Нега айрим мамлакатлар баланд миноралар қуришдан воз кечяпти?

Айрим мамлакатлар ва йирик шаҳарлар осмонўпар бинолар пойгасидан онгли равишда чекина бошлади. Бу қарор ортида бир нечта муҳим сабаблар бор.

1. Иқтисодий самарадорлик пасаймоқда

Баланд миноралар жуда катта сармоя талаб қилади. Қурилиш, муҳандислик, хавфсизлик ва хизмат кўрсатиш харажатлари йиллар давомида давлат ёки инвестор зиммасига оғир юк бўлиб қолади.

Айниқса, пандемиядан кейин:

• офис биноларига талаб камайди,
• масофавий иш шакли оммалашди,
• кўплаб осмонўпар бинолар қисман ёки умуман бўш қолди.

Шу сабабли айрим давлатлар инвестицияни баландликка эмас, функционалликка йўналтиришни маъқул кўряпти.

2. Экология ва барқарор ривожланиш талаби

Баланд миноралар:

• катта энергия сарфлайди,
• кондиция ва лифт тизимлари орқали углерод изини оширади,
• шамол ва соя таъсири билан шаҳар микроклиматига салбий таъсир кўрсатади.

Шу боис Европа давлатлари ва айрим Осиё шаҳарлари “яшил архитектура” тамойилларига ўтиб, пастқаватли, энергия тежамкор биноларни афзал кўрмоқда.

3. Ижтимоий тенглик муаммоси

Кўп мамлакатларда баланд миноралар:

• элита турар жойлар,
• қиммат офислар,
• чекланган аудитория учун мўлжалланган.

Бу эса жамиятда ижтимоий табақаланишни янада чуқурлаштириши мумкин. Шу сабабли айрим шаҳарлар инклюзив шаҳарсозлик йўлини танлаб, кенг аҳоли қатлами учун қулай турар жойларга эътибор қаратмоқда.

4. Шаҳар муҳитини инсонга мослаштириш

Мутахассислар таъкидлашича, жуда баланд бинолар:

• пиёдалар ҳаракатини қийинлаштиради,
• жамоат жойларини камайтиради,
• шаҳарни “совуқ ва бегона” қилади.

Шунинг учун Копенгаген, Вена, Амстердам каби шаҳарлар “инсон ўлчамидаги шаҳар” концепциясини танлаб, осмонга эмас, яшаш сифатига эътибор қаратмоқда.

5. Мега-лойиҳалардаги муваффақиятсиз тажрибалар

Айрим давлатларда катта шов-шув билан бошланган баланд миноралар:

• тугалланмай қолган,
• иқтисодий фойда келтирмаган,
• давлат қарзини оширган.

Бу тажрибалардан сўнг ҳукуматлар “баландлик = тараққиёт” деган формулани қайта кўриб чиқишга мажбур бўлди.

Баланд миноралар қуришдан воз кечиш — ортга қадам эмас. Бу кўп ҳолларда онгли, ҳисобланган ва барқарор қарордир. Замонавий шаҳарлар учун энди асосий мезон баландлик эмас, балки:

• иқтисодий самара,
• экологик барқарорлик,
• инсон учун қулай муҳит.

Шу боис дунё шаҳарсозлиги янги босқичга ўтмоқда: осмонга эмас, инсонга қараб ривожланиш.