Özbekistonlik professor Qozoğistonda nega qamaldi?
Qozoğistonda andijonlik professor Iqboljon Qoraboyev josuslikda ayblanib, 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi. Uning yaqinlari olim aybiga iqror bölmagani va hukm ustidan apellyatsiya bermoqçi ekanini aytişdi. Eng muhim savol: u qaysi davlat foydasiga josuslik qilgan?
Siyosat
18.11.2026, 18:31
Ulashish:

Foto: РЕСПУБЛИКА.kz.media
46 yoşli Iqboljon Qoraboyevning işi atrofidagi savollar uning 3 iyul kuni Ostona şahridagi uyidan olib ketilganidan beri javobsiz qolmoqda. Oradan tört oydan ortiq vaqt ötib, u 10 yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Ammo sud jarayoni, ayblovning tafsilotlari va hukmning huquqiy asoslari haqida ma’lumotlar deyarli berilmagan.
Bu haqda BBC Özbek xizmatining 26 avgustdagi suriştiruvi va 17 noyabrda e’lon qilgan yangi xabarida ma’lum qilindi.
Professor qanday ayblov bilan qamaldi?
Iqboljon Qoraboyev Özbekiston fuqarosi bölib, hibsga olingunga qadar Ostonadagi Maqsut Narikbayev universitetida xalqaro aloqalar fanidan dars bergan. U rafiqasi va voyaga yetmagan uç farzandi bilan Qozoğiston poytaxtida yaşab kelgan.
BBCning avgustdagi suriştiruvida 3 iyul kuni fuqarolik kiyimidagi bir neça kişi professorning uyiga kelib, uni josuslikda gumon qilinayotganini aytgan holda olib ketgani bayon etilgan.
Yaqinlarining ma’lum qilişiça, Qoraboyev Qozoğiston Jinoyat kodeksining 176 moddasi bilan ayblangan. Uşbu modda josuslikni davlat sirlarini xorijiy davlatlar yoki taşkilotlar manfaatlari yölida beriş, töplaş, öğirlaş yoki saqlaş, şuningdek, milliy xavfsizlikka qarşi boşqa ma’lumotlarni yiğiş kabi harakatlar bilan izohlaydi.
Biroq professorning aynan qanday ma’lumotlarni töplagani yoki kimga uzatgani haqida oçiq ma’lumot yöq. Sud hukmi çiqqaniga qaramay, u qaysi davlat foydasiga josuslik qilişda aybdor deb topilgani hali ham noma’lum.
Qoraboyevning yaqinlari BBCga uning aybni tan olmaganini va apellyatsiya şikoyati berişini aytgan.
Professorga rafiqasi bilan qisqa uçraşuv ötkazişga ruxsat berilgan. Uç farzandi bilan esa faqat videoaloqa orqali muloqot qiliş imkoniyati yaratilgan.
Josuslik gumoniga ilmiy tadqiqotlar sababçimi?
Qoraboyevning hibsga olinişi ortidan uning ilmiy faoliyati ham e’tibor markaziga tuşdi.
Professor Toşkentdagi Jahon iqtisodiyoti va diplomatiya universitetida xalqaro munosabatlar yönalişida öqigan. Keyinçalik Frantsiyaning Monpele universitetida xalqaro va Yevropa huquqi böyiça ikki magistrlik darajasini olgan, Tuluza universitetida esa xalqaro ommaviy huquq böyiça doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Qozoğistonga köçişidan oldin Frantsiyada ham dars bergan.
Uning ilmiy izlanişlari asosan Yevroosiyo mamlakatlari örtasidagi mintaqaviy hamkorlik va integratsiya jarayonlariga qaratilgan.
Qoraboyevning 2026 yil aprelida yozgan, ammo hali naşr etilmagan ilmiy işi «Qozoğiston va Özbekistonda muhim minerallar atrofidagi qiyosiy huquqiy, siyosiy va strategik narrativlar» deb nomlangan. Tadqiqotda ikki mamlakat va xalqaro darajadagi jami 17 ta hujjat tahlil qilingan. Uning hamkasblaridan biri işda foydalanilgan barça ma’lumotlar oçiq manbalardan olinganini bildirgan.
Professor 2024 yil oktyabrida ham «Markaziy Osiyoning geoiqtisodiy markaziyligining yangi tayançi sifatida muhim xomaşyo resurslari» nomli tadqiqotini taqdim etgan. Unda Xitoyning kuçayib borayotgan iqtisodiy ta’siri, global ta’minot zanjirlari va Markaziy Osiyodagi muhim xomaşyo resurslariga xalqaro qiziqiş ortişi tahlil qilingan.
BBC bilan suhbatlaşgan ayrim xorijlik hamkasblari Qoraboyevning ilmiy izlanişlari uning hibsga olinişi bilan boğliq bölişi mumkinligini taxmin qilgan. Biroq bu hozirça tasdiqlanmadi.
Nega muhim minerallar xalqaro raqobat markazida?
Qoraboyev tadqiqotlarida muhim örin tutgan minerallar bugun nafaqat iqtisodiy, balki geosiyosiy ahamiyatga ham ega.
Litiy, kobalt, nikel, grafit, mis va noyob yer elementlari elektromobillar, akkumulyatorlar, şamol turbinalari, mikroçiplar, aerokosmik sanoat va mudofaa texnologiyalarida qöllaniladi. Ularni qazib oliş va qayta işlaş salohiyati gigant davlatlar örtasidagi raqobatning muhim yönalişiga aylandi.
Xitoyning bu borada katta ustunlikka ega. Xalqaro energetika agentligi ma’lumotlariga köra, 20 ta muhim strategik mineralning 19 tasini qayta işlaşda Xitoy yetakçi hisoblanadi. Uning örtaça uluşi qariyb 70 foizni taşkil etadi.
Markaziy Osiyo esa uşbu raqobatda muhim maydonga aylanmoqda. AQŞ va Yevropa Ittifoqi Xitoyga boğliqlikni kamaytiriş maqsadida mintaqadagi konçilik loyihalariga qiziqiş bildiryapti.
Qozoğiston va Özbekiston ham bu yönalişda hamkorlikni kengaytirmoqda. BBC ma’lumotiga köra, ikki mamlakat 2025 yil noyabrida noyob va noyob yer metallarini geologik örganiş hamda qazib oliş böyiça qöşma işçi guruh tuzişga kelişgan. 2026 yil aprelida esa uşbu guruhning birinçi yiğilişi Ostonada ötkazilgan.
Şu bois professorning aynan muhim minerallar bilan boğliq tadqiqotlari josuslik şubhalariga sabab bölgan bölişi mumkinligi haqida taxminlar mavjud. Biroq Qozoğiston rasmiylari buni tasdiqlamadi.
Advokatga kiriş uçun ham ruxsat kerak bölgan
Qoraboyevning yaqinlari davlat tomonidan tayinlangan advokat u bilan faqat bir marta uçraşganini, keyinçalik esa oilasi xususiy himoyaçi yollaşga majbur bölganini aytgan. Biroq xususiy advokat ham mijozining oldiga kira olmagan. Uning tuşuntirişiça, iş davlat sirlariga aloqador deb baholangani sababli Qozoğiston Milliy xavfsizlik qömitasining ruxsati talab qilingan. Himoyaçi ruxsat oliş jarayoni muntazam keçiktirilayotganini bildirgan.
Sud hukmi e’lon qilinganidan keyin ham iş tafsilotlari oçiqlanmadi. BBCning hukm yuzasidan bergan savollariga Qozoğistonlik advokat javob bermagan.
Professorga yaqin insonlardan birining bildirişiça, qozoq xavfsizlik xodimi Qoraboyevni uyidan olib ketişayotganda u Ostonadagi Özbekiston konsulligi xodimiga ma’lumot yetkazib turişda ayblanayotganini aytgan.
Toşkent sukut saqlamoqda
Qoraboyevning yaqinlari Özbekistondagi rasmiy idoralardan yordam kutişayotganini ma’lum qilgan. Uning çet eldagi hamkasblari ham olimning hibsga olinişi va advokat bilan uçraşuv imkoniyati çeklanganidan taşvişda.
Hozirça rasmiy Toşkent Qoraboyevning işi böyiça qanday diplomatik yoki huquqiy çoralar körgani haqida aniq ma’lumot yöq. Uni Özbekistonga qaytariş masalasi kötarilganmi-yöqmi – buyam noma’lum.
Şunday qilib, Özbekiston fuqarosi 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi. Ammo u qanday ma’lumotlar töplagan va qaysi davlat foydasiga josuslik qilgan, degan savollar oçiq qolmoqda. Olim öz aybiga iqror emas va apellyatsiya bermoqçi. Uning oilasi esa Özbekiston hukumatidan yordam kutmoqda.
Mavzuga oid yangiliklar

AQSh bilan 12 milliard dollarlik kelishuv: O‘zbekiston nimaga erishadi?
Iqtisodiyot
21.10.2026, 16:03

Qozoğistonda “Kulpaş” va “Aytmatov” filmlari namoyişi qoldirildi
Madaniy
11.11.2026, 15:53

Rossiyada migrantlar sodir etgan jinoyatlar 40 foizga kamaydi
Jahon
11.11.2026, 12:17

Rossiyada işçi kuçi tanqis, migrantlar uçun çeklovlar esa kuçaymoqda
Siyosat
09.11.2026, 17:58

Qozoğistonda yoqilğini eksport qiliş taqiqi uzaytirildi
Iqtisodiyot
06.11.2026, 14:48

Qirğizistonda viloyat va tumanlar tugatilişi mumkin
Jahon
28.10.2026, 11:58
Mashhur yangiliklar

O‘zbek alifbosidagi toʻrt harf oʻzgardi
Ta'lim
21.10.2026, 14:48

Xitoy futbolining qulaşi
Sport
04.11.2026, 14:44

Hindistonda yigit AI yordamida özini öğirlatdi
Jahon
02.11.2026, 11:04

Tailand özbekistonliklar uçun vizasiz rejimni qaytaradimi?
Oʻzbekiston
28.10.2026, 12:16

Kaspiydagi fojiadan söng Qozoğiston armiyasida katta özgarış
Jahon
22.10.2026, 11:12

Xitoyda yetim yigitning töyiga minglab notaniş odamlar keldi
Jahon
31.10.2026, 12:13
So'nggi yangiliklar

Deutsçe Bank: Tramp va Epşteynning Rossiya bilan aloqalari oşkor böldi
Siyosat
18.11.2026, 16:45

Trampga suiqasd rejasi: pokistonlik 27,5 yilga qamaldi
Jahon
18.11.2026, 14:28

Özbekistondan Kanadaga boriş osonlaşadimi?
Siyosat
18.11.2026, 11:47

Eron Vaşingtonda kimyoviy qurol işlatadimi?
Jahon
18.11.2026, 10:39

Namanganda telefon ustaxonasidan 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan yigit uşlandi
Oʻzbekiston
18.11.2026, 10:10

Toşkentda hayvonlar va quşlar ommaviy nobud bölayotgani xabar qilindi
Oʻzbekiston
17.11.2026, 17:26

Ebola virusidan 6 minga yaqin kişi vafot etdi
Jahon
17.11.2026, 15:33

Toşkentdan Astraxanga poyezd qatnovi yölga qöyiladi
Oʻzbekiston
17.11.2026, 12:28

Yevropa migrantlarni Özbekistonga yuborişi mumkinmi?
Oʻzbekiston
17.11.2026, 12:11

Buziladigan uy egalari uçun yangi taklif: 1,5 baravar katta uy-joy
Oʻzbekiston
16.11.2026, 17:32

Ayrim tadbirkorlar import QQSni boşqaça tölaydi
Iqtisodiyot
16.11.2026, 15:22

Özbekistonda noyabr oxirida havo 22 darajagaça isiydi
Oʻzbekiston
16.11.2026, 12:39

Hindistonda musulmonlar deportatsiya va hibs xavfiga duç kelmoqda
Jahon
16.11.2026, 11:02

Bugundan bank ilovalarida P2P ötkazmalar va biometriya talablari özgardi
Iqtisodiyot
16.11.2026, 10:31

Toşkentda 9 oyda 300 dan ortiq OIV yuqtiriş holati aniqlandi
Oʻzbekiston
16.11.2026, 10:21

Şohrux Ğiyosov lavozimidan ozod etildi
Oʻzbekiston
15.11.2026, 17:09

Yamanda qamal sabab kasalliklar tarqalmoqda
Jahon
14.11.2026, 14:21

Jensen Xuang Nvidia’dan ketdi: kompaniyani endi kim boşqaradi?
Jahon
14.11.2026, 13:19

Uç buyuk davlat rahbari Xitoyda uçraşadi
Jahon
14.11.2026, 10:05
Mashhur yangiliklar

O‘zbek alifbosidagi toʻrt harf oʻzgardi
Ta'lim
21.10.2026, 14:48

Xitoy futbolining qulaşi
Sport
04.11.2026, 14:44

Hindistonda yigit AI yordamida özini öğirlatdi
Jahon
02.11.2026, 11:04

Tailand özbekistonliklar uçun vizasiz rejimni qaytaradimi?
Oʻzbekiston
28.10.2026, 12:16

Kaspiydagi fojiadan söng Qozoğiston armiyasida katta özgarış
Jahon
22.10.2026, 11:12

Xitoyda yetim yigitning töyiga minglab notaniş odamlar keldi
Jahon
31.10.2026, 12:13
