updated: 22.03.2026, 16:46

UNICEF: болаларга нисбатан зўравонлик глобал иқтисодга 7 триллион АҚШ доллар зарар келтирмоқда

Европа ва Марказий Осиёда яшовчи болаларнинг учдан икки қисми уйида зўравонлик билан тарбияланади. Учдан бир қисми эса жисмоний жазога тортилади. UNICEF томонидан 2025 йил 13 октябрда чиқарган янги ҳисоботига кўра, Марказий Осиё ва Европа мамлакатларидаги болаларнинг учдан икки қисми руҳий агрессияга юз тутади. Бундай ҳолат болаларга нисбатан зўравонликнинг энг кенг таралган тури ҳисобланади.

Жаҳон

14.10.2025, 12:02

Улашиш:

UNICEF: bolalarga nisbatan zoʻravonlik global iqtisodga 7 trillion AQSh dollar zarar keltirmoqda

Ҳисоботда айтилишича, минтақада болаларнинг 30 фоиздан ортиғига уриш, чимчилаш ва дўппослаш каби жисмоний жазо қўлланилади. Маълумотлар мавжуд бўлган 15 мамлакат ва ҳудудлардаги болаларнинг 69 фоизигача бўлган қисми руҳий агрессия, жумладан таҳдид, камситиш ва оғзаки ҳақоратдан азият чекади.

 

“Зўравонлик Европа ва Марказий Осиёдаги ҳаддан ташқари кўп болаларнинг ҳаётига таъсир қилади, кўпинча бу уларни ҳимоялаши ва уларга ғамхўрлик кўрсатиши керак бўлганлар томонидан қилинади”, - деди УНИCЕФнинг Европа ва Марказий Осиё мамлакатлари бўйича минтақавий директори Регина Де Доминичис.

 

Маълумотларга кўра, ота-оналарнинг 90 фоиздан ортиғи жисмоний жазо ва руҳий агрессияга ҳожат йўқ деб ҳисоблайди, бироқ кўп ота-оналар ҳали ҳам шундай тарбия усулларини қўллайди.

 

Ҳисоботда келтирилишича, жисмоний ёки психологик зўравонликка дучор бўлган болалар руҳий саломатлик билан боғлиқ муаммолардан азият чекади, мактабда қийинчиликларга дуч келади ҳамда тажовузкор хатти-ҳаракатларни намоён қилади. Мазкур оқибатлар балоғат ёшига ҳам давом этиши мумкин, бу эса келажакда оилалар ва жамоаларда зўравонлик эҳтимолини оширади ва олдини олиш мумкин бўлган авлодлараро зўравонликнинг аёвсиз айланишини давом эттиради.

 

Ҳозирда минтақадаги 55 мамлакат ва ҳудудларнинг 38 тасида жисмоний жазо барча шароитларда, жумладан уйда тақиқланган, бироқ қонунчилик ота-оналар ва болаларга ғамхўрлик қилувчиларга кўмак бериши, хусусан, ота-оналарни ўқитиш дастурлари ва оилани қўллаб-қувватлаш хизматлари орқали уларга ёрдам бериши керак.

 

Ҳисоботда, шунингдек, жинсий зўравонлик ва мактабда болаларга нисбатан зўравонликнинг тарқалиши таҳлил қилинади:

·       Европа Иттифоқининг 19 та давлатидаги аёлларнинг 1 дан 14 фоизигача бўлган қисми 15 ёшдан олдин жинсий зўравонликка дучор бўлганликлари ҳақида хабар беришади, аммо ҳақиқий кўрсаткичлар эҳтимол бундан юқори бўлиши мумкин.

·       Минтақадаги болаларнинг ўртача 11 фоизи мактабда зўравонликка учраганини, 15 фоизи кибер зўравонликка учраганини, 10 фоизи эса жисмоний жанжалларда қатнашганини қайд этган.

 

Шунингдек ҳисоботда келтирилишича, болаларга нисбатан зўравонликнинг глобал иқтисодга  7 триллион АҚШ доллар миқдорида зарар келтради, бу эса ялпи ички маҳсулотнинг тахминан 8 фоизини ташкил этади.

 

Зўравонликдан омон қолган болаларга кўп тармоқли, мослаштирилган ёрдам билан таъминлайдиган Барнахус модели каби истиқболли моделлар мувофиқлаштирилган хизматлар болаларга зўравонликни енгиш ва адолатга эришишда қандай ёрдам беришини намойиш этади.

 

Ташкилот болаларга нисбатан зўравонликни камайтириш учун қуйдаги чораларни таклиф қилмоқда:

• Барча шароитларда жисмоний жазонинг барча шаклларини таъқиқлаш.

• Ижобий тартиб-интизомни тарғиб қилувчи ота-оналарни тарбиялаш дастурлари ва оилани қўллаб-қувватлаш хизматларига сармоя киритиш.

• Болаларнинг манфаатларини эътиборга оладиган адолатли судлов ва ижтимоий хизматлардан фойдаланиш имкониятларини кенгайтириш.

• Тенгдошлар ва ўқитувчилар зўравонлигидан ҳоли бўлган хавфсиз ва инклюзив таълим муҳитини жорий этишни кенгайтириш.

• Зўравонлик ҳолатлари бўйича маълумотлар тўплаш ва прогрессни баҳолаш учун ахборот йиғиш ва мониторингга устувор аҳамият бериш.

• Ҳеч бир бола, жумладан, ногиронлиги бўлган болалар, транзит жараёнида ёки васийликда бўлган болалар эътибордан четда қолмаслигини таъминлаш.

 

Болаларга нисбатан зўравонликка барҳам бериш Бола ҳуқуқлари тўғрисидаги конвентсияга мувофиқ қонуний мажбурият ва 2030 йилгача Барқарор ривожланиш кун тартибига мувофиқ глобал мажбуриятдир. Бироқ, минтақа бу мақсадга эришиш йўлида прогресс кузатилмаяпти.

мавзуга оид янгиликлар

Ўзбекистон сув танқислиги хавфи юқори давлатлар қаторидан жой олди

"World Population Review" нашри қайси давлатлар энг кўп сув танқислигига дуч келаётгани ҳақидаги таҳлилий рейтингни тақдим этди.

Фан-технология

02.07.2026, 18:49

Европада экстремал иссиқлик қурбонлари 1300 нафардан ошди

Европада 21 июндан буён кузатилаётган экстремал иссиқлик оқибатида 1300 дан ортиқ одам ҳалок бўлди. Ҳозирда Европада қарийб 150 миллион киши ўта юқори ҳарорат шароитида яшамоқда.

Жаҳон

29.06.2026, 10:15

Асқар Акаев: «Каримовга Қирғизистонда ҳайкал қўйган бўлардим»

Қирғизистоннинг собиқ президенти Асқар Акаев Ўзбекистоннинг биринчи президенти Ислом Каримов ҳақида кутилмаган фикр билдирди.

Сиёсат

27.06.2026, 18:15

Трамп Европа давлатларига 100 фоизлик бож билан таҳдид қилмоқда

Европа АҚШ технология гигантларига солиқ солса, Трамп 100 фоизлик импорт божини жорий этмоқчи. Аммо баъзи Европа давлатларида бундай солиқ аллақачон мавжуд.

Жаҳон

27.06.2026, 13:25

Ўзбекистон — Афғонистоннинг Марказий Осиёда энг йирик иқтисодий ҳамкори

Сўнгги йилларда Афғонистон Марказий Осиё  ва Кавказ билан иқтисодий-савдо алоқаларини кенгайтиришга интилмоқда.

Ўзбекистон

18.06.2026, 15:45

АҚШ БМТнинг озиқ-овқат дастурига 800 миллион доллар ёрдам ажратди

АҚШ Жаҳон озиқ-овқат дастурининг энг йирик донори ҳисобланади. Бироқ унинг ҳиссаси сўнгги йилларда икки баравардан кўпроққа камайганди. 

Жаҳон

17.06.2026, 17:29

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Хитойнинг ойлик автомобил экспорти 1 миллион донадан ошди

Доналд Трампнинг тариф сиёсатига қарамай, Хитой ўтган йилги 1 триллион долларлик рекорд савдо профитситини ошириши мумкин.

Иқтисодиёт

14.07.2026, 17:31

Аномал иссиқ: айрим ҳудудларда боғчалар ёпилди, чекловлар жорий этилди

Ўзбекистонда кузатилаётган аномал иссиқ туфайли айрим ҳудудларда болалар хавфсизлигини таъминлаш ва йўл инфратузилмасини муҳофаза қилишга қаратилган вақтинчалик чекловлар жорий этилди.

Ўзбекистон

14.07.2026, 16:25

Хитойда электромобиллар нега тез-тез алмаштирилмоқда?

Хитойда электромобиллар бозори жуда юқори суръатларда ривожланмоқда. Шунинг учун янги моделлар деярли ҳар ой тақдим этилмоқда ва бу эски автомобилларнинг қийматига ҳам таъсир кўрсатяпти.

Иқтисодиёт

14.07.2026, 14:48

Украина Европа Иттифоқи билан 6-кластер бўйича музокара бошлади

Европа Иттифоқи Украинанинг аъзолик музокараларида навбатдаги кластерни очди. Ушбу қарор Киевни Виктор Орбан туфайли юзага келган икки йиллик турғунликдан олиб чиқмоқда.

Сиёсат

14.07.2026, 14:43

Telegram’да t.me ҳаволалари ишламай қолди

Telegram мессенжерида t.me қисқа ҳаволалари вақтинча ишламай қолди. Бу ҳақда мессенжер асосчиси Павел Дуров X (аввалги Twitter) ижтимоий тармоғида маълум қилди.

Жаҳон

14.07.2026, 14:38

Европа Иттифоқи 13 ёшгача бўлган болалар учун ижтимоий тармоқларни чекламоқчи

Европа Комиссияси сентябрь ойида тегишли қонун лойиҳасини тақдим этади. Таклифга мувофиқ, 13 ёшгача бўлган болалар ижтимоий тармоқлардан фақат чекланган вақт давомида ҳамда ота-она, васий ёки ўқитувчилар назорати остида фойдаланиши мумкин бўлади.

Жаҳон

14.07.2026, 12:31

Трамп Конгрессга Эрон билан уруш қайта бошланганини билдирди

АҚШ қонунчилигига кўра, президент Конгресс розилигисиз уруш бошласа, уни 60 кун ичида тўхтатиши шарт. АҚШ ва Эрон ўртасидаги можаро бўйича 60 кунлик муддат 1 майда тугаган. Аммо Трампда урушни давом эттириш учун "баҳона" мавжуд.

Сиёсат

14.07.2026, 11:34

Норвегия Ғазо учун футбол чипталари даромадини хайрия қилди

Ижтимоий тармоқларда Норвегия терма жамоаси 2026 йилги FIFA Жаҳон чемпионатидан олган барча мукофот пулини Ғазога хайрия қилгани ҳақида хабарлар тарқалди. 

Жаҳон

14.07.2026, 11:24

"Korzinka" компанияси Тошкент автотураргоҳлари аукционида ғолиб бўлди

Бошланғич қиймати 1,3 миллиард сўм этиб белгиланган лот савдолар якунида 20,9 миллиард сўмга сотилди.

Иқтисодиёт

14.07.2026, 09:47

Европа Иттифоқи Ғазо учун 1 миллиард долларлик ёрдам дастурини ишга туширди

Европа Иттифоқининг Ғазодаги тикланиш ишларини жадаллаштириш учун бошлаган лойиҳаси 15 та халқаро ҳамкор иштирокида амалга оширилмоқда.

Жаҳон

13.07.2026, 18:03

Энди Жаҳон чемпионатида 64 та жамоа иштирок этадими?

FIFA президенти Жанни Инфантино 64 жамоалик формат муҳокама қилинишини маълум қилди.

Спорт

13.07.2026, 16:12

Ўзбекистонда “Экологик технологиялар саноат парки” ташкил этилади

Президент Шавкат Мирзиёев Бекобод металлургия комбинати ҳудудида 90 гектар майдонда тайёр инфратузилмага эга “Ўзбекистон экологик технологиялар саноат парки” ташкил этилишини маълум қилди.

Ўзбекистон

13.07.2026, 15:52

Хитой тезюрар поездлар билан дунёда етакчига айланди

Хитой сўнгги йигирма йил ичида темирйўл соҳасида дунёда мисли кўрилмаган ютуққа эришди. Бугунги кунда мамлакат нафақат энг катта тезюрар темирйўл тармоғига, балки энг тез ҳаракатланувчи поездларга ҳам эга давлатлардан бири ҳисобланади.

Жаҳон

13.07.2026, 13:19

Финляндия Россия таҳдидига қандай тайёргарлик кўрган?

The Times нашри Финляндия пойтахти Хельсинкининг эҳтимолий ядровий ҳужумга тайёргарлиги ҳақидаги таҳлилий материалини эълон қилди. Унда мамлакатнинг кўп йиллар давомида шакллантирилган фуқаро муҳофазаси тизими ва ер ости инфратузилмаси ҳақида сўз боради.

Жаҳон

13.07.2026, 12:04

Бразилияда аёл 55 йил маошсиз меҳнатга мажбурлангани аниқланди

Бразилиянинг Форталеза шаҳри яқинидаги элита турар-жой мажмуасидан 62 ёшли аёл қутқариб олинди. Тергов маълумотларига кўра, у етти ёшидан бошлаб бир оиланинг уч авлодига қарийб 55 йил давомида маошсиз уй хизматчиси сифатида ишлатилган.

Жаҳон

13.07.2026, 09:56

Ядросизланишни АҚШ иттифоқчиларидан бошлаш керак — Шимолий Корея

Пхенян НАТОни Осиё-Тинч океани минтақасида қарама-қаршиликни кучайтираётганликда айблади.

Сиёсат

11.07.2026, 14:27

Тошкент халқаро молия маркази тўғрисидаги қонун имзоланди

Президент Шавкат Мирзиёев “Тошкент халқаро молия маркази тўғрисида”ги Конституциявий қонунни имзолади. Шу тариқа мамлакатда халқаро молия марказини ташкил этиш ҳуқуқий жиҳатдан Конституциявий қонун даражасида мустаҳкамланди.

Иқтисодиёт

11.07.2026, 11:26

АҚШ бутун Эронни йўқ қилишга тайёр – Трамп

Вашингтонга Эрон Трампга суиқасд қилиш режаларини ишлаб чиққани ҳақида разведка маълумотлари етказилган. Трамп ўзига суиқасд уюштирилса, қақшатқич жавоб тайёрлаб қўйганини маълум қилди.

Жаҳон

11.07.2026, 11:14

OpenAI янги ChatGPT Work агентини намойиш қилди

Anthropic билан кучли рақобатга киришган OpenAI узоқ кутилган "супер илова"сини тақдим этди. 

Фан-технология

10.07.2026, 18:30

«Сунъий интеллект мустақил киберҳужум уюштирди: тарихда илк бор

Сунъий интеллект мустақил равишда киберҳужум уюштирди

Сунъий интеллект тарихда илк бор киберҳужум уюштирди. У инсон иштирокисиз серверга кириб маълумотларни шифрлаб товон ҳам талаб қилган.

Фан-технология

10.07.2026, 14:43

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →