Dunyo mamlakatlari ijtimoiy tarmoqlarga yosh cheklovi qoʻymoqda

Yosh cheklovini qabul qilgan davlatlar:

Avstraliya — 16 yoshgacha;
Fransiya — 15 yoshgacha;
Portugaliya — 16 yoshgacha;
Malayziya — 16 yoshgacha;
Nebraska (AQSh shtati) — 18 yoshgacha;
Virjiniya (AQSh shtati) — 16 yoshgacha.

Muhokama qilayotgan davlatlar:

Gretsiya — 15 yoshgacha;
Ispaniya — 16 yoshgacha;
Norvegiya — 15 yoshgacha;
Buyuk Britaniya — 16 yoshgacha;
Daniya — 15 yoshgacha;
Chexiya — 15 yoshgacha;
Sloveniya — 15 yoshgacha;
Germaniya — 16 yoshgacha;
Italiya — 15 yoshgacha;
Indoneziya — 16 yoshgacha;
Yangi Zelandiya — 16 yoshgacha.

Aksariyat qoidalar maʼlum bir yoshga — odatda 15 yoki 16 yoshga toʻlmagan bolalarning ijtimoiy tarmoqlarda akkaunt ochishiga yoʻl qoʻymaslikka yoki ochishdan oldin ota-ona roziligini olish va yoshini tasdiqlashni talab etishga qaratilgan.

Avstraliya

Avstraliya 2025 yil dekabr oyida ijtimoiy tarmoqlarga kirishda yosh cheklovini oʻrnatgan birinchi davlat boʻldi.

Avstraliya qonunchiligiga binoan, 16 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar ijtimoiy tarmoqlarda, jumladan Instagram, TikTok va YouTube kabi yirik platformalarda akkaunt ochishi mumkin emas. Allaqachon hisob ochgan yoshlarning akkauntlari esa oʻchirib tashlanadi.

Ijtimoiy tarmoq kompaniyalari yoshni tekshirish boʻyicha kerakli choralar koʻrmasa, 34,9 million Avstraliya dollarigacha jarimaga tortilishi mumkin.

Fransiya va Portugaliya

Fransiya Milliy assambleyasi 15 yoshdan kichik bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini taqiqlash toʻgʻrisidagi qonun tashabbusini maʼqulladi. Endi ushbu qonun loyihasi Fransiya Senati tomonidan maʼqullanishi kutilmoqda.

Portugaliya esa yangi qabul qilingan qonun loyihasida 16 yoshgacha boʻlganlarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishi uchun “ota-onaning aniq va tasdiqlangan roziligi”ni majburiy qilib belgiladi, 13 yoshdan kichik bolalarga esa ulardan foydalanish butunlay taqiqlandi.

Yevropadan tashqarida Malayziya yoshga oid cheklovlarni joriy qildi, Indoneziya va Yangi Zelandiya esa shunga oʻxshash choralarni koʻrib chiqmoqda.

AQSh

Virjiniya shtati 2026 yil 1 yanvardan boshlab 16 yoshgacha boʻlgan shaxslar har bir ijtimoiy tarmoqdan kuniga 1 soatgacha foydalanishini majburiy qildi. Ushbu limit ota-ona roziligi bilangina oshiriladi.

Nebraska shtati ham voyaga yetmaganlar uchun baʼzi platforma xususiyatlarini, jumladan cheksiz aylantirish va avtoijro kabi dizayn elementlarini cheklashga oid qonunni qabul qildi.

Qozogʻiston va Oʻzbekiston

“Tengrinews” nashri Qozogʻiston Madaniyat va axborot vazirligi 16 yoshgacha boʻlgan foydalanuvchilarni ijtimoiy tarmoqlarda roʻyxatdan oʻtkazishni taqiqlashni taklif qiluvchi qonun loyihasini ishlab chiqqanini va u jamoatchilik muhokamasiga qoʻyilganini xabar bergandi.

“16 yoshgacha boʻlgan foydalanuvchilarni onlayn platformalarda roʻyxatdan oʻtkazish taqiqlanadi, tezkor xabar almashish xizmatlarida roʻyxatdan oʻtish bundan mustasno”, — deyiladi qonun loyihasida.

Joriy yilning 16 yanvar kuni Oʻzbekiston “Milliy tiklanish” demokratik partiyasi tomonidan oʻtkazilgan matbuot anjumanida partiya raisi Alisher Qodirov jurnalistlarning Oʻzbekistonda ham 16 yoshgacha boʻlgan bolalarga ijtimoiy tarmoqlarni taqiqlash zarurmi, degan savoliga javoban taqiqlash kerakligini aytgan.

“Taqiqlanishi kerak. Biz hozir bu masala boʻyicha xalqaro tajribani oʻrganyapmiz, Oʻzbekistonda buning imkoniyatlari qanday boʻlishini tahlil qilyapmiz. Agar maqsadga muvofiq deb topiladigan boʻlsa, albatta, taklifimizni kiritamiz”, — degan Qodirov.

Ijtimoiy himoya milliy agentligi Bolalarni zoʻravonlikdan himoya qilish boʻlimi boshligʻi Laylo Fayzimurodovaning fikricha, bolalarning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanishini taqiqlash — keskin va nooʻrin chora. Chunki Z avlodning erki va fikrlashini taqiqlasak, u keskin harakat qilishi orqali nafaqat oʻziga, balki jamiyatga ham ziyon yetkazishi mumkin.

YuNISEF Avstraliyada oʻsmirlar uchun ijtimoiy tarmoqlarning taqiqlanishiga munosabat bildirib, onlayn makonda bolalarning xavfsizligini taʼminlash uchun yosh cheklovlari yetarli boʻla olmasligini taʼkidlagan. Tashkilot, shuningdek, kengroq himoya strategiyasini qoʻllashga chaqirgan.

Ijtimoiy tarmoqlarning yoshlarga taʼsiri

Amerika bolalar va oʻsmirlar psixiatriyasi akademiyasining aniqlashicha, yoshlar kuniga oʻrtacha 7,5 soat vaqtini internetda oʻtkazmoqda. Buning natijasida diqqatsizlik, uyqusizlik va depressiya kabi jiddiy muammolar kelib chiqadi.

Facebook (hozirgi Meta) kompaniyasining tadqiqotiga koʻra, Instagram koʻplab oʻsmir qizlarda oʻz tanasidan, tashqi koʻrinishidan qoniqmaslik kabi salbiy fikrlar paydo boʻlishiga sabab boʻlmoqda.

Muallif: Isomiddin Jumanazarov