! Suz!

U qizining imkoniyati borligini bilardi. Oʻziniki esa yoʻqligini ham anglardi.

Yetti daqiqa oʻtib, kema choʻkib ketdi. Antonio Russo 117 nafar uchinchi toifali yoʻlovchi bilan birga halok boʻldi. Uning jasadi hech qachon topilmadi.

Mariya esa 45 daqiqadan soʻng okeandan chiqarib olindi. U hushsiz holda, ogʻir gipotermiya bilan oʻlim yoqasida edi, ammo tirik qoldi. Uni adyolga oʻrab, kasalxona kemasiga olib ketishdi. Besh yosh. Yetim. Begona mamlakat. Bir ogʻiz ham inglizcha bilmasdi.

U faqat otasining ovozini eslab qolgandi:

«Yorugʻlikka qarab suz…»

Mariya Nyu-Yorkdagi bolalar uyiga joylashtirildi. U uzoq yillar otasi tirik deb ishondi. Hech kim unga haqiqatni aytishga jurʼat etolmasdi. Umid avval chalkashlikka, keyin esa ogʻriqqa aylandi. Bir kun kelib esa unda eng dahshatli fikr paydo boʻldi: otasi uni tashlab ketgan, okeanga uloqtirib, oʻz jonini saqlab qolgan.

U shu ishonch bilan 25 yil yashadi.

Faqat 30 yoshida, 1917 yilgi falokat qurbonlari roʻyxatini oʻrganayotgan tergovchi choʻkkanlar orasida Antonio Russo ismini topgach, Mariya haqiqatni bilib oldi. Shunda u tushundi: otasi uni tashlab ketmagan edi — u oʻz hayoti evaziga qutqargan edi.

Mariya Russo 2004 yilda, 92 yoshida vafot etdi.
1995 yilda, 83 yoshida bergan intervyusida u shunday degan edi:

«Men otam meni oʻldiryapti deb oʻylagandim. U meni qutqarayotganini tushunmaganman. Koʻp yillar u meni tashlab ketganiga ishonganman. Ammo haqiqat shuki, u menga butun hayotini bergan.»

Mariya turmushga chiqdi. Uning toʻrt farzandi, toʻqqiz nabirasi va olti chevarasi bor edi — jami 31 avlod. Ulardan har biri bir paytlar Atlantika zulmatida qilingan imkonsiz tanlov tufayli dunyoga kelgan edi.

Mariya soʻzlarida yana shunday degan:

«Har bir tugʻilgan kun, har bir baxtli lahza otam meni oʻzidan ustun qoʻygani uchun mavjud. Har kecha uni illyuminator oldida koʻraman. Uning “Yorugʻlikka qarab suz” degan ovozini eshitaman. Men 78 yil davomida yorugʻlikka qarab suzdim. Umid qilamanki, u men bilan faxrlangandir.»

Otasi haqidagi soʻnggi soʻzlari esa oddiy edi:

«Rahmat, dada. Hayotingiz uchun rahmat. Men sizni yaxshi koʻraman.»