Quvvalantiruvchi ichimliklar “quvvatsiz” qilsa-chi?!

Soʻnggi yillarda quvvatlantiruvchi ichimliklarga boʻlgan talab sezilarli darajada oshmoqda. Ayniqsa, maktab yoshidagi bolalar va oʻsmirlar orasida bu ichimliklarning isteʼmoli kundan-kunga ortmoqda. Energetik ichimliklar qisqa muddatda tetiklik va kuch berayotgandek tuyulsa-da, ularning tarkibida inson organizmi uchun zararli boʻlgan moddalar mavjud. Shu boisdan, bu mahsulotni 18 yoshdan kichiklarga sotish qatʼiy taqiqlangan boʻlishiga qaramay, bu qoidaga barcha savdo doʻkonlari toʻliq amal qilmayapti. Natijada, yoshlar orasida energetik ichimliklarga qaramlik holatlari keng tarqalmoqda.

Energetik ichimliklar tarkibida kofein, shakar, taurin, B guruhi vitaminlari, oʻsimlik ekstraktlari hamda qoʻshimcha ingrediyentlar mavjud boʻlib, ular organizmga qisqa muddatli energiya beradi. Kofein – bu nerv tizimini qoʻzgʻatuvchi asosiy modda hisoblanib u diqqatni oshiradi va charchoqni kamaytiradi. Lekin koʻp isteʼmol qilinganda uyqusizlik, asabiylashish va yurak urishining tezlashishiga olib kelishi mumkin. Quvvatlantiruvchi ichimliklar tarkibidagi yuqori miqdordagi shakar organizm uchun zararli hisoblanadi. Shuningdek, ushbu ichimlikning yuqori kislotaliligi tish emalini yemirishi va oshqozon shilliq qavatining shikastlanishiga sabab boʻlishi mumkin.

Energetik ichimlikka qaramlik holatlari oʻrta yoshli va keksa insonlarga qaraganda yoshlar orasida juda ommalashgan. Buning asosiy sabablaridan biri kuchli marketing strategiyasi hisoblanadi. Energetik ichimliklar koʻpincha tetiklik, kuch-quvvat va muvaffaqiyat ramzi sifatida koʻrsatiladi, bu esa bolalar va oʻsmirlarni ularni sinab koʻrishga undaydi. Qolaversa, muhit ham katta rol oʻynaydi. Chunki, oʻsmirlar orasida tez-tez quvvatlantiruvchi ichimliklar isteʼmol qilish “avtoritet” vazifasini ham oʻtamoqda.

Quvvatlantiruvchi ichimliklarga qaramlik faqat jismoniy salomatlikka zarar yetkazmaydi, balki ruhiy holatga ham salbiy taʼsir qiladi. Yoshlarda bezovtalik, depressiya va xotira bilan bogʻliq muammolar koʻpayadi. Ularning oʻrganishga boʻlgan qiziqishi pasayadi, ijtimoiy faoliyatlari cheklanadi.

Aslida qonunchilikda energetik ichimliklarni 18 yoshdan kichik shaxslarga sotish qatʼiyan taqiqlangan. Ammo ushbu qoidaga faqatgina yirik-yirik supermarketlar va litsenziyaga ega doʻkonlar amal qilmoqda. Baʼzi sotuvchilar esa ushbu qonunni mensimay, faqatgina iqtisodiy foyda evaziga quvvatlantiruvchi ichimliklarni yosh toifaga qaramay pullashmoqda. 

Aholi orasida quvvatlantiruvchi ichimliklarga boʻlgan qiziqishni pasaytirish va yoshlar orasida ushbu mahsulot sotilishini cheklash doirasida qator chora-tadbirlar amalga oshirilishi zarur. Axborot maydonida ushbu mahsulot orqali jinsiy zaiflikka uchrash, yurak qon-tomir kasalliklari, asab tizimi buzilishi, tishdagi emal qatlamining yemirilishi va buyraklarda zaiflik holatlarini keltirib chiqarishi haqida maʼlumotlar kunda bong urmoqda. 

Bu kabi holatlarning oldini olish uchun, avvalo, 18 yoshdan kichiklarga energetik ichimliklarni sotishni qatʼiy taqiqlash va nazoratni kuchaytirish lozim. Har qanday savdo nuqtalari bu qoidalarga qatʼiy rioya qilishi kerak.

Marketing va reklama tizimini tartibga solish va insonni aldashga olib keladigan, ularni energetik ichimliklarga qiziqtiradigan reklama va targʻibotni cheklash kerak.

Qolaversa, aholi orasida energetik ichimliklarning zararli tomonlari haqida batafsil maʼlumot berish, ularning sogʻliq uchun xavflarini tushuntirish muhimdir.

Quvvatlantiruvchi ichimliklarga qaramlik insonlar orasida keng tarqalib borayotgan jiddiy muammo hisoblanadi. Ularning tarkibidagi zararli moddalar organizmga koʻplab nojoʻya taʼsirlar keltirib chiqaradi, ayniqsa, oʻsish davrida boʻlgan bolalar va oʻsmirlarning sogʻligʻiga salbiy taʼsir qiladi. Shu sababli, bu mahsulotlarni yoshlar uchun cheklash va ular orasida maʼrifat ishlarini kuchaytirish zarur. Jamiyat, ota-onalar, maktablar va davlat organlari birgalikda ishlash orqali yosh avlodning sogʻligini himoya qilish va ularni zararli odatlardan uzoqlashtirish mumkin.