Давомли хантавирус — Инфекциядан кейинги ҳаёт ташвишлими?

Хантавирус кемирувчиларнинг ахлати ва пешоби ҳавога кўтарилиши орқали тарқалиши мумкин — масалан, одамлар сичқонлар яшаган бостирмаларни супурганида бу ҳолат кузатилади. 

Хантавирусни даволаш учун махсус дори воситалари мавжуд эмас, шу сабабли асосий эътибор қувватловчи терапияга қаратилади; оғир ҳолатларда беморлар ўпкаси сунъий шамоллатиш аппаратларига уланади.

Касаллик гриппга ўхшаш аломатлар билан бошланиб, кейинчалик юрак ва ўпка етишмовчилигига олиб келади. Касалланганларнинг тахминан 40 фоизи вафот этади.

Хантавирус билан боғлиқ қўрқувга икки асосий омил сабаб бўлмоқда: саккиз ҳафтагача чўзиладиган узоқ инкубация даври ҳамда лицензияланган вирусга қарши даво ёки вакцинанинг мавжуд эмаслиги.

Андес вируси инфекцияси хантавирусли юрак-ўпка синдромига ўтиб, ўлим даражаси 50% гача бўлган оғир респиратор касалликка айланганда, омон қолиш учун тезкор интенсив терапия жуда муҳимдир.

Андес вируси янги эмас. Тадқиқотчилар узоқ вақтдан бери унинг қаерда пайдо бўлиши, қандай тарқалиши ва қандай касаллик келтириб чиқаришини ўрганишади. Шунинг учун ҳам Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) унинг навбатдаги COVID-19 пандемиясига айланиши мумкинлиги ҳақида ҳеч қандай далил йўқлигини таъкидлаган.

Узоқ муддатли Хантавирус мавжудми?

COVID-19 пандемияси олимларнинг юқумли касалликлар ҳақидаги қарашларини ўзгартириб юборди. Энди улар нафақат касалликнинг оғир даври, балки ундан кейинги асоратларни ҳам ҳисобга олмоқда.

Шу нуқтаи назардан, COVID каби Андес вируси инфекциясининг ҳам узоқ муддатли оқибатлари бўлиши мумкинми, деган саволни ўртага ташлай бошладилар.

Чили Католик Понтифик университети тадқиқотчилари касалхонадан тузалиб чиққан 21 нафар беморни 3 ойдан 6 ойгача бўлган даврда кузатдилар.

Касалликдан омон қолганларнинг ҳеч бири 3-6 ойдан сўнг тўлиқ соғайиб кетмаган

Энг ҳайратланарлиси, касалликдан омон қолганларнинг барчасида шифохонадан чиққанидан бир неча ой ўтиб ҳам касаллик аломатлари сақланиб қолганди.

Хусусан, 21 нафар беморнинг ҳар бирида Хантавирус юрак-ўпка синдроми билан касалланганидан сўнг 3 ойдан 6 ойгача бўлган даврда камида битта доимий аломат кузатилгани маълум бўлди.

Беморларнинг 60 фоиздан ортиғи ҳали тўлиқ соғаймаганликларини билдирган, умумий симптомлар юки эса юқори бўлиб қолмоқда — беморлар ўртача 11-12 тадан аломат ҳақида хабар беришган.

Ҳолсизлик, соч тўкилиши, уйқусизлик…

Касалликни енгилроқ ўтказганлар ҳам, оғир ўтказганлар ҳам турли жисмоний, психологик ва неврологик муаммоларга дуч келганини маълум қилди.  

Энг кўп тарқалган муаммолар нафақат жисмоний, балки неврологик ва психологик ҳам эди.

Хусусан:

• ҳолсизлик;
• ҳаракатдаги қийинчиликлар;
• соч тўкилиши;
• уйқусизлик;
• хавотир;
• хотира пасайиши;
• қўрқинчли тушлар кўриш;
• сезги аъзолари фаолиятининг бузилиши каби ҳолатлар тез-тез учраб турган.

Касалликнинг оғир даврини енгиб ўтганларнинг кўпчилиги узоқ вақт сақланиб қолган аломатларни, хусусан, оғриқ, уйқусизликни енгиш учун ўзича дори-дармонлар — оғриқ қолдирувчи, уйқу чақирувчи воситалар ва витаминлар қабул қила бошлади.

Кундалик машғулотларга қайтиш

Касалликдан тузалганларнинг кўпчилиги одатий ҳаёт тарзини бошлашга қийналди. Орадан олти ой ўтса ҳам ҳар беш кишидан бири ишга ёки ўқишга қайтмаган эди.

Ишга/ўқишга қайтганлар орасида тикланиш жараёни одатда 3,5 ой давом этди. Кўпчилик қайтганидан сўнг иш самарадорлиги пасайганини маълум қилди.

Касалликнинг оғир-енгиллигидан қатъи назар, соғайиш даври барчада деярли бир хил кечди.

Натижалар хантавирусдан тузалиш фақат жисмоний кечмаслигини кўрсатади. Тирик қолганлар, шунингдек, ижтимоий яккаланиш, иш ёки ўқиш жойидаги айирмачилик (стигма) ҳамда доимий аломатларни енгиллаштириш учун ўз-ўзини даволашга кенг таяниш ҳолатлари ҳақида хабар берган.

Мутахассисларнинг таъкидлашича, тирик қолганларга ҳаётини тўлиқ тиклашда ёрдам бериш учун шифохонадан чиққандан кейинги яхшироқ, узоқ муддатли ва кўп тармоқли парвариш, шунингдек, кучлироқ ижтимоий ёрдам ва тушуниш ҳам зарур.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров