Özbekistonlik professor Qozoğistonda nega qamaldi?

Qozoğistonda andijonlik professor Iqboljon Qoraboyev josuslikda ayblanib, 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi. Uning yaqinlari olim aybiga iqror bölmagani va hukm ustidan apellyatsiya bermoqçi ekanini aytişdi. Eng muhim savol: u qaysi davlat foydasiga josuslik qilgan?

Ulashish:

Özbekistonlik professor Qozoğistonda 10 yilga qamaldi

Foto: РЕСПУБЛИКА.kz.media

46 yoşli Iqboljon Qoraboyevning işi atrofidagi savollar uning 3 iyul kuni Ostona şahridagi uyidan olib ketilganidan beri javobsiz qolmoqda. Oradan tört oydan ortiq vaqt ötib, u 10 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Ammo sud jarayoni, ayblovning tafsilotlari va hukmning huquqiy asoslari haqida ma’lumotlar deyarli berilmagan.

Bu haqda BBC Özbek xizmatining 26 avgustdagi suriştiruvi va 17 noyabrda e’lon qilgan yangi xabarida ma’lum qilindi.

 

Professor qanday ayblov bilan qamaldi?

Iqboljon Qoraboyev Özbekiston fuqarosi bölib, hibsga olingunga qadar Ostonadagi Maqsut Narikbayev universitetida xalqaro aloqalar fanidan dars bergan. U rafiqasi va voyaga yetmagan uç farzandi bilan Qozoğiston poytaxtida yaşab kelgan.

BBCning avgustdagi suriştiruvida 3 iyul kuni fuqarolik kiyimidagi bir neça kişi professorning uyiga kelib, uni josuslikda gumon qilinayotganini aytgan holda olib ketgani bayon etilgan.

Yaqinlarining ma’lum qilişiça, Qoraboyev Qozoğiston Jinoyat kodeksining 176 moddasi bilan ayblangan. Uşbu modda josuslikni davlat sirlarini xorijiy davlatlar yoki taşkilotlar manfaatlari yölida beriş, töplaş, öğirlaş yoki saqlaş, şuningdek, milliy xavfsizlikka qarşi boşqa ma’lumotlarni yiğiş kabi harakatlar bilan izohlaydi.

Biroq professorning aynan qanday ma’lumotlarni töplagani yoki kimga uzatgani haqida oçiq ma’lumot yöq. Sud hukmi çiqqaniga qaramay, u qaysi davlat foydasiga josuslik qilişda aybdor deb topilgani hali ham noma’lum.

Qoraboyevning yaqinlari BBCga uning aybni tan olmaganini va apellyatsiya şikoyati berişini aytgan. 

Professorga rafiqasi bilan qisqa uçraşuv ötkazişga ruxsat berilgan. Uç farzandi bilan esa faqat videoaloqa orqali muloqot qiliş imkoniyati yaratilgan.

 

Josuslik gumoniga ilmiy tadqiqotlar sababçimi?

Qoraboyevning hibsga olinişi ortidan uning ilmiy faoliyati ham e’tibor markaziga tuşdi.

Professor Toşkentdagi Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetida xalqaro munosabatlar yönalişida öqigan. Keyinçalik Frantsiyaning Monpele universitetida xalqaro va Yevropa huquqi böyiça ikki magistrlik darajasini olgan, Tuluza universitetida esa xalqaro ommaviy huquq böyiça doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Qozoğistonga köçişidan oldin Frantsiyada ham dars bergan.

Uning ilmiy izlanişlari asosan Yevroosiyo mamlakatlari örtasidagi mintaqaviy hamkorlik va integratsiya jarayonlariga qaratilgan.

Qoraboyevning 2026 yil aprelida yozgan, ammo hali naşr etilmagan ilmiy işi «Qozoğiston va Özbekistonda muhim minerallar atrofidagi qiyosiy huquqiy, siyosiy va strategik narrativlar» deb nomlangan. Tadqiqotda ikki mamlakat va xalqaro darajadagi jami 17 ta hujjat tahlil qilingan. Uning hamkasblaridan biri işda foydalanilgan barça ma’lumotlar oçiq manbalardan olinganini bildirgan.

Professor 2024 yil oktyabrida ham «Markaziy Osiyoning geoiqtisodiy markaziyligining yangi tayançi sifatida muhim xomaşyo resurslari» nomli tadqiqotini taqdim etgan. Unda Xitoyning kuçayib borayotgan iqtisodiy ta’siri, global ta’minot zanjirlari va Markaziy Osiyodagi muhim xomaşyo resurslariga xalqaro qiziqiş ortişi tahlil qilingan.

BBC bilan suhbatlaşgan ayrim xorijlik hamkasblari Qoraboyevning ilmiy izlanişlari uning hibsga olinişi bilan boğliq bölişi mumkinligini taxmin qilgan. Biroq bu hozirça tasdiqlanmadi.

 

Nega muhim minerallar xalqaro raqobat markazida?

Qoraboyev tadqiqotlarida muhim örin tutgan minerallar bugun nafaqat iqtisodiy, balki geosiyosiy ahamiyatga ham ega.

Litiy, kobalt, nikel, grafit, mis va noyob yer elementlari elektromobillar, akkumulyatorlar, şamol turbinalari, mikroçiplar, aerokosmik sanoat va mudofaa texnologiyalarida qöllaniladi. Ularni qazib oliş va qayta işlaş salohiyati gigant davlatlar örtasidagi raqobatning muhim yönalişiga aylandi.

Xitoyning bu borada katta ustunlikka ega. Xalqaro energetika agentligi ma’lumotlariga köra, 20 ta muhim strategik mineralning 19 tasini qayta işlaşda Xitoy yetakçi hisoblanadi. Uning örtaça uluşi qariyb 70 foizni taşkil etadi.

Markaziy Osiyo esa uşbu raqobatda muhim maydonga aylanmoqda. AQŞ va Yevropa Ittifoqi Xitoyga boğliqlikni kamaytiriş maqsadida mintaqadagi konçilik loyihalariga qiziqiş bildiryapti.

Qozoğiston va Özbekiston ham bu yönalişda hamkorlikni kengaytirmoqda. BBC ma’lumotiga köra, ikki mamlakat 2025 yil noyabrida noyob va noyob yer metallarini geologik örganiş hamda qazib oliş böyiça qöşma işçi guruh tuzişga kelişgan. 2026 yil aprelida esa uşbu guruhning birinçi yiğilişi Ostonada ötkazilgan.

Şu bois professorning aynan muhim minerallar bilan boğliq tadqiqotlari josuslik şubhalariga sabab bölgan bölişi mumkinligi haqida taxminlar mavjud. Biroq Qozoğiston rasmiylari buni tasdiqlamadi.

 

Advokatga kiriş uçun ham ruxsat kerak bölgan

Qoraboyevning yaqinlari davlat tomonidan tayinlangan advokat u bilan faqat bir marta uçraşganini, keyinçalik esa oilasi xususiy himoyaçi yollaşga majbur bölganini aytgan. Biroq xususiy advokat ham mijozining oldiga kira olmagan. Uning tuşuntirişiça, iş davlat sirlariga aloqador deb baholangani sababli Qozoğiston Milliy xavfsizlik qömitasining ruxsati talab qilingan. Himoyaçi ruxsat oliş jarayoni muntazam keçiktirilayotganini bildirgan.

Sud hukmi e’lon qilinganidan keyin ham iş tafsilotlari oçiqlanmadi. BBCning hukm yuzasidan bergan savollariga Qozoğistonlik advokat javob bermagan.

Professorga yaqin insonlardan birining bildirişiça, qozoq xavfsizlik xodimi Qoraboyevni uyidan olib ketişayotganda u Ostonadagi Özbekiston konsulligi xodimiga ma’lumot yetkazib turişda ayblanayotganini aytgan.

 

Toşkent sukut saqlamoqda

Qoraboyevning yaqinlari Özbekistondagi rasmiy idoralardan yordam kutişayotganini ma’lum qilgan. Uning çet eldagi hamkasblari ham olimning hibsga olinişi va advokat bilan uçraşuv imkoniyati çeklanganidan taşvişda.

Hozirça rasmiy Toşkent Qoraboyevning işi böyiça qanday diplomatik yoki huquqiy çoralar körgani haqida aniq ma’lumot yöq. Uni Özbekistonga qaytariş masalasi kötarilganmi-yöqmi – buyam noma’lum.

Şunday qilib, Özbekiston fuqarosi 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi. Ammo u qanday ma’lumotlar töplagan va qaysi davlat foydasiga josuslik qilgan, degan savollar oçiq qolmoqda. Olim öz aybiga iqror emas va apellyatsiya bermoqçi. Uning oilasi esa Özbekiston hukumatidan yordam kutmoqda.

Tahririyat tomonidan çop etilgan

Mavzuga oid yangiliklar

AQSh bilan 12 milliard dollarlik kelishuv: O‘zbekiston nimaga erishadi?

Samarqanddagi muzokaralarda O‘zbekiston va AQSh o‘rtasida 12 milliard dollarlik kelishuvlar tuzildi. Ammo bu kelishuvlarning qanchasi amalda bajarilishi hozircha noma’lum.

Iqtisodiyot

21.10.2026, 16:03

“Aytmatov” va “Kulpaş” filmlari posteri

Qozoğistonda “Kulpaş” va “Aytmatov” filmlari namoyişi qoldirildi

Qozoğistonda 1930-yilgi oçarçilik va Stalin qatağonlari aks etgan ikki film namoyişi qoldirildi. Bu holat mamlakatda senzura va ijod erkinligi borasidagi bahslarni kuçaytirmoqda.

Madaniy

11.11.2026, 15:53

Rossiya IIV: migrantlar orasida jinoyatçilik yarim yilda 40 foizga kamaydi

Rossiyada migrantlar sodir etgan jinoyatlar 40 foizga kamaydi

2026-yilning yanvar–sentyabr oylarida Rossiyada xorij fuqarolari 20 mingdan ortiq jinoyat sodir etgan. IIV migrantlarga nisbatan çeklovlar jinoyatçilikni kamaytirganini da’vo qilmoqda.

Jahon

11.11.2026, 12:17

Rossiyada işçi kuçi tanqis, migrantlar uçun çeklovlar esa kuçaymoqda

Rossiyada millionlab böş iş örinlari mavjud bölsa-da, hukumat xorijliklarning mehnat faoliyatini çeklaşda davom etmoqda. 2027-yildan sakkizta hududda migrantlarga taksiçilik qiliş taqiqlanişi, Sankt-Peterburgda esa çeklovlar boşqa sohalarga ham yoyilişi mumkin.

Siyosat

09.11.2026, 17:58

Qozoğistonda yoqilğini eksport qiliş taqiqi uzaytirildi

Qozoğistonda benzin, dizel yoqilğisi va neft mahsulotlarining ayrim turlarini avtomobil transportida olib çiqişga qöyilgan taqiq yana olti oyga uzaytirildi. 

Iqtisodiyot

06.11.2026, 14:48

Qirğizistonda viloyat va tumanlar tugatilişi mumkin

Qirğizistonda viloyat va tumanlar örniga “aymoq” deb ataladigan 20 dan ortiq ma’muriy birlik tuziş rejalaştirilmoqda.

Jahon

28.10.2026, 11:58

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

Deutsçe Bank: Tramp va Epşteynning Rossiya bilan aloqalari oşkor böldi

Deutsçe Bank’ning 15 milliondan ortiq içki hujjati tarqalib ketişi bankning AQŞ prezidenti Donald Tramp va jinsiy jinoyatlarda ayblangan Jeffri Epşteyn bilan moliyaviy aloqalari haqida yangi ma’lumotlarni oşkor qildi. 

Siyosat

18.11.2026, 16:45

Покистонлик Ассиф Мерчант

Trampga suiqasd rejasi: pokistonlik 27,5 yilga qamaldi

AQŞ sudi Donald Tramp va boşqa amerikalik siyosatçilarga nisbatan suiqasd rejasini taşkil etişda ayblangan Assif Merçantni 27,5 yilga ozodlikdan mahrum qildi.

Jahon

18.11.2026, 14:28

Саида Мирзиёева Канада элчиси билан учрашди

Özbekistondan Kanadaga boriş osonlaşadimi?

Saida Mirziyoyeva Kanada elçisi Kristofer Daggan bilan savdo, investitsiya, ta’lim va viza tartiblarini yengillaştiriş masalalarini muhokama qildi.

Siyosat

18.11.2026, 11:47

Eron Vaşingtonda kimyoviy qurol işlatadimi?

Eron taşqi işlar vaziri Abbos Aroqçi AQŞ poytaxtida kimyoviy qurol yoki radioaktiv modda tarqatuvçi qurilmadan foydalanish rejasi haqida izoh berdi. 

Jahon

18.11.2026, 10:39

14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди

Namanganda telefon ustaxonasidan 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan yigit uşlandi

Uyçi tumanidagi telefon ustaxonasiga tungi vaqtda eşik qulfini buzib kirgan şaxs Qöriqlaş xizmati xodimlari tomonidan qölga olindi.

Oʻzbekiston

18.11.2026, 10:10

Тошкентнинг Учтепа туманида нобуд бўлган ҳайвонлар ва қушлар

Toşkentda hayvonlar va quşlar ommaviy nobud bölayotgani xabar qilindi

Aholiga şubhali moddalarga tegmaslik, bolalar va uy hayvonlarini ulardan uzoqroq tutiş tavsiya etilmoqda. 

Oʻzbekiston

17.11.2026, 17:26

Ebola virusidan 6 minga yaqin kişi vafot etdi

Kongo Demokratik Respublikasida 2026 yil may oyida boşlangan Ebola epidemiyasi oqibatida 14 noyabrga qadar 11 376 ta kasallaniş holati tasdiqlangan. Ularning 5 568 tasi ölim bilan yakunlangan.

Jahon

17.11.2026, 15:33

Toşkent – Astraxan yönalişida yangi poyezd qatnovi

Toşkentdan Astraxanga poyezd qatnovi yölga qöyiladi

2026 yil 17 dekabrdan Toşkent va Astraxan örtasida yangi xalqaro yölovçi poyezd qatnovi joriy etiladi.

Oʻzbekiston

17.11.2026, 12:28

Yevropa migrantlarni Özbekistonga yuborişi mumkinmi?

Yevropa migrantlarni Afrikaga jönatmoqçi. Keyingi manzil Özbekiston bölişi mumkinmi?

Oʻzbekiston

17.11.2026, 12:11

Buziladigan uy egalari uçun yangi taklif: 1,5 baravar katta uy-joy

Toşkentda renovatsiya dasturiga kiritilgan uylar mulkdorlariga Yangi Toşkentda avvalgi xonadoni maydonining 150 foizigaça bölgan yangi uy-joylar taklif etilişi mumkin. 

Oʻzbekiston

16.11.2026, 17:32

ҚҚСни қайта ҳисоблаш бўйича янги қарор

Ayrim tadbirkorlar import QQSni boşqaça tölaydi

2027 yil 1 yanvardan ayrim tadbirkorlar import QQSini soliq organlaridagi ortiqça tölovlar hisobidan qoplaşi mumkin böladi. Yangi tartib kimlarga tegişli? 

Iqtisodiyot

16.11.2026, 15:22

Об-ҳаво маълумоти Ўзбекистон

Özbekistonda noyabr oxirida havo 22 darajagaça isiydi

Özgidromet 16–20 noyabr kunlari uçun ob-havo prognozini e’lon qildi.

Oʻzbekiston

16.11.2026, 12:39

Йиғлаётган Бангладешлик аёл

Hindistonda musulmonlar deportatsiya va hibs xavfiga duç kelmoqda

Hindistonda saylovçilar röyxatini qayta körib çiqiş jarayonida 130 million kişining nomi öçirilgan.

Jahon

16.11.2026, 11:02

Mobil bank ilovasi orqali onlayn to‘lovni amalga oshirish.

Bugundan bank ilovalarida P2P ötkazmalar va biometriya talablari özgardi

Endi P2P ötkazmalarda OTP-kod har doim ham talab qilinmaydimi? Bank ilovalarida röyxatdan ötiş va kartalarni biriktiriş tartibi ham özgardi.

Iqtisodiyot

16.11.2026, 10:31

OIV

Toşkentda 9 oyda 300 dan ortiq OIV yuqtiriş holati aniqlandi

Bu körsatkiç 2025 yilning şu davriga nisbatan biroz kamaygan. 

Oʻzbekiston

16.11.2026, 10:21

Шоҳрух Ғиёсов

Şohrux Ğiyosov lavozimidan ozod etildi

Içki işlar vazirligi Axborot xizmati rahbari Şohrux Ğiyosov egallab turgan lavozimini tark etdi. 

Oʻzbekiston

15.11.2026, 17:09

Yamanda qamal sabab kasalliklar tarqalmoqda

Gumanitar taşkilotlar va tibbiyot xodimlari qamal sabab aholining şifoxonalarga yetib borişi qiyinlaşgani, içimlik suvi va dori-darmon tanqisligi esa yuqumli kasalliklar tarqalişini tezlaştirayotganidan ogohlantirmoqda.

Jahon

14.11.2026, 14:21

Jensen Xuang Nvidia’dan ketdi

Jensen Xuang Nvidia’dan ketdi: kompaniyani endi kim boşqaradi?

Dunyodagi eng qimmat kompaniyani boşqargan Jensen Xuang Nvidia’dagi faoliyatini yakunladi. Uning ketişi ortidan Nvidia rahbariyati, kelajagi va SI bozorida yangi savollar paydo böldi.

Jahon

14.11.2026, 13:19

Uç buyuk davlat rahbari Xitoyda uçraşadi

AQŞ, Xitoy va Rossiya rahbarlari tarixda ilk bor uç tomonlama uçraşuv ötkazişi kutilmoqda. Kelasi hafta ATEŞ sammiti doirasida ötkaziladigan uçraşuvda Eron uruşi va yadro qurollari masalasi muhokama qilinadi.

Jahon

14.11.2026, 10:05

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →