Ўзбекистонлик профессор Қозоғистонда нега қамалди?

Қозоғистонда андижонлик профессор Иқболжон Қорабоев жосусликда айбланиб, 10 йилга озодликдан маҳрум этилди. Унинг яқинлари олим айбига иқрор бўлмагани ва ҳукм устидан апелляция бермоқчи эканини айтишди. Энг муҳим савол: у қайси давлат фойдасига жосуслик қилган?

Сиёсат

18.11.2026, 18:31

Улашиш:

Özbekistonlik professor Qozoğistonda 10 yilga qamaldi

Foto: РЕСПУБЛИКА.kz.media

46 ёшли Иқболжон Қорабоевнинг иши атрофидаги саволлар унинг 3 июл куни Остона шаҳридаги уйидан олиб кетилганидан бери жавобсиз қолмоқда. Орадан тўрт ойдан ортиқ вақт ўтиб, у 10 йиллик қамоқ жазосига ҳукм қилинди. Аммо суд жараёни, айбловнинг тафсилотлари ва ҳукмнинг ҳуқуқий асослари ҳақида маълумотлар деярли берилмаган.

Бу ҳақда BBC Ўзбек хизматининг 26 августдаги суриштируви ва 17 ноябрда эълон қилган янги хабарида маълум қилинди.

 

Профессор қандай айблов билан қамалди?

Иқболжон Қорабоев Ўзбекистон фуқароси бўлиб, ҳибсга олингунга қадар Остонадаги Мақсут Нарикбаев университетида халқаро алоқалар фанидан дарс берган. У рафиқаси ва вояга етмаган уч фарзанди билан Қозоғистон пойтахтида яшаб келган.

BBCнинг августдаги суриштирувида 3 июл куни фуқаролик кийимидаги бир неча киши профессорнинг уйига келиб, уни жосусликда гумон қилинаётганини айтган ҳолда олиб кетгани баён этилган.

Яқинларининг маълум қилишича, Қорабоев Қозоғистон Жиноят кодексининг 176 моддаси билан айбланган. Ушбу модда жосусликни давлат сирларини хорижий давлатлар ёки ташкилотлар манфаатлари йўлида бериш, тўплаш, ўғирлаш ёки сақлаш, шунингдек, миллий хавфсизликка қарши бошқа маълумотларни йиғиш каби ҳаракатлар билан изоҳлайди.

Бироқ профессорнинг айнан қандай маълумотларни тўплагани ёки кимга узатгани ҳақида очиқ маълумот йўқ. Суд ҳукми чиққанига қарамай, у қайси давлат фойдасига жосуслик қилишда айбдор деб топилгани ҳали ҳам номаълум.

Қорабоевнинг яқинлари BBCга унинг айбни тан олмаганини ва апелляция шикояти беришини айтган. 

Профессорга рафиқаси билан қисқа учрашув ўтказишга рухсат берилган. Уч фарзанди билан эса фақат видеоалоқа орқали мулоқот қилиш имконияти яратилган.

 

Жосуслик гумонига илмий тадқиқотлар сабабчими?

Қорабоевнинг ҳибсга олиниши ортидан унинг илмий фаолияти ҳам эътибор марказига тушди.

Профессор Тошкентдаги Жаҳон иқтисодиёти ва дипломатия университетида халқаро муносабатлар йўналишида ўқиган. Кейинчалик Франциянинг Монпелье университетида халқаро ва Европа ҳуқуқи бўйича икки магистрлик даражасини олган, Тулуза университетида эса халқаро оммавий ҳуқуқ бўйича докторлик диссертациясини ҳимоя қилган. Қозоғистонга кўчишидан олдин Францияда ҳам дарс берган.

Унинг илмий изланишлари асосан Евроосиё мамлакатлари ўртасидаги минтақавий ҳамкорлик ва интеграция жараёнларига қаратилган.

Қорабоевнинг 2026 йил апрелида ёзган, аммо ҳали нашр этилмаган илмий иши «Қозоғистон ва Ўзбекистонда муҳим минераллар атрофидаги қиёсий ҳуқуқий, сиёсий ва стратегик нарративлар» деб номланган. Тадқиқотда икки мамлакат ва халқаро даражадаги жами 17 та ҳужжат таҳлил қилинган. Унинг ҳамкасбларидан бири ишда фойдаланилган барча маълумотлар очиқ манбалардан олинганини билдирган.

Профессор 2024 йил октябрида ҳам «Марказий Осиёнинг геоиқтисодий марказийлигининг янги таянчи сифатида муҳим хомашё ресурслари» номли тадқиқотини тақдим этган. Унда Хитойнинг кучайиб бораётган иқтисодий таъсири, глобал таъминот занжирлари ва Марказий Осиёдаги муҳим хомашё ресурсларига халқаро қизиқиш ортиши таҳлил қилинган.

BBC билан суҳбатлашган айрим хорижлик ҳамкасблари Қорабоевнинг илмий изланишлари унинг ҳибсга олиниши билан боғлиқ бўлиши мумкинлигини тахмин қилган. Бироқ бу ҳозирча тасдиқланмади.

 

Нега муҳим минераллар халқаро рақобат марказида?

Қорабоев тадқиқотларида муҳим ўрин тутган минераллар бугун нафақат иқтисодий, балки геосиёсий аҳамиятга ҳам эга.

Литий, кобальт, никель, графит, мис ва ноёб ер элементлари электромобиллар, аккумуляторлар, шамол турбиналари, микрочиплар, аэрокосмик саноат ва мудофаа технологияларида қўлланилади. Уларни қазиб олиш ва қайта ишлаш салоҳияти гигант давлатлар ўртасидаги рақобатнинг муҳим йўналишига айланди.

Хитойнинг бу борада катта устунликка эга. Халқаро энергетика агентлиги маълумотларига кўра, 20 та муҳим стратегик минералнинг 19 тасини қайта ишлашда Хитой етакчи ҳисобланади. Унинг ўртача улуши қарийб 70 фоизни ташкил этади.

Марказий Осиё эса ушбу рақобатда муҳим майдонга айланмоқда. АҚШ ва Европа Иттифоқи Хитойга боғлиқликни камайтириш мақсадида минтақадаги кончилик лойиҳаларига қизиқиш билдиряпти.

Қозоғистон ва Ўзбекистон ҳам бу йўналишда ҳамкорликни кенгайтирмоқда. BBC маълумотига кўра, икки мамлакат 2025 йил ноябрида ноёб ва ноёб ер металларини геологик ўрганиш ҳамда қазиб олиш бўйича қўшма ишчи гуруҳ тузишга келишган. 2026 йил апрелида эса ушбу гуруҳнинг биринчи йиғилиши Остонада ўтказилган.

Шу боис профессорнинг айнан муҳим минераллар билан боғлиқ тадқиқотлари жосуслик шубҳаларига сабаб бўлган бўлиши мумкинлиги ҳақида тахминлар мавжуд. Бироқ Қозоғистон расмийлари буни тасдиқламади.

 

Адвокатга кириш учун ҳам рухсат керак бўлган

Қорабоевнинг яқинлари давлат томонидан тайинланган адвокат у билан фақат бир марта учрашганини, кейинчалик эса оиласи хусусий ҳимоячи ёллашга мажбур бўлганини айтган. Бироқ хусусий адвокат ҳам мижозининг олдига кира олмаган. Унинг тушунтиришича, иш давлат сирларига алоқадор деб баҳолангани сабабли Қозоғистон Миллий хавфсизлик қўмитасининг рухсати талаб қилинган. Ҳимоячи рухсат олиш жараёни мунтазам кечиктирилаётганини билдирган.

Суд ҳукми эълон қилинганидан кейин ҳам иш тафсилотлари очиқланмади. BBCнинг ҳукм юзасидан берган саволларига Қозоғистонлик адвокат жавоб бермаган.

Профессорга яқин инсонлардан бирининг билдиришича, қозоқ хавфсизлик ходими Қорабоевни уйидан олиб кетишаётганда у Остонадаги Ўзбекистон консуллиги ходимига маълумот етказиб туришда айбланаётганини айтган.

 

Тошкент сукут сақламоқда

Қорабоевнинг яқинлари Ўзбекистондаги расмий идоралардан ёрдам кутишаётганини маълум қилган. Унинг чет элдаги ҳамкасблари ҳам олимнинг ҳибсга олиниши ва адвокат билан учрашув имконияти чекланганидан ташвишда.

Ҳозирча расмий Тошкент Қорабоевнинг иши бўйича қандай дипломатик ёки ҳуқуқий чоралар кўргани ҳақида аниқ маълумот йўқ. Уни Ўзбекистонга қайтариш масаласи кўтарилганми-йўқми – буям номаълум.

Шундай қилиб, Ўзбекистон фуқароси 10 йилга озодликдан маҳрум этилди. Аммо у қандай маълумотлар тўплаган ва қайси давлат фойдасига жосуслик қилган, деган саволлар очиқ қолмоқда. Олим ўз айбига иқрор эмас ва апелляция бермоқчи. Унинг оиласи эса Ўзбекистон ҳукуматидан ёрдам кутмоқда.

Таҳририят томонидан чоп этилган

мавзуга оид янгиликлар

АҚШ билан 12 миллиард долларлик келишув: Ўзбекистон нимага эришади?

Самарқанддаги музокараларда Ўзбекистон ва АҚШ ўртасида 12 миллиард долларлик келишувлар тузилди. Аммо бу келишувларнинг қанчаси амалда бажарилиши ҳозирча номаълум.

Иқтисодиёт

21.10.2026, 16:03

Нефть нархининг ошиши Марказий Осиё давлатларига қандай таъсир қилади?

Экспортчи Қозоғистон учун юқори нархлар тушумларни оширади. Нефть импортига таянадиганлар эса ортиқча харажатлар ва ёқилғи нархларининг кўтарилишига дуч келиши мумкин.

Жаҳон

14.09.2026, 16:56

Financial Times: Ўзбекистоннинг минтақадаги таъсири кучаймоқда

Financial Times Ўзбекистон ва Марказий Осиё давлатларининг халқаро иқтисодий ва сиёсий жараёнлардаги аҳамияти тобора ортиб бораётганини таҳлил қилди. Нашр Ўзбекистонни муайян соҳаларда йирик давлатлар билан ҳисоблашишга мажбур қиладиган “мини-ўрта давлатлар” қаторида тилга олди.

Ўзбекистон

17.08.2026, 11:25

Қирғизистонда Starlink расман ишга тушди

Қирғизистонда SpaceX компаниясининг Starlink сунъий йўлдош интернет хизмати расман ишга тушди. Компаниянинг интерактив харитасида мамлакат мақоми “available” (“мавжуд”) қаторига қўшилди.

Фан-технология

25.05.2026, 09:09

Россия Ғарбнинг Марказий Осиёдаги нодир ер металларига қизиқишидан хавотирда

Россия расман АҚШ ва Европа Иттифоқининг Марказий Осиёдаги нодир ер элементларига қизиқиши кучайиб бораётганидан хавотир билдирмоқда.

Сиёсат

20.05.2026, 09:29

“Aytmatov” va “Kulpaş” filmlari posteri

Қозоғистонда «Кулпаш» ва «Айтматов» фильмлари намойиши қолдирилди

Қозоғистонда 1930 йилги очарчилик ва Сталин қатағонлари акс этган икки фильм намойиши қолдирилди. Бу ҳолат мамлакатда цензура ва ижод эркинлиги борасидаги баҳсларни кучайтирмоқда.

Маданий

11.11.2026, 15:53

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Deutsche Bank: Трамп ва Эпштейннинг Россия билан алоқалари ошкор бўлди

Deutsche Bank’нинг 15 миллиондан ортиқ ички ҳужжати тарқалиб кетиши банкнинг АҚШ президенти Дональд Трамп ва жинсий жиноятларда айбланган Жеффри Эпштейн билан молиявий алоқалари ҳақида янги маълумотларни ошкор қилди.

Сиёсат

18.11.2026, 16:45

Покистонлик Ассиф Мерчант

Трампга суиқасд режаси: покистонлик 27,5 йилга қамалди

АҚШ суди Дональд Трамп ва бошқа америкалик сиёсатчиларга нисбатан суиқасд режасини ташкил этишда айбланган Ассиф Мерчантни 27,5 йилга озодликдан маҳрум қилди.

Жаҳон

18.11.2026, 14:28

Саида Мирзиёева Канада элчиси билан учрашди

Ўзбекистондан Канадага бориш осонлашадими?

Саида Мирзиёева Канада элчиси Кристофер Дагган билан савдо, инвестиция, таълим ва виза тартибларини енгиллаштириш масалаларини муҳокама қилди.

Сиёсат

18.11.2026, 11:47

Эрон Вашингтонда кимёвий қурол ишлатадими?

Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи АҚШ пойтахтида кимёвий қурол ёки радиоактив модда тарқатувчи қурилмадан фойдаланиш режаси ҳақида изоҳ берди.

Жаҳон

18.11.2026, 10:39

14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди

Наманганда ўғрилик: устахонадан 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди

Уйчи туманидаги телефон устахонасига тунги вақтда эшик қулфини бузиб кирган шахс Қўриқлаш хизмати ходимлари томонидан қўлга олинди.

Ўзбекистон

18.11.2026, 10:10

Тошкентнинг Учтепа туманида нобуд бўлган ҳайвонлар ва қушлар

Тошкентда ҳайвонлар ва қушлар оммавий нобуд бўлаётгани ростми?

Аҳолига шубҳали моддаларга тегмаслик, болалар ва уй ҳайвонларини улардан узоқроқ тутиш тавсия этилмоқда. 

Ўзбекистон

17.11.2026, 17:26

Эбола вирусидан 6 минга яқин киши вафот этди

Конго Демократик Республикасида 2026 йил май ойида бошланган Эбола эпидемияси оқибатида 14 ноябрга қадар 11 376 та касалланиш ҳолати тасдиқланган. Уларнинг 5 568 таси ўлим билан якунланган.

Жаҳон

17.11.2026, 15:33

Toşkent – Astraxan yönalişida yangi poyezd qatnovi

Тошкентдан Астраханга поезд қатнови йўлга қўйилади

2026 йил 17 декабрдан Тошкент ва Астрахан ўртасида янги халқаро йўловчи поезд қатнови жорий этилади.

Ўзбекистон

17.11.2026, 12:28

Европа мигрантларни Ўзбекистонга юбориши мумкинми?

Европа мигрантларни Африкага жўнатмоқчи. Кейинги манзил Ўзбекистон бўлиши мумкинми?

Ўзбекистон

17.11.2026, 12:11

Бузиладиган уй эгалари учун янги таклиф: 1,5 баравар катта уй-жой

Тошкентда реновация дастурига киритилган уйлар мулкдорларига Янги Тошкентда аввалги хонадони майдонининг 150 фоизигача бўлган янги уй-жойлар таклиф этилиши мумкин.

Ўзбекистон

16.11.2026, 17:32

ҚҚСни қайта ҳисоблаш бўйича янги қарор

Айрим тадбиркорлар импорт ҚҚСни бошқача тўлайди

2027 йил 1 январдан айрим тадбиркорлар импорт ҚҚСини солиқ органларидаги ортиқча тўловлар ҳисобидан қоплаши мумкин бўлади. Янги тартиб кимларга тегишли? 

Иқтисодиёт

16.11.2026, 15:22

Об-ҳаво маълумоти Ўзбекистон

Ўзбекистонда ҳафта давомида ҳарорат ўзгаради

Ўзгидромет 16–20 ноябрь кунлари учун об-ҳаво прогнозини эълон қилди.

Ўзбекистон

16.11.2026, 12:39

Йиғлаётган Бангладешлик аёл

Ҳиндистонда мусулмонлар депортация ва ҳибс хавфига дуч келмоқда

Ҳиндистонда сайловчилар рўйхатини қайта кўриб чиқиш жараёнида 130 миллион кишининг номи ўчирилган.

Жаҳон

16.11.2026, 11:02

Mobil bank ilovasi orqali onlayn to‘lovni amalga oshirish.

Банк иловаларидан фойдаланишда биометрия талаби ўзгарди

Энди P2P ўтказмаларда OTP-код ҳар доим ҳам талаб қилинмайди. Банк иловаларида рўйхатдан ўтиш ва карталарни бириктириш тартиби ҳам ўзгарди.

Иқтисодиёт

16.11.2026, 10:31

OIV

Тошкентда ОИВ юқтирган беморлар қанча?

Тошкентда 9 ойда 300 дан ортиқ ОИВ юқтириш ҳолати аниқланди. Шундан 233 нафари (75,9 фоизи) жинсий йўл билан юққан.

Ўзбекистон

16.11.2026, 10:21

Шоҳрух Ғиёсов

Шоҳрух Ғиёсов нега лавозимидан озод этилди?

Ички ишлар вазирлиги Ахборот хизмати раҳбари Шоҳрух Ғиёсов эгаллаб турган лавозимини тарк этди. 

Ўзбекистон

15.11.2026, 17:09

Яманда қамал сабаб касалликлар тарқалмоқда

Гуманитар ташкилотлар ва тиббиёт ходимлари қамал сабаб аҳолининг шифохоналарга етиб бориши қийинлашгани, ичимлик суви ва дори-дармон танқислиги эса юқумли касалликлар тарқалишини тезлаштираётганидан огоҳлантирмоқда.

Жаҳон

14.11.2026, 14:21

Jensen Xuang Nvidia’dan ketdi

Женсен Хуанг Nvidia’дан кетди: компанияни энди ким бошқаради?

Дунёдаги энг қиммат компанияни бошқарган Женсен Хуанг Nvidia’даги фаолиятини якунлади. Унинг кетиши ортидан Nvidia раҳбарияти, келажаги ва СИ бозорида янги саволлар пайдо бўлди.

Жаҳон

14.11.2026, 13:19

Уч буюк давлат раҳбари Хитойда учрашади

АҚШ, Хитой ва Россия раҳбарлари тарихда илк бор уч томонлама учрашув ўтказиши кутилмоқда. Уч давлат раҳбари Эрондаги уруш ва ядровий қуролларни назорат қилиш масалаларини муҳокама қилади.

Жаҳон

14.11.2026, 10:05

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →