Benksi kim? Asrimizning eng mashhur “ko‘cha” rassomi fosh bo‘ldi(mi?)

Reuters surishtiruvi

Reuters nashri o‘zining yangi surishtiruvi orqali Bristolda istiqomat qiluvchi mashhur graffiti rassomi va nufuzli faolning shaxsi fosh etilganini da’vo qilmoqda.

Hisobotdagi dalillar rassomning 2022-yilda Ukrainaga qilgan safari, sobiq sheriklari e’lon qilgan fotosuratlar hamda 2000-yilda Nyu-Yorkda hibsga olinganida yozib qoldirgan iqrornomasiga asoslanadi.

Ularga ko‘ra, Benksi aslida bristollik 51 yoshli Robin Ganningem bo‘lib, 2008-yilda shaxsi oshkor bo‘lishining oldini olish uchun ismini “Devid Jons”ga o‘zgartirgan.

Biroq rassomning advokatlari Benksining shaxsi sir bo‘lib qolishini qat’iy ta’kidlamoqda.

Benksining advokati Mark Stivens “Reuters” surishtiruvidagi ko‘plab tafsilotlarning to‘g‘ri emasligini bildirgan.

Stivens bu xabar rassomning shaxsiy daxlsizligini buzishi, ijodiga xalaqit berishi va uni xavf ostiga qo‘yishi mumkinligini aytgan. Ayniqsa, taxallus ostida ijod qilish jamiyat manfaatlariga xizmat qilishini alohida qayd etgan.

“Anonimlik ijodkorlarga suiqasd, senzura yoki ta’qiblardan qo‘rqmasdan, hokimiyatga haqiqatni dadil aytish imkonini beradi. So‘z erkinligini himoya qiladi”, — deya qo‘shimcha qildi u.

Benksining tinchlik kabutari

Reuters agentligining xulosasiga ko‘ra, madaniyat, san’at va siyosiy munozaralarga doimiy ta’sir ko‘rsatib kelayotgan bunday shaxsning kimligi jamoatchilik uchun qiziq.

“Sharli qiz” voqeasi

Qahramonimiz Buyuk Britaniya bo‘ylab binolarda paydo bo‘lgan satirik va hukmron doiralarga qarshi mavzulari bilan ajralib turuvchi graffiti asarlari turkumi orqali shuhrat qozongan.

2018-yilda uning “Sharli qiz” nomli asari bilan bog‘liq ajoyib hodisa bo‘lgan edi: asarning ramkadagi nusxasi kimoshdi savdosida 1,4 million dollarga sotilgach, Benksining ramka ichiga yashirgan bo‘laklash qurilmasi uni mayda-mayda qilib tashlaydi. 

Keyinroq Benksi o‘zgartirilgan ushbu asarga “Love Is In The Bin” (Sevgi axlat qutisida) deb nom bergan va u rekord darajada – 25,4 million dollarga sotilgan.

Falastinga xayrixoh rassom

Benksi talaygina joylarda, jumladan, Ukraina va G‘arbiy Sohilda ham o‘z asarlarini yaratgan. Ular orqali Falastin tarafdori ekanligini ochiq namoyon etgan.

G‘arbiy Sohildagi Baytlahm shahrida joylashgan yoqilg‘i quyish shoxobchasida Benksi chizgan devoriy surat va uning ostida dam olayotgan falastinlik ishchi. 2022-yil.

Oxirgi ijod namunalaridan biri Buyuk Britaniya Qirollik adliya sudining devoriga chizilgan. Ushbu suratda sudyaning namoyishchini bolg‘a bilan urayotgani tasvirlangan. 

Talqinlarga qaraganda, bu rassomning Buyuk Britaniyada taqiqlangan “Palestine Action” guruhini qo‘llab-quvvatlagani uchun hibsga olingan faollarga nisbatan hamdardlik belgisi hisoblanadi.

Chunki surat paydo bo‘lishidan sal oldin London markazida “Palestine Action”ning terrorchilik guruhi sifatida taqiqlanishiga qarshi namoyishlar o‘tkazilib, unda 900 ga yaqin faol hibsga olingan edi.

Rassom shaxsiga oid mish-mishlar

Mashhurlik turli cheklovlarga sabab bo‘lgani uchun Benksi doim o‘z shaxsini sir tutishni ma’qul ko‘rgan. Bu anonimlik uni politsiya ta’qibidan himoya qilishda ham asqatadi.

Angliyaning Dover shahrida Benksi tomonidan chizilgan, Yevropa Ittifoqi bayrog‘idan yulduzni o‘yib olayotgani ishchi tasvirlangan Brexitga oid devoriy surat.

Sirli ko‘cha rassomining kimligi haqidagi esa taxminlar bisyor. 

Ko‘pchilik Benksini “Massive Attack” guruhi asoschisi va ayni paytda graffiti rassomi bo‘lgan Robert del Naja deb hisoblagan.

Britaniyaning “Massive Attack” guruhi a’zosi Robert Del Naja (chapda)

Boshqalar Benksi “Gorillaz” guruhining hammuassisi Jeymi Xyulett bo‘lishi mumkinligini taxmin qilishgan.

Britaniya televideniyesidagi san’at shoularining boshlovchisi Nil Byukenen esa pandemiya paytida Banksi shaxsiga aloqadorligini rad etib bayonot berishga majbur bo‘lgan. 

Shuningdek, bu ishlar ortida bitta ijodkor emas, rassomlar jamoasi borligi haqida ham farazlar ilgari suriladi.

So‘nggi taxminlar orasida Banksi ayol kishi boshchiligidagi jamoa bo‘lishi mumkinligi ham bor. Bundan tashqari, uch yil avval BBC telekanalining rassom bilan bog‘liq yo‘qolgan intervyusi topildi. Unga ko‘ra, Banksining asl ismi Robert (yoki Robbi) Banks bo‘lishi mumkin.

Benksining tibbiyot xodimlariga bag‘ishlagan asari.

Robin Ganningem? Robbi? Yoki Robert?

Garchi Reuters jamoatchilik rassomning shaxsiga katta qiziqish bildirishini ta’kidlaganda, haq bo‘lsa-da, asarlarning jozibasi qisman ularning jumboqligidadir. 

Bu topishmoq yechilgan zahoti beixtiyor rassomning mohirona tutqich bermasligiga va uning kutilmagan harakatlar qilish qobiliyatiga putur yetadi, shuningdek, uning harakatlanish va ijod erkinligi xavf ostida qoladi.

Benksi har kim bo‘lishi mumkin, ehtimol, hamma gap shunda. San’at asarlari ortida kim turgani haqidagi taxminlarning davom etavergani ma’qul, - deyiladi Euronews maqolasida.

Muallif: Isomiddin Jumanazarov