Непал БМТдан $20 млн компенсация талаб қилди

26-август куни Непал ва Хитой чегарасида, Бхотекоши дарёси ҳавзасида музлик қулаши оқибатида кучли сел юзага келди. Ҳалок бўлганлар сони 1300 дан ошди, 5000 дан ортиқ киши бедарак йўқолган.

Рақамлар

Непал ҳукумати музлик қулаши, сел ва сув тошқинлари оқибатида БМТ фондидан 20 миллион доллар маблағ сўради. Шу билан бирга, Непал дунёнинг энг йирик иссиқхона гази чиқарувчи давлатлари — Хитой, АҚШ ва Ҳиндистонни — иқлим ўзгариши оқибатлари учун масъулиятни ўз зиммасига олишга чақирмоқда.

Непалнинг мурожаати қанчалик ҳақли бўлмасин, реал вазият мураккаброқ. БМТнинг FRLD (Йўқотиш ва зарар) фонди ташкил этилганига 4 йилдан ошган бўлса-да, ихтиёрий хайрия, даъват сифатида катта бюджет тўплай олмаган.

АҚШ 17,5 миллион доллар, Япония эса 10 миллион доллар хайрия қилган. Дунёдаги энг йирик иссиқхона гази чиқарувчи давлат — Хитой эса фондга ҳеч қандай мажбурият олмаган ва ҳозиргача маблағ киритмаган. Ҳиндистон эса фондга пул киритишни очиқчасига рад этган: мамлакат атроф-муҳит вазири Бхупендер Ядав фондга пул тўлаш "фақат ривожланган давлатларнинг иши" эканини таъкидлаган.

Эътиборлиси, кичик орол давлатлари — жумладан, Антигуа ва Барбуда бир неча йилдан буён БМТдан Хитой ва Ҳиндистонни "ифлослантирувчи" сифатида тўловга мажбурий жалб қилишни талаб қилиб келмоқда. Бироқ бу ҳеч қандай ҳуқуқий аҳамият касб этмай, сиёсий босимлигича қолмоқда.

Аслида сўралган сумма умумий зарарни қоплаш учун етарли эмас. Дастлабки ҳисоб-китобларга кўра, умумий иқтисодий зарар 5 миллиард доллардан ошади, айрим баҳоларга кўра эса 50 миллиард долларга етиши мумкин.

FRLDнинг ўзи ҳам молиявий тангликда: 119 давлатдан жами 2,8 миллиард долларлик мурожаат тушган, аммо халқаро ҳамжамият ҳозиргача атиги 400 миллион доллар ажратган.

Нима учун бу муҳим?

Иқлим ўзгариши бугун инсонлар ҳаёти ва давлатлар иқтисодиётига бевосита таъсир қилмоқда. Бунинг устига, зарарни қоплаш учун мавжуд халқаро маблағлар эҳтиёжга нисбатан етарли эмас.

Непалда содир бўлган воқеа Марказий Осиё учун ҳам узоқдаги қисса эмас. Тожикистоннинг 14 000 музлигидан 1000 дан ортиғи аллақачон бутунлай эриб битган, мамлакатда ҳаво ҳарорати глобал ўртача кўрсаткичдан икки баравар тез ошмоқда. Музликлар қанчалик тез эриса, тоғ ёнбағирларида беқарорлик шунчалик кучаяди — бу эса айнан Непални вайрон қилган сел ва тошқин каби фалокатларни яқинлаштиради.

Қирғизистонда ҳам вазият бошқача эмас: сўнгги 50-70 йил ичида музликлар майдони 16 фоизга қисқарган, 2100-йилга келиб эса мамлакат музликларининг 80 фоизгачасини йўқотиши мумкин.

Бу эса Марказий Осиёни ҳам худди Непал каби вазиятга тобора яқинлаштирмоқда: музлик қанча эриса, кескин сел ва тошқин хавфи шунча ортади.

 

Мафтуна БАХТИЁРОВА