Ливан энди Асад режими амалдорлари учун хавфсиз бошпана эмас

2024 йил декабрь ойида Сурия президенти Башар Асад ҳокимияти ағдарилганидан кўп ўтмай, мамлакатнинг янги ҳукумати собиқ режим вакилларини таъқиб қила бошлади.

Асад ва унинг укаси Маҳер пойтахт Дамашқ мухолифат кучлари томонидан эгалланишидан бир неча соат олдин мамлакатни тарк этган. Собиқ режимнинг кўплаб юқори лавозимли амалдорлари ва ҳарбий қўмондонлари эса ўз жонини сақлаш учун бошқа давлатларга қочган.

Уларнинг бир қисми қўшни Ливанга ўтиб кетган. Айрим юқори мартабали собиқ амалдорлар ҳатто Бейрутда очиқчасига кўриниш берган.

Энди эса Сурия ҳукумати 2011 йилда бошланган қўзғолон даврида содир этилган ҳарбий жиноятлар бўйича уларни Сурияга экстрадиция қилишга ҳаракат қилмоқда.

Сурия адлия вазири ёрдамчиси, судья Мустафо ал-Қосим давлат телевидениесига берган интервьюсида собиқ режим аъзоларини таъқиб қилиш ва уларни суд жараёнларини давом эттириш учун Сурияга қайтариш мақсадида халқаро суд-ҳуқуқ ҳамкорлигини кучайтиришга ҳаракат қилинаётганини айтган.

Ливан аввал собиқ режим амалдорлари учун хавфсиз жой эди

Собиқ амалдорлар Ливанда ўзларини нисбатан хавфсиз ҳис қилган. Бунга уларнинг «Ҳизбуллоҳ» билан яқин алоқалари ёки Ливан ҳарбий доираларидаги таниш-билишлари сабаб бўлган.

Айрим собиқ амалдорлар Ливанда кўп йиллар давомида алоқалар ўрнатган. Бу жараён Суриянинг 2005 йилга қадар Ливандаги ҳарбий-сиёсий ҳузури даврида ҳам шаклланган.

Бироқ бу вазият ўзгармоқда.

Сурия армиясининг собиқ генерал-майори Адил Исса яқинда Ливанда қўлга олинди. Маълумотларга кўра, у ҳужжат ишлари билан Сурия элчихонасига борганидан кейин элчихона ходимлари Ливан ҳокимиятларини хабардор қилган.

Ливаннинг юқори лавозимли прокурори сешанба куни Исса ҳарбий хизмат даврида содир этгани айтилган жиноятлар бўйича суд қилиниши учун Сурияга экстрадиция қилинишини маълум қилди. У Суриядаги фуқаролик уруши даврида содир этилган эҳтимолий ҳарбий жиноятлар бўйича сўроқ қилинган.

Собиқ режим амалдорларига босим кучаймоқда

Ливанда ҳали ҳам Суриянинг собиқ Асад режими билан боғлиқ бошқа амалдорлар бор. Сурия ҳукумати уларни ҳам адолат олдида жавоб бериш учун мамлакатга қайтаришни истамоқда.

Бу масала Башар Асад ва унинг яқин атрофидаги шахсларга нисбатан Дамашқ судининг сўнгги ҳукмларидан кейин янада долзарблашди.

11 август куни Сурия суди собиқ президент Башар Асад, унинг укаси Маҳер Асад ва Асаднинг амакиваччаси Атеф Нажибни ўлим жазосига ҳукм қилди. Башар ва Маҳер Асад судда ҳозир бўлмаган ҳолда ҳукм қилинган, Нажиб эса судда иштирок этган ягона айбланувчи бўлган.

Суд уларни қотиллик, қийноқлар, ноқонуний қамоққа олиш, инсониятга қарши жиноятлар ва ҳарбий жиноятларда айбдор деб топган.

Башар ва Маҳер Асад ҳозир Россияда яшамоқда. Уларнинг Россияда экани экстрадиция масаласини анча мураккаблаштиради.

Бироқ Ливандаги собиқ режим амалдорлари учун вазият бошқача тус олмоқда. Адил Иссанинг Сурияга топширилиши собиқ Асад режими вакиллари учун Ливан аввалгидек ишончли бошпана бўлмаслиги мумкинлигини кўрсатмоқда.