Nega ayrim mamlakatlar baland minoralar qurishdan voz kechyapti?

Ayrim mamlakatlar va yirik shaharlar osmonoʻpar binolar poygasidan ongli ravishda chekina boshladi. Bu qaror ortida bir nechta muhim sabablar bor.

1. Iqtisodiy samaradorlik pasaymoqda

Baland minoralar juda katta sarmoya talab qiladi. Qurilish, muhandislik, xavfsizlik va xizmat koʻrsatish xarajatlari yillar davomida davlat yoki investor zimmasiga ogʻir yuk boʻlib qoladi.

Ayniqsa, pandemiyadan keyin:

• ofis binolariga talab kamaydi,
• masofaviy ish shakli ommalashdi,
• koʻplab osmonoʻpar binolar qisman yoki umuman boʻsh qoldi.

Shu sababli ayrim davlatlar investitsiyani balandlikka emas, funksionallikka yoʻnaltirishni maʼqul koʻryapti.

2. Ekologiya va barqaror rivojlanish talabi

Baland minoralar:

• katta energiya sarflaydi,
• konditsiya va lift tizimlari orqali uglerod izini oshiradi,
• shamol va soya taʼsiri bilan shahar mikroklimatiga salbiy taʼsir koʻrsatadi.

Shu bois Yevropa davlatlari va ayrim Osiyo shaharlari “yashil arxitektura” tamoyillariga oʻtib, pastqavatli, energiya tejamkor binolarni afzal koʻrmoqda.

3. Ijtimoiy tenglik muammosi

Koʻp mamlakatlarda baland minoralar:

• elita turar joylar,
• qimmat ofislar,
• cheklangan auditoriya uchun moʻljallangan.

Bu esa jamiyatda ijtimoiy tabaqalanishni yanada chuqurlashtirishi mumkin. Shu sababli ayrim shaharlar inklyuziv shaharsozlik yoʻlini tanlab, keng aholi qatlami uchun qulay turar joylarga eʼtibor qaratmoqda.

4. Shahar muhitini insonga moslashtirish

Mutaxassislar taʼkidlashicha, juda baland binolar:

• piyodalar harakatini qiyinlashtiradi,
• jamoat joylarini kamaytiradi,
• shaharni “sovuq va begona” qiladi.

Shuning uchun Kopengagen, Vena, Amsterdam kabi shaharlar “inson oʻlchamidagi shahar” konsepsiyasini tanlab, osmonga emas, yashash sifatiga eʼtibor qaratmoqda.

5. Mega-loyihalardagi muvaffaqiyatsiz tajribalar

Ayrim davlatlarda katta shov-shuv bilan boshlangan baland minoralar:

• tugallanmay qolgan,
• iqtisodiy foyda keltirmagan,
• davlat qarzini oshirgan.

Bu tajribalardan soʻng hukumatlar “balandlik = taraqqiyot” degan formulani qayta koʻrib chiqishga majbur boʻldi.

Baland minoralar qurishdan voz kechish — ortga qadam emas. Bu koʻp hollarda ongli, hisoblangan va barqaror qarordir. Zamonaviy shaharlar uchun endi asosiy mezon balandlik emas, balki:

• iqtisodiy samara,
• ekologik barqarorlik,
• inson uchun qulay muhit.

Shu bois dunyo shaharsozligi yangi bosqichga oʻtmoqda: osmonga emas, insonga qarab rivojlanish.