Roxinjalar genotsidi: Myanma xalqaro sud oldida javob beradi
BMTning Xalqaro sudi 19 noyabr kuni Myanmaga qarşi roxinja musulmonlariga nisbatan genotsid sodir etilgani haqidagi iş böyiça qaror çiqarişi kutilmoqda. BMT tergovçilari harbiylar yuzlab qişloqlarni vayron qilgani, ommaviy qotilliklar sodir etgani va ayollar hamda bolalarga nisbatan muntazam jinsiy zöravonlik işlatganini qayd etgan.
Jahon
19.11.2026, 10:56
Ulashish:

Gambiya tomonidan kiritilgan da’vo 2017 yildagi harbiy amaliyotlar va ular oqibatida yuz minglab roxinjalarning Bangladeşga qoçib ketişi bilan boğliq.
Bu Xalqaro sudning ön yildan ortiq vaqt içida genotsid işi böyiça mohiyatan çiqaradigan birinçi qarori böladi. Huquqşunoslar uning xulosalari Janubiy Afrikaning Isroilga qarşi Ğazo böyiça genotsid da’vosiga ham ta’sir körsatişi mumkinligini ta’kidlamoqda.
Roxinjalarga qarşi zöravonliklar
Gambiya 2019 yil noyabr oyida Myanmaga qarşi Xalqaro sudga murojaat qilgan. Mamlakat Myanma 1948 yilgi Genotsid jinoyatining oldini oliş va uni jazolaş töğrisidagi konventsiya majburiyatlarini buzganini ta’kidlamoqda. Iş Islom hamkorlik taşkiloti kömagida kiritilgan.
Myanma harbiylari 2016 yil oktyabridan Rakxayn ştatida «tozalaş amaliyotlari» deb atalgan operatsiyalarni boşlagan. 2017 yil avgust oyida esa roxinja qurolli guruhining politsiya postlariga hujumlaridan keyin keng kölamli harbiy amaliyot ötkazilgan. BMT hisob-kitoblariga köra, bu jarayonda taxminan 10 ming roxinja halok bölgan, 740 mingga yaqin kişi esa Bangladeşga qoçişga majbur bölgan.
BMT tergovçilari harbiylar yuzlab qişloqlarni vayron qilgani, ommaviy qotilliklar sodir etgani va ayollar hamda bolalarga nisbatan muntazam jinsiy zöravonlik işlatganini qayd etgan. Tergovçilar bu harakatlarda genotsid niyati alomatlari bölişi mumkinligini bildirgan.
Myanma esa harbiylar harakatlarini qurolli guruhlarning hujumlariga qarşi aksilterror amaliyoti sifatida izohlaydi va genotsid ayblovini rad etadi. Mamlakat hukumati roxinjalarni yöq qiliş niyati bölganini tasdiqlovçi bevosita dalillar yöqligini ta’kidlagan.
1982 yilda qabul qilingan fuqarolik töğrisidagi qonun roxinjalarni Myanmaning rasman tan olingan 135 etnik guruhi qatoriga kiritmagan. Natijada ularning aksariyati fuqarolikdan mahrum bölib, huquqiy jihatdan fuqaroligi bölmagan aholiga aylangan.
Sud qanday masalalarni hal qiladi?
Xalqaro sud Myanma davlati roxinjalarga qarşi genotsid sodir etgan-etmaganini va bu harakatlar davlat zimmasiga yuklanişi mumkinligini baholaydi. Genotsidni isbotlaş uçun muayyan milliy, etnik, irqiy yoki diniy guruhni töliq yoki qisman yöq qilişga qaratilgan maxsus niyat mavjudligini körsatiş talab etiladi.
Gambiya suddan aybdorlarni javobgarlikka tortiş, jabrlanganlarga tovon tölaş va roxinjalarning xavfsiz ravişda öz uylariga qaytişi uçun şaroit yaratişni talab qilmoqda. Şuningdek, ularning mulkiy huquqlarini tiklaş va roxinja sifatida özligini tan oliş huquqini ta’minlaş masalalari ham kötarilgan.
Sud qarori yakuniy böladi va undan apellyatsiya tartibida şikoyat qiliş mumkin emas. Biroq Xalqaro sudning qarorlarini bevosita majburiy ijro ettiriş imkoniyatlari çeklangan. Agar Myanma qarorni bajarmasa, Gambiya BMT Xavfsizlik Kengaşiga murojaat qilişi mumkin. Ammo Kengaşning doimiy a’zolari veto huquqiga ega.
Bu işning natijasi Janubiy Afrikaning Isroilga qarşi Ğazo sektorida genotsid sodir etilgani haqidagi da’vosi uçun ham ahamiyatli bölişi mumkin. Huquqşunoslar Xalqaro sudning genotsid niyatini baholaş va dalillarni talqin qiliş böyiça yondaşuvi boşqa xalqaro işlar uçun ham huquqiy mezonlarni şakllantirişi mumkinligini ta’kidlamoqda.
Xalqaro sudning qarori Myanmadagi muayyan şaxslarni jinoiy javobgarlikka tortiş masalasini hal qilmaydi. Bu vakolat Xalqaro jinoiy sudga tegişli. Xalqaro sud esa davlatlar örtasidagi nizolarni körib çiqadi.
Jahon
19.11.2026, 10:56
Ulashish:
Mavzuga oid yangiliklar

«Ğazoliklarning ahvoli oğir»: Lyuis Hemilton Isroilga murojaat qildi
Jahon
12.11.2026, 16:42

Ğazoda qiş yaqinlaşmoqda, gumanitar yordam esa kirolmayapti
Jahon
12.11.2026, 12:36

Netanyaxuning BMTdagi nutqi paytida aksariyat delegatsiyalar zalni tark etdi
Jahon
25.09.2026, 11:36

Hindistonda musulmonlar deportatsiya va hibs xavfiga duç kelmoqda
Jahon
16.11.2026, 11:02

Sudan va Janubiy Sudanda dron hujumi: 153 kishi halok bo'ldi
Jahon
21.10.2026, 12:12

Pokistonning havo hujumlari oqibatida Afg‘onistonda 9 kishi halok bo‘ldi – Kobul
Jahon
01.10.2026, 10:25
Mashhur yangiliklar

O‘zbek alifbosidagi toʻrt harf oʻzgardi
Ta'lim
21.10.2026, 14:48

Xitoy futbolining qulaşi
Sport
04.11.2026, 14:44

Hindistonda yigit AI yordamida özini öğirlatdi
Jahon
02.11.2026, 11:04

Tailand özbekistonliklar uçun vizasiz rejimni qaytaradimi?
Oʻzbekiston
28.10.2026, 12:16

Kaspiydagi fojiadan söng Qozoğiston armiyasida katta özgarış
Jahon
22.10.2026, 11:12

Xitoyda yetim yigitning töyiga minglab notaniş odamlar keldi
Jahon
31.10.2026, 12:13
So'nggi yangiliklar

Özbekiston va Turkmaniston çegaradan ötişni yengillaştirmoqçi
Siyosat
19.11.2026, 09:42

Özbekistonlik professor Qozoğistonda nega qamaldi?
Siyosat
18.11.2026, 18:31

Deutsçe Bank: Tramp va Epşteynning Rossiya bilan aloqalari oşkor böldi
Siyosat
18.11.2026, 16:45

Trampga suiqasd rejasi: pokistonlik 27,5 yilga qamaldi
Jahon
18.11.2026, 14:28

Özbekistondan Kanadaga boriş osonlaşadimi?
Siyosat
18.11.2026, 11:47

Eron Vaşingtonda kimyoviy qurol işlatadimi?
Jahon
18.11.2026, 10:39

Namanganda telefon ustaxonasidan 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan yigit uşlandi
Oʻzbekiston
18.11.2026, 10:10

Toşkentda hayvonlar va quşlar ommaviy nobud bölayotgani xabar qilindi
Oʻzbekiston
17.11.2026, 17:26

Ebola virusidan 6 minga yaqin kişi vafot etdi
Jahon
17.11.2026, 15:33

Toşkentdan Astraxanga poyezd qatnovi yölga qöyiladi
Oʻzbekiston
17.11.2026, 12:28

Yevropa migrantlarni Özbekistonga yuborişi mumkinmi?
Oʻzbekiston
17.11.2026, 12:11

Buziladigan uy egalari uçun yangi taklif: 1,5 baravar katta uy-joy
Oʻzbekiston
16.11.2026, 17:32

Ayrim tadbirkorlar import QQSni boşqaça tölaydi
Iqtisodiyot
16.11.2026, 15:22

Özbekistonda noyabr oxirida havo 22 darajagaça isiydi
Oʻzbekiston
16.11.2026, 12:39

Hindistonda musulmonlar deportatsiya va hibs xavfiga duç kelmoqda
Jahon
16.11.2026, 11:02

Bugundan bank ilovalarida P2P ötkazmalar va biometriya talablari özgardi
Iqtisodiyot
16.11.2026, 10:31

Toşkentda 9 oyda 300 dan ortiq OIV yuqtiriş holati aniqlandi
Oʻzbekiston
16.11.2026, 10:21

Şohrux Ğiyosov lavozimidan ozod etildi
Oʻzbekiston
15.11.2026, 17:09

Yamanda qamal sabab kasalliklar tarqalmoqda
Jahon
14.11.2026, 14:21
Mashhur yangiliklar

O‘zbek alifbosidagi toʻrt harf oʻzgardi
Ta'lim
21.10.2026, 14:48

Xitoy futbolining qulaşi
Sport
04.11.2026, 14:44

Hindistonda yigit AI yordamida özini öğirlatdi
Jahon
02.11.2026, 11:04

Tailand özbekistonliklar uçun vizasiz rejimni qaytaradimi?
Oʻzbekiston
28.10.2026, 12:16

Kaspiydagi fojiadan söng Qozoğiston armiyasida katta özgarış
Jahon
22.10.2026, 11:12

Xitoyda yetim yigitning töyiga minglab notaniş odamlar keldi
Jahon
31.10.2026, 12:13
