Яманда қамал сабаб касалликлар тарқалмоқда

Яманнинг ҳукумат назоратидаги Таиз шаҳри ва унинг атрофидаги ҳудудлар қамал қилиниши аҳоли саломатлиги билан боғлиқ вазиятни оғирлаштирмоқда. Тиббиёт ходимлари қайд этилаётган касалликлар сони камайгани билан хавф пасаймаганини таъкидламоқда. Аксинча, йўллар ёпилиши туфайли кўплаб беморлар тиббий муассасаларга етиб бора олмаяпти.

Ноябрь ойида ижтимоий тармоқларда тарқалган видеода бир аёл оқ кафанга ўралган чақалоқ жасадини кўтариб тургани акс этган. У болалар қамал туфайли вафот этаётганини, очиқ йўллар, шифокорлар ва дори-дармонлар йўқлигини айтган.

Яман Инсон ҳуқуқлари ва эркинликлари тармоғи маълум қилишича, оиласи шошилинч тиббий ёрдам олиш учун олиб кетаётган Ғазо Али Абдулмуғни аш-Шақаб исмли чақалоқ бўлган автомобиль тоғ йўлларида ҳусийлар ҳужумига учраган. Қамал сабаб болага ўз вақтида тиббий ёрдам кўрсатиш имкони бўлмаган.

Октябрь бошида ҳусийлар шаҳар атрофидаги ҳудудларда олға силжиб, ҳукумат назоратидаги қисмларга олиб борадиган сўнгги йирик таъминот йўлини ёпганидан кейин вазият янада кескинлашган. Эрон қўллаб-қувватлайдиган гуруҳ билан Саудия Арабистони ёрдамига таянадиган Яман ҳукумати ўртасидаги тўқнашувлар ёзда кучайган, сентябрь ойида ҳусийлар Қизил денгиз соҳилидаги катта ҳудудларни эгаллаган эди.

Яман ҳукумати ҳусийларни бир ойдан ортиқ вақт давомида Таизда яшовчи қарийб икки миллион кишини қамалда ушлаб, озиқ-овқат, тоза ичимлик суви, дори-дармон ва ёқилғи киришига тўсқинлик қилаётганликда айбламоқда.

Human Rights Watch халқаро ташкилоти 29 октябрдаги баёнотида ҳусийлар томонидан Таиз аҳолисига нисбатан қўлланилаётган қамал «очликдан уруш усули сифатида фойдаланиш» ҳарбий жиноятига тенглашиши мумкинлигини билдирган. Ҳусийлар эса йўллар ёпилишига алоқадорлигини рад этиб, бунинг учун Яман ҳукумати кучларини айбламоқда. Бироқ ташкилот маҳаллий аҳоли, ёрдам ходимлари ва БМТ вакиллари қамал учун ҳусийларни масъул деб ҳисоблашини қайд этган.

Касалликлар камайгани вазият яхшиланганини англатмайди

Жаҳон озиқ-овқат дастури 14 октябрда Таизда гуманитар ёрдамга муҳтож 600 мингдан ортиқ кишига етиб бориш имкони бўлмаётганини маълум қилган. Ташкилот вазиятни «айниқса ташвишли» деб баҳолаб, вилоятнинг аксарият туманларида очлик даражаси фавқулодда босқичга етганини билдирган.

БМТнинг Гуманитар масалаларни мувофиқлаштириш бошқармаси ҳам тиббиёт муассасалари зарур воситалар етишмаслиги сабаб хизмат кўрсатишда қийналаётганидан огоҳлантирган. Агентлик маълумотига кўра, қарийб 250 минг киши асосий тиббий хизматлардан фойдаланиш имкониятидан маҳрум бўлган. Уларнинг 186 мингдан ортиғи беш ёшга тўлмаган болалардир.

Бир ҳафта ичида ўткир ич кетиши ва холерага гумон қилинган 1 400 дан ортиқ ҳолат қайд этилган. Ёқилғи ва зарур тиббий воситалар танқислиги сабаб 12 та шифохона ёпилиш хавфи остида ёки хизматларини қисқартиришга мажбур бўлган.

Таиз Соғлиқни сақлаш ва аҳоли масалалари бошқармаси эпидемиологик кузатув бўлими маълумотларига кўра, сўнгги тўрт ҳафтада уч турдаги касаллик бўйича жами 5 642 та ҳолат қайд этилган. Уларнинг 5 228 таси ўткир сувли ич кетиши, 232 таси денге иситмасига ва 182 таси холерага гумон қилинган ҳолатлардир.

Ўткир сувли ич кетиши ҳолатлари олдинги ҳисобот даврига нисбатан камайган. Бироқ бўлим раҳбари доктор Ёсин Абдулмалик буни касаллик камайгани билан эмас, балки аҳолининг тиббиёт муассасаларига етиб бориши қийинлашгани билан изоҳлаган.

Унинг айтишича, қамал ёқилғи танқислигини кучайтирган ва унинг қора бозордаги нархи ошган. Бу эса шифохона ва тиббиёт марказларига бориш харажатларини кўпайтирган. Абдулмаликнинг таъкидлашича, аслида қайд этилганидан икки баравардан кўпроқ бемор қамал оқибатлари сабаб тиббий ёрдам ололмаган бўлиши мумкин.

Таиз Соғлиқни сақлаш ва аҳоли масалалари бошқармасининг тиббий коммуникациялар бўйича масъули Тайсир ас-Самией ҳам қамалнинг иккинчи ҳафтаси охирига келиб беморларнинг шифохоналарга етиб бориш имконияти 60–70 фоизга камайганини айтган.

Ичимлик суви ва чиқинди муаммоси касалликларни кучайтирмоқда

Мутахассислар ўткир сувли ич кетиши ва холера ҳолатларининг кўпайишини, асосан, аҳолининг ифлосланган сув манбаларидан фойдаланиши билан боғламоқда.

Шифокор Фарес ал-Абсийнинг айтишича, ҳусийлар шаҳарга тоза ичимлик суви киришига тўсқинлик қилган. Ҳозирда сув эҳтиёжининг атиги 8 фоизи қондирилмоқда, маҳаллий қудуқларнинг аксариятидаги сув эса истеъмол учун яроқсиз.

Шунингдек, сув ташувчи машиналар учун муҳим манба бўлган аз-Забаб сув ҳавзасига кириш ҳам чекланган. Дизель ёқилғиси танқислиги туфайли сувнинг нархи кескин ошган.

Таизда денге иситмаси тарқалишига эса турғун сув ва йиғилиб қолган чиқиндилар қулай шароит яратмоқда. Чивинлар турғун сувда кўпаяди, чиқиндилар тўпланиши ҳам уларнинг тарқалишига ёрдам беради.

Ал-Абсийнинг таъкидлашича, дизель етишмаслиги сабаб чиқиндиларни ташиш имконияти чекланган. Ҳусийлар эса санитария машиналарининг шаҳар ғарбидаги чиқинди полигонига боришига тўсқинлик қилмоқда. Натижада кўчалар ва турар жойлар чиқинди тўпланадиган ҳудудларга айланиб бормоқда.