Мушуклар қандай қилиб минглаб аскарлар ҳаётини сақлаб қолган?

Айрим тарихий манбаларга кўра, уларнинг энг муҳим вазифаларидан бири кимёвий газ ҳужумлари ҳақида аскарларни олдиндан огоҳлантириш бўлган.

Мушуклар ҳам, итлар ҳам ҳаводаги заҳарли газларни инсонларга нисбатан анча эрта сеза олган. Бироқ уларнинг хавфга бўлган муносабати турлича бўлган.

Итлар ўз эгаларига садоқатли бўлгани учун хавфни сезган ҳолда ҳам уларнинг ёнидан кетмаган. Кўп ҳолларда улар эгаси атрофида қолгани сабабли, аскарлар газ ҳужуми бошланганини дарҳол англамаган.

Мушуклар эса хавфни ҳис қилиши билан дарҳол окопни тарк этишга уринган. Улар жон сақлаш инстинкти билан тезда қочиб кетгани учун аскарлар бу ҳаракатни газ ҳужуми бошланганининг муҳим белгиси сифатида қабул қилишган.

Шу боис окопларда мушукнинг тўсатдан безовта бўлиб қочиши кўпинча аскарлар учун противогазларни зудлик билан кийиш зарурлигини англатган.

Бундан ташқари, мушуклар окопларда озиқ-овқат захираларига зарар етказадиган каламушларни ҳам йўқ қилишда муҳим роль ўйнаган. Бу эса юқумли касалликлар тарқалишининг олдини олишга ёрдам берган.

Айрим тарихий манбаларда Биринчи жаҳон уруши фронтларида юз минглаб мушуклардан фойдаланилгани қайд этилади. Гарчи уларнинг аниқ сони бўйича ягона тасдиқланган маълумот мавжуд бўлмаса-да, мушуклар уруш йилларида аскарлар хавфсизлиги ва окоплардаги санитария шароитини сақлашда муҳим аҳамият касб этгани тарихчилар томонидан тан олинади.

Муаллиф: Азиз Солиев