Yamanda qamal sabab kasalliklar tarqalmoqda

Yamanning hukumat nazoratidagi Taiz şahri va uning atrofidagi hududlar qamal qilinişi aholi salomatligi bilan boğliq vaziyatni oğirlaştirmoqda. Tibbiyot xodimlari qayd etilayotgan kasalliklar soni kamaygani bilan xavf pasaymaganini ta’kidlamoqda. Aksinça, yöllar yopilişi tufayli köplab bemorlar tibbiy muassasalarga yetib bora olmayapti.

Noyabr oyida ijtimoiy tarmoqlarda tarqalgan videoda bir ayol oq kafanga öralgan çaqaloq jasadini kötarib turgani aks etgan. U bolalar qamal tufayli vafot etayotganini, oçiq yöllar, şifokorlar va dori-darmonlar yöqligini aytgan.

Yaman Inson huquqlari va erkinliklari tarmoği ma’lum qilişiça, oilasi şoşilinç tibbiy yordam oliş uçun olib ketayotgan Ğazo Ali Abdulmuğni aş-Şaqab ismli çaqaloq bölgan avtomobil toğ yöllarida husiylar hujumiga uçragan. Qamal sabab bolaga öz vaqtida tibbiy yordam körsatiş imkoni bölmagan.

Oktyabr boşida husiylar şahar atrofidagi hududlarda olğa siljib, hukumat nazoratidagi qismlarga olib boradigan sönggi yirik ta’minot yölini yopganidan keyin vaziyat yanada keskinlaşgan. Eron qöllab-quvvatlaydigan guruh bilan Saudiya Arabistoni yordamiga tayanadigan Yaman hukumati örtasidagi töqnaşuvlar yozda kuçaygan, sentyabr oyida husiylar Qizil dengiz sohilidagi katta hududlarni egallagan edi.

Yaman hukumati husiylarni bir oydan ortiq vaqt davomida Taizda yaşovçi qariyb ikki million kişini qamalda uşlab, oziq-ovqat, toza içimlik suvi, dori-darmon va yoqilği kirişiga tösqinlik qilayotganlikda ayblamoqda.

Human Rights Watch xalqaro taşkiloti 29 oktyabrdagi bayonotida husiylar tomonidan Taiz aholisiga nisbatan qöllanilayotgan qamal «oçlikdan uruş usuli sifatida foydalaniş» harbiy jinoyatiga tenglaşişi mumkinligini bildirgan. Husiylar esa yöllar yopilişiga aloqadorligini rad etib, buning uçun Yaman hukumati kuçlarini ayblamoqda. Biroq taşkilot mahalliy aholi, yordam xodimlari va BMT vakillari qamal uçun husiylarni mas’ul deb hisoblaşini qayd etgan.

Kasalliklar kamaygani vaziyat yaxşilanganini anglatmaydi

Jahon oziq-ovqat dasturi 14 oktyabrda Taizda gumanitar yordamga muhtoj 600 mingdan ortiq kişiga yetib boriş imkoni bölmayotganini ma’lum qilgan. Taşkilot vaziyatni «ayniqsa taşvişli» deb baholab, viloyatning aksariyat tumanlarida oçlik darajasi favqulodda bosqiçga yetganini bildirgan.

BMTning Gumanitar masalalarni muvofiqlaştiriş boşqarmasi ham tibbiyot muassasalari zarur vositalar yetişmasligi sabab xizmat körsatişda qiynalayotganidan ogohlantirgan. Agentlik ma’lumotiga köra, qariyb 250 ming kişi asosiy tibbiy xizmatlardan foydalaniş imkoniyatidan mahrum bölgan. Ularning 186 mingdan ortiği beş yoşga tölmagan bolalardir.

Bir hafta içida ötkir iç ketişi va xoleraga gumon qilingan 1 400 dan ortiq holat qayd etilgan. Yoqilği va zarur tibbiy vositalar tanqisligi sabab 12 ta şifoxona yopiliş xavfi ostida yoki xizmatlarini qisqartirişga majbur bölgan.

Taiz Soğliqni saqlaş va aholi masalalari boşqarmasi epidemiologik kuzatuv bölimi ma’lumotlariga köra, sönggi tört haftada uç turdagi kasallik böyiça jami 5 642 ta holat qayd etilgan. Ularning 5 228 tasi ötkir suvli iç ketişi, 232 tasi denge isitmasiga va 182 tasi xoleraga gumon qilingan holatlardir.

Ötkir suvli iç ketişi holatlari oldingi hisobot davriga nisbatan kamaygan. Biroq bölim rahbari doktor Yosin Abdulmalik buni kasallik kamaygani bilan emas, balki aholining tibbiyot muassasalariga yetib borişi qiyinlaşgani bilan izohlagan.

Uning aytişiça, qamal yoqilği tanqisligini kuçaytirgan va uning qora bozordagi narxi oşgan. Bu esa şifoxona va tibbiyot markazlariga boriş xarajatlarini köpaytirgan. Abdulmalikning ta’kidlaşiça, aslida qayd etilganidan ikki baravardan köproq bemor qamal oqibatlari sabab tibbiy yordam ololmagan bölişi mumkin.

Taiz Soğliqni saqlaş va aholi masalalari boşqarmasining tibbiy kommunikatsiyalar böyiça mas’uli Taysir as-Samiyey ham qamalning ikkinçi haftasi oxiriga kelib bemorlarning şifoxonalarga yetib boriş imkoniyati 60–70 foizga kamayganini aytgan.
Içimlik suvi va çiqindi muammosi kasalliklarni kuçaytirmoqda
Mutaxassislar ötkir suvli iç ketişi va xolera holatlarining köpayişini, asosan, aholining ifloslangan suv manbalaridan foydalanişi bilan boğlamoqda.

Şifokor Fares al-Absiyning aytişiça, husiylar şaharga toza içimlik suvi kirişiga tösqinlik qilgan. Hozirda suv ehtiyojining atigi 8 foizi qondirilmoqda, mahalliy quduqlarning aksariyatidagi suv esa iste’mol uçun yaroqsiz.

Şuningdek, suv taşuvçi maşinalar uçun muhim manba bölgan az-Zabab suv havzasiga kiriş ham çeklangan. Dizel yoqilğisi tanqisligi tufayli suvning narxi keskin oşgan.

Taizda denge isitmasi tarqalişiga esa turğun suv va yiğilib qolgan çiqindilar qulay şaroit yaratmoqda. Çivinlar turğun suvda köpayadi, çiqindilar töplanişi ham ularning tarqalişiga yordam beradi.

Al-Absiyning ta’kidlaşiça, dizel yetişmasligi sabab çiqindilarni taşiş imkoniyati çeklangan. Husiylar esa sanitariya maşinalarining şahar ğarbidagi çiqindi poligoniga borişiga tösqinlik qilmoqda. Natijada köçalar va turar joylar çiqindi töplanadigan hududlarga aylanib bormoqda.