11 сентябрь — АҚШ тарихидаги қонли кун

АҚШ Миллий архиви 11 сентябрь ҳужумларини мамлакат тарихидаги энг кўп одам ўлимига сабаб бўлган террорчилик ҳужуми деб таърифлайди. Ҳужумлар натижасида 2 977 нафар киши ҳалок бўлди. Бу рақам 19 нафар террорчини ўз ичига олмайди.

102 дақиқалик фожиа

11 сентябрь воқеаларининг асосий қисми биринчи самолёт зарбасидан Жаҳон савдо марказининг Шимолий минораси қулашигача бўлган 102 дақиқа ичида содир бўлди.

08:46 — American Airlines’нинг 11-рейси Жаҳон савдо марказининг Шимолий минорасига урилди.
09:03 — United Airlines’нинг 175-рейси Жанубий минорага урилди.
09:37 — American Airlines’нинг 77-рейси Пентагонга урилди.
09:59 — Жанубий минора қулади.
10:03 — United Airlines’нинг 93-рейси Пенсильваниядаги Шанксвилл яқинида қулади.
10:28 — Шимолий минора қулади.
11 сентябрь комиссияси ҳисоботига кўра, биринчи самолёт Шимолий минорага соат 08:46:40 да урилган, American Airlines’нинг 77-рейси эса Пентагонга тахминан 09:37:46 да зарба берган.

2 977 қурбон

Ҳужумлар оқибатида Нью-Йоркда 2 753, Пентагонда 184, United Airlines’нинг 93-рейсида эса 40 киши ҳалок бўлди.
Қурбонлар орасида оддий фуқаролар билан бирга қутқарув хизматлари ходимлари ҳам бор эди. Нью-Йорк ёнғин хизмати 343 нафар, Нью-Йорк полиция департаменти 23 нафар, Порт авторитети полицияси эса 37 нафар ходимини йўқотди.

Ҳужумларни ким ташкил этган?

АҚШ Федерал тергов бюроси маълумотларига кўра, самолётларни эгаллаб олган 19 нафар шахснинг барчаси «Ал-Қоида» томонидан тайёрланган.
Уларнинг 15 нафари Саудия Арабистони, 2 нафари Бирлашган Араб Амирликлари, 1 нафари Миср ва 1 нафари Ливан фуқароси бўлган.
ФБР маълумотларига кўра, ҳужумчилар АҚШга 2000 йил январидан кира бошлаган ва 2001 йил июль ойининг бошига келиб, 19 нафарнинг барчаси мамлакат ҳудудида бўлган. «Ал-Қоида»га ўша даврда Усома бин Ладен раҳбарлик қилган.

Жаҳон савдо маркази миноралари нега қулади?

АҚШ Миллий стандартлар ва технологиялар институти — NIST текширувига кўра, самолёт зарбалари биноларнинг конструктив элементларига жиддий зарар етказган, ёнғинга чидамли қопламаларни шикастлаган ва авиакеросин ёнғинларни келтириб чиқарган.
Кўп қаватли ёнғинлар натижасида конструкциялар заифлашган. Иссиқлик таъсирида пол конструкциялари эгилиб, ташқи устунларни ичкарига торта бошлаган ва бу жараён охир-оқибат минораларнинг қулашишига олиб келган.
NIST текшируви миноралар назоратли портлатиш орқали қулатилганини тасдиқловчи далиллар топмаган.

11 сентябрдан кейин АҚШ қандай ўзгарди?

Ҳужумлар АҚШнинг хавфсизлик ва ташқи сиёсатига катта таъсир кўрсатди.
2001 йил 19 ноябрда қабул қилинган Aviation and Transportation Security Act асосида Transportation Security Administration (TSA) ташкил этилди. Авиация хавфсизлиги кучайтирилиб, йўловчилар ва багажни текшириш тизими қайта ташкил этилди.
2001 йил 7 октябрда АҚШ Афғонистонда ҳарбий операция бошлади. Кейинги йилларда терроризмга қарши кураш АҚШ ташқи сиёсатининг асосий йўналишларидан бирига айланди.

11 сентябрдан кейин нафақат авиация, балки баланд биноларнинг ёнғин хавфсизлиги, эвакуация тизимлари, фавқулодда хизматлар фаолияти ва қурилиш стандартлари ҳам қайта кўриб чиқилди. NIST тадқиқотлари натижасида халқаро қурилиш кодларига 40 дан ортиқ ўзгартиш киритилди.

2026 йил 11 сентябрда 2001 йилги ҳужумларга 25 йил тўлди.
Аввалроқ "Эгизак миноралар теракти: 25 йиллик жиноят суди" мавзусида мақола элон қилган эдик.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН