Finlandiya yadroviy chiqindilarni 100 ming yil saqlovchi ombor qurmoqda

Finlandiyaning janubi-g‘arbida, 1,9 milliard yillik mustahkam tosh poydevor qoyasi ichiga qurilgan “Onkalo” majmuasi fin tilidan tarjima qilganda “g‘or” ma’nosini anglatadi.

Ushbu inshoot atom elektr stansiyalari qurila boshlangan 1950-yillardan beri dunyoning eng katta ekologik muammolaridan biriga aylangan yadroviy chiqindilarni doimiy saqlash bo‘yicha dunyodagi ilk yerosti yechimiga aylanishi kutilmoqda.

Shvetsiya va Fransiya kabi qo‘shni davlatlarda ham shunga o‘xshash inshootlar qurilayotgan bo‘lsa-da, Finlandiya ushbu texnologiyani birinchi bo‘lib ishga tushiradigan mamlakat bo‘ladi.

Zavodda joriy yil oxiri yoki kelasi yil boshida ish boshlanishi mumkin. Dastlab, yaqin atrofdagi Olkiluoto atom elektr stansiyasining vaqtinchalik saqlash maydonidagi suv havzalarida sovitilgan chiqindilar bu yerga keltiriladi.

6500 tonna uran sig‘imiga ega Onkalo Finlandiyadagi beshta yadro reaktoridan chiqqan ishlatilgan yoqilg‘ini doimiy saqlaydi. Yadroviy chiqindilarni boshqarish bilan shug‘ullanuvchi “Posiva” kompaniyasi tomonidan 2004-yilda qurilishi boshlangan loyiha qiymati 1 milliard yevroga (taxminan 1,16 milliard dollar) yetgani aytilmoqda.

Chiqindilar 100 ming yilga ko‘miladi

Foydalanilgan yadro yoqilg‘isini 100 yil davomida Onkaloning ulkan tunnellar tarmog‘iga joylashtirish rejalashtirilmoqda. Yangi yadroviy reaktorlar qurilgan taqdirda bu muddat uzaytirilishi mumkin.

Saqlash jarayoni yakunlangach, kamida 100 ming yil davomida xavfsizlikni ta’minlash uchun inshoot to‘liq betonlab yopiladi.

“Posiva”da faoliyat yurituvchi kimyogar Lauri Parviaynenning ta’kidlashicha, chiqindilar o‘n minglab yillar davomida yuqori darajada radioaktiv bo‘lib qoladi, ammo 100 ming yildan so‘ng yoqilg‘i ishlab chiqarishda ishlatilgan uran rudasi bilan bir xil radiatsiya darajasiga qaytadi.

Uzoq muddatli xavflar va jamoatchilikning qo‘llab-quvvatlovi

Onkalo loyihasining 1 million yillik xavf-xatarlari o‘rganib chiqilgan bo‘lib, dastlabki 10 ming yilda kapsulalarning shikastlanmasligi o‘ta muhim hisoblanadi.

Eng katta uzoq muddatli xavf — mis kapsulalarning zanglashi yoki kelgusi muzlik davridagi zilzilalar tufayli radioaktiv moddalarning sizib chiqishidir. Biroq hozirgacha o‘tkazilgan tadqiqot natijalari ijobiy baholangan.

Fransiyada yer osti yadro ombori loyihalariga qarshi keskin noroziliklar bo‘layotgan bir paytda, Finlandiyada Onkalo xalq tomonidan keng qo‘llab-quvvatlandi.

Shunga qaramay, Finlandiya tabiatni muhofaza qilish jamiyati loyihani tanqid qilishda davom etmoqda. Jamiyat direktori Tapani Veistolaning fikricha, yadro chiqindilari uzoq muddatli xavf tug‘diradi va Onkaloning minglab yillar davomida mutlaq xatarsiz qolishiga hech kim kafolat berolmaydi.