Яқин Шарқ АҚШникими?

Дунё Эрон ва АҚШ ўртасидаги зиддиятга барҳам берадиган келишувни кутаётган бир пайтда, ҳар икки мамлакат ҳам МЕНА минтақаси билан боғлиқ тарихий ва географик далилларни тилга олмоқда.

Бу Доналд Трампнинг Эрон билан келишув деярли тайёрлигини эълон қилиши ва Теҳроннинг ҳам тез орада шартнома имзоланиши мумкинлигига ишора қилиши ортидан рўй бермоқда.

Икки томон ҳам 66 кунлик можарони якунловчи ҳар қандай келишувни ўз ғалабаси сифатида кўрсатишга интиляпти.

Тарихий даъволар

Эрон Ташқи ишлар вазири матбуот котиби Исмоил Бағой якунда босқинчи томон Теҳрон билан “келишишга” мажбур бўлганини  асрда римликларнинг форсларга қарши юришига ўхшатди.

Шунингдек, Бағой милодий 260 йилда Форс шоҳи Шопур I томонидан асир олинган Рим императори Валерианнинг суратини эълон қилди.

Умуман, бу тасвирга Эрон ҳукумати миллатчилик руҳини кўтариш ҳамда мамлакат яна бир босқинчи кучга қарши жасорат билан турибди, деган ғояни илгари суриш учун қайта-қайта мурожаат қилмоқда.

Якшанба куни яқин ўтмишдаги яна бир зиддиятнинг, яъни Эрон қўшниси Ироқ билан 1980 йилдан 1988 йилгача саккиз йил давом этган урушнинг йиллиги ҳам нишонланди.

Ислом Республикаси ҳар йили Эрон ғарбидаги Хузистон вилоятида жойлашган ва аҳолисининг аксарияти араб тилида сўзлашувчи Хуррамшаҳр шаҳрининг 1982 йилда энг қонли тўқнашувлар орқали қайтариб олинганини нишонлайди.

Эрон Ислом инқилоби посбонлари корпуси бош қўмондони Аҳмад Воҳидий бу жангдан Теҳроннинг минтақада АҚШ ва Исроилга қарши курашни давом эттиришини билдириш учун фойдаланди.

“Хуррамшаҳрнинг озод этилиши келажакдаги хуррамшаҳрларни озод қилиш, муқаддас Қуддусни озод этиш ҳамда ислом дунёси жангчилари томонидан ёвуз сионистик режимни йўқ қилиш учун мангу намунадир”, – деди у Исроилга ишора қилиб.

Эроннинг нисбатан вазмин президенти Масъуд Пезешкиён бу воқеани ҳозирги қарама-қаршиликка боғлади.

“Бугун Эроннинг Хуррамшаҳри – Форс кўрфази ва Ҳормуз бўғозидир. Бўйсунмаслик, фидоийлик ва тажовузга қарши кураш бу замин маданиятининг илдизларига бориб тақалади”, – деб ёзди у X ижтимоий тармоғида.

Эрон Олий раҳбари Оятуллоҳ Али Хоманаийнинг маслаҳатчиси Муҳаммад Мохбер Ироқнинг собиқ раҳбари Саддам Ҳусайн ҳам, АҚШ президенти Доналд Трамп ҳам уруш бошлашда Эрон қудратини тўлиқ тан олмаганини айтди.

Эрон музокаралар гуруҳи аъзоси, мамлакат ташқи ишлар вазирининг халқаро масалалар бўйича ўринбосари Козим Ғарибободий Хуррамшаҳр масаласини Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Низоми ва мамлакатнинг ҳозирги хавотирлари билан боғлади.

“Тажовуз ва босқинга учраган ҳар қандай миллат ўз ҳудуди, мустақиллиги ва яхлитлигини ҳимоя қилиш учун қонуний мудофааланишга ҳақли”, — деди у.

Биринчи витсе-президент Муҳаммад Ризо Орифнинг айтишича, 1982 йилда шаҳарнинг озод этилиши янги ҳукумат тажовузни ўз шартлари асосида мағлуб эта олишини кўрсатган.

Яқин Шарқ АҚШникими ёки АҚШ Эронникими?

Теҳрондаги етакчиларнинг сўнгги баёнотлари Трамп Эронни ўз назоратига олиш истагини билдирганидан сўнг янгради.

Шанба куни АҚШ президенти “Truth Social” ижтимоий тармоғидаги саҳифасида Эрон харитасини тўсиб турган АҚШ байроғи акс этган суратни жойлаштириб, “Яқин Шарқ Қўшма Штатларими?” деган саволни ўртага ташлади.

Бунга жавобан Эроннинг хориждаги бир қанча элчихоналарининг “Х” ижтимоий тармоғидаги саҳифаларида Ислом Республикаси байроғи билан қопланган АҚШ харитаси эълон қилинди ва “Эрон Қўшма Штатларими?” деган савол қўйилди.

Трамп маъмурияти Эронда уран бойитиш жараёнини узоқ муддатга тўхтатиш ҳамда мамлакатдан юқори даражада бойитилган ядровий материалларни олиб чиқиб кетишни истайди.

Шунингдек, расмийларнинг маълум қилишича, Вашингтон жаҳон нефтининг бешдан бир қисми ўтадиган, бироқ Эрон тўсиб қўйган Ҳормуз бўғозининг Теҳрон томонидан ҳеч қандай божлар олинмаган ҳолда тўлиқ қайта очилишини талаб қилмоқда.

Исроил расмийлари АҚШнинг Теҳрон билан келишуви борасида деярли сукут сақлаётган бўлса-да, хабарларга кўра, урушни қайта бошлашга ундамоқда.