Дунё мамлакатлари ижтимоий тармоқларга ёш чеклови қўймоқда

Ёш чекловини қабул қилган давлатлар:

Австралия — 16 ёшгача;
Франция — 15 ёшгача;
Португалия — 16 ёшгача;
Малайзия — 16 ёшгача;
Небраска (АҚШ штати) — 18 ёшгача;
Виржиния (АҚШ штати) — 16 ёшгача.

Муҳокама қилаётган давлатлар:

Греция — 15 ёшгача;
Испания — 16 ёшгача;
Норвегия — 15 ёшгача;
Буюк Британия — 16 ёшгача;
Дания — 15 ёшгача;
Чехия — 15 ёшгача;
Словения — 15 ёшгача;
Германия — 16 ёшгача;
Италия — 15 ёшгача;
Индонезия — 16 ёшгача;
Янги Зеландия — 16 ёшгача.

Аксарият қоидалар маълум бир ёшга — одатда 15 ёки 16 ёшга тўлмаган болаларнинг ижтимоий тармоқларда аккаунт очишига йўл қўймасликка ёки очишдан олдин ота-она розилигини олиш ва ёшини тасдиқлашни талаб этишга қаратилган.

Австралия

Австралия 2025 йил декабрь ойида ижтимоий тармоқларга киришда ёш чекловини ўрнатган биринчи давлат бўлди.

Австралия қонунчилигига биноан, 16 ёшгача бўлган ўсмирлар ижтимоий тармоқларда, жумладан Instagram, TikTok ва YouTube каби йирик платформаларда аккаунт очиши мумкин эмас. Аллақачон ҳисоб очган ёшларнинг аккаунтлари эса ўчириб ташланади.

Ижтимоий тармоқ компаниялари ёшни текшириш бўйича керакли чоралар кўрмаса, 34,9 миллион Австралия долларигача жаримага тортилиши мумкин.

Франция ва Португалия

Франция Миллий ассамблеяси 15 ёшдан кичик болаларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланишини тақиқлаш тўғрисидаги қонун ташаббусини маъқуллади. Энди ушбу қонун лойиҳаси Франция Сенати томонидан маъқулланиши кутилмоқда.

Португалия эса янги қабул қилинган қонун лойиҳасида 16 ёшгача бўлганларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланиши учун “ота-онанинг аниқ ва тасдиқланган розилиги”ни мажбурий қилиб белгилади, 13 ёшдан кичик болаларга эса улардан фойдаланиш бутунлай тақиқланди.

Европадан ташқарида Малайзия ёшга оид чекловларни жорий қилди, Индонезия ва Янги Зеландия эса шунга ўхшаш чораларни кўриб чиқмоқда.

АҚШ

Виржиния штати 2026 йил 1 январдан бошлаб 16 ёшгача бўлган шахслар ҳар бир ижтимоий тармоқдан кунига 1 соатгача фойдаланишини мажбурий қилди. Ушбу лимит ота-она розилиги билангина оширилади.

Небраска штати ҳам вояга етмаганлар учун баъзи платформа хусусиятларини, жумладан чексиз айлантириш ва автоижро каби дизайн элементларини чеклашга оид қонунни қабул қилди.

Қозоғистон ва Ўзбекистон

“Tengrinews” нашри Қозоғистон Маданият ва ахборот вазирлиги 16 ёшгача бўлган фойдаланувчиларни ижтимоий тармоқларда рўйхатдан ўтказишни тақиқлашни таклиф қилувчи қонун лойиҳасини ишлаб чиққанини ва у жамоатчилик муҳокамасига қўйилганини хабар берганди.

“16 ёшгача бўлган фойдаланувчиларни онлайн платформаларда рўйхатдан ўтказиш тақиқланади, тезкор хабар алмашиш хизматларида рўйхатдан ўтиш бундан мустасно”, — дейилади қонун лойиҳасида.

Жорий йилнинг 16 январь куни Ўзбекистон “Миллий тикланиш” демократик партияси томонидан ўтказилган матбуот анжуманида партия раиси Алишер Қодиров журналистларнинг Ўзбекистонда ҳам 16 ёшгача бўлган болаларга ижтимоий тармоқларни тақиқлаш зарурми, деган саволига жавобан тақиқлаш кераклигини айтган.

“Тақиқланиши керак. Биз ҳозир бу масала бўйича халқаро тажрибани ўрганяпмиз, Ўзбекистонда бунинг имкониятлари қандай бўлишини таҳлил қиляпмиз. Агар мақсадга мувофиқ деб топиладиган бўлса, албатта, таклифимизни киритамиз”, — деган Қодиров.

Ижтимоий ҳимоя миллий агентлиги Болаларни зўравонликдан ҳимоя қилиш бўлими бошлиғи Лайло Файзимуродованинг фикрича, болаларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланишини тақиқлаш — кескин ва ноўрин чора. Чунки Z авлоднинг эрки ва фикрлашини тақиқласак, у кескин ҳаракат қилиши орқали нафақат ўзига, балки жамиятга ҳам зиён етказиши мумкин.

ЮНИСЕФ Австралияда ўсмирлар учун ижтимоий тармоқларнинг тақиқланишига муносабат билдириб, онлайн маконда болаларнинг хавфсизлигини таъминлаш учун ёш чекловлари етарли бўла олмаслигини таъкидлаган. Ташкилот, шунингдек, кенгроқ ҳимоя стратегиясини қўллашга чақирган.

Ижтимоий тармоқларнинг ёшларга таъсири

Америка болалар ва ўсмирлар психиатрияси академиясининг аниқлашича, ёшлар кунига ўртача 7,5 соат вақтини интернетда ўтказмоқда. Бунинг натижасида диққатсизлик, уйқусизлик ва депрессия каби жиддий муаммолар келиб чиқади.

Facebook (ҳозирги Мета) компаниясининг тадқиқотига кўра, Instagram кўплаб ўсмир қизларда ўз танасидан, ташқи кўринишидан қониқмаслик каби салбий фикрлар пайдо бўлишига сабаб бўлмоқда.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров