Baland minorali uylar qanday quriladi?

Dunyodagi eng baland binolar misolida 100+ qavatli inshootlar tizimi

Zamonaviy shaharsozlikda 100 qavatli va undan baland binolar arxitektura ramziga aylandi. Bunday inshootlar faqat balandligi bilan emas, balki murakkab muhandislik yechimlari, aniq hisob-kitob va ilgʻor texnologiyalar bilan ajralib turadi. 

Poydevor va quyi konstruksiyalar

100 qavatli binolar qurilishi chuqur va mustahkam poydevordan boshlanadi. Masalan, Burj Xalifa poydevori 50 metrdan ortiq chuqurlikda quyilgan boʻlib, u millionlab tonna yukni koʻtarishga moʻljallangan. Shu kabi, Abraj al-Bayt soat minorasi ham Makka shahridagi geologik sharoitni hisobga olgan holda keng va qalin temir-beton poydevor ustiga qurilgan.

Bu bosqichda asosiy vazifa — inshoot ogʻirligini yer qatlamlariga teng taqsimlash va zilzila taʼsirini minimallashtirishdan iborat.

Markaziy beton yadro va qavatlar boʻyicha oʻzgarish

Dunyodagi deyarli barcha osmonoʻpar binolarda markaziy temir-beton yadro mavjud. U liftlar, zinapoyalar va muhandislik kommunikatsiyalari joylashgan asosiy tayanch hisoblanadi.

Masalan, Shanxay minorasi binolarida ichki beton yadro tashqi poʻlat karkas bilan birlashtirilgan. Quyi 50–60 qavatlarda beton devorlar asosiy yuk koʻtaruvchi vazifani bajaradi, keyinchalik esa konstruksiya yengillashtiriladi.

Pinʼan moliya markazi misolida esa 60-qavatdan yuqorida poʻlat ustunlar va mega-column tizimi faol qoʻllanilgan. Bu binoga 600 metrga yaqin balandlikka chiqish imkonini bergan.

Shamol va zilzilaga qarshi tizimlar

Baland binolarning asosiy muammosi — shamol taʼsiri. Shu sababli dunyodagi eng baland inshootlarda maxsus tizimlar joriy etilgan. Shanxay minorasi aylanma shaklda loyihalanib, shamol bosimini qariyb 25 foizga kamaytiradi. Unda 1 000 tonnadan ortiq ogʻirlikka ega Tuned Mass Damper oʻrnatilgan.

Zilzila xavfi yuqori boʻlgan hududlarda qurilgan Lotte Vorld minorasi esa bir nechta Outrigger qavatlari va maxsus damperlar orqali tebranishni yumshatadi. Bu tizimlar binoga maʼlum darajada “harakatlanish” imkonini berib, buzilish xavfini kamaytiradi.

Yuqori qavatlar va fasad yechimlari

100 qavatdan yuqorida betondan koʻra poʻlat konstruksiyalar ustuvor ahamiyat kasb etadi. Burj Xalifaning yuqori qismida aynan yengil metall elementlar qoʻllanilib, umumiy ogʻirlik keskin kamaytirilgan. Devorlar esa asosan yuk koʻtarmaydigan, shisha va alyuminiydan iborat curtain wall tizimida bajarilgan.

Bu yechim binolarni nafaqat yengil, balki estetik jihatdan ham jozibali qiladi.

Dunyodagi eng baland binolar tajribasi shuni koʻrsatadiki, 100 qavatli va undan baland uylar qurilishida:

• quyi qavatlarda beton ustuvor,
• oʻrta qavatlarda aralash beton–temir tizimi,

• yuqori qavatlarda esa poʻlat konstruksiyalar asosiy rol oʻynaydi.

  Burj Xalifa, Shanxay minorasi, Abraj al-Bayt soat minorasi, Pinʼan moliya markazi va Lotte Vorld minorasi kabi inshootlar osmonoʻpar binolar qurilishi aniq ilmiy hisob-kitob, zamonaviy texnologiya va muhandislik tafakkuri mahsuli ekanini yaqqol namoyon etadi.