Yaqin Sharq AQSHnikimi?

Dunyo Eron va AQSH o‘rtasidagi ziddiyatga barham beradigan kelishuvni kutayotgan bir paytda, har ikki mamlakat ham MENA mintaqasi bilan bog‘liq tarixiy va geografik dalillarni tilga olmoqda.

Bu Donald Trampning Eron bilan kelishuv deyarli tayyorligini e’lon qilishi va Tehronning ham tez orada shartnoma imzolanishi mumkinligiga ishora qilishi ortidan ro‘y bermoqda.

Ikki tomon ham 66 kunlik mojaroni yakunlovchi har qanday kelishuvni o‘z g‘alabasi sifatida ko‘rsatishga intilyapti.

Tarixiy da’volar

Eron Tashqi ishlar vaziri matbuot kotibi Ismoil Bag‘oy yakunda bosqinchi tomon Tehron bilan “kelishishga” majbur bo‘lganini uchinchi asrda rimliklarning forslarga qarshi yurishiga o‘xshatdi.

Shuningdek, Bag‘oy milodiy 260-yilda Fors shohi Shopur I tomonidan asir olingan Rim imperatori Valerianning suratini e’lon qildi.

Umuman, bu tasvirga Eron hukumati millatchilik ruhini ko‘tarish hamda mamlakat yana bir bosqinchi kuchga qarshi jasorat bilan turibdi, degan g‘oyani ilgari surish uchun qayta-qayta murojaat qilmoqda.

Yakshanba kuni yaqin o‘tmishdagi yana bir ziddiyatning, ya’ni Eron qo‘shnisi Iroq bilan 1980-yildan 1988-yilgacha sakkiz yil davom etgan urushning yilligi ham nishonlandi.

Islom Respublikasi har yili Eron g‘arbidagi Xuziston viloyatida joylashgan va aholisining aksariyati arab tilida so‘zlashuvchi Xurramshahr shahrining 1982-yilda eng qonli to‘qnashuvlar orqali qaytarib olinganini nishonlaydi.

Eron Islom inqilobi posbonlari korpusi bosh qo‘mondoni Ahmad Vohidiy bu jangdan Tehronning mintaqada AQSh va Isroilga qarshi kurashni davom ettirishini bildirish uchun foydalandi.

“Xurramshahrning ozod etilishi kelajakdagi xurramshahrlarni ozod qilish, muqaddas Quddusni ozod etish hamda islom dunyosi jangchilari tomonidan yovuz sionistik rejimni yo‘q qilish uchun mangu namunadir”, – dedi u Isroilga ishora qilib.

Eronning nisbatan vazmin prezidenti Mas’ud Pezeshkiyon bu voqeani hozirgi qarama-qarshilikka bog‘ladi.

“Bugun Eronning Xurramshahri – Fors ko‘rfazi va Hormuz bo‘g‘ozidir. Bo‘ysunmaslik, fidoiylik va tajovuzga qarshi kurash bu zamin madaniyatining ildizlariga borib taqaladi”, – deb yozdi u X ijtimoiy tarmog‘ida.

Eron Oliy rahbari Oyatulloh Ali Xomanaiyning maslahatchisi Muhammad Moxber Iroqning sobiq rahbari Saddam Husayn ham, AQSh prezidenti Donald Tramp ham urush boshlashda Eron qudratini to‘liq tan olmaganini aytdi.

Eron muzokaralar guruhi a’zosi, mamlakat tashqi ishlar vazirining xalqaro masalalar bo‘yicha o‘rinbosari Kozim G‘aribobodiy Xurramshahr masalasini Birlashgan Millatlar Tashkiloti Nizomi va mamlakatning hozirgi xavotirlari bilan bog‘ladi.

“Tajovuz va bosqinga uchragan har qanday millat o‘z hududi, mustaqilligi va yaxlitligini himoya qilish uchun qonuniy mudofaalanishga haqli”, — dedi u.

Birinchi vitse-prezident Muhammad Rizo Orifning aytishicha, 1982-yilda shaharning ozod etilishi yangi hukumat tajovuzni o‘z shartlari asosida mag‘lub eta olishini ko‘rsatgan.

Yaqin Sharq AQSHnikimi yoki AQSH Eronnikimi?

Tehrondagi yetakchilarning so‘nggi bayonotlari Tramp Eronni o‘z nazoratiga olish istagini bildirganidan so‘ng yangradi.

Shanba kuni AQSH prezidenti “Truth Social” ijtimoiy tarmog‘idagi sahifasida Eron xaritasini to‘sib turgan AQSH bayrog‘i aks etgan suratni joylashtirib, “Yaqin Sharq Qo‘shma Shtatlarimi?” degan savolni o‘rtaga tashladi.

Bunga javoban Eronning xorijdagi bir qancha elchixonalarining “X” ijtimoiy tarmog‘idagi sahifalarida Islom Respublikasi bayrog‘i bilan qoplangan AQSH xaritasi e’lon qilindi va “Eron Qo‘shma Shtatlarimi?” degan savol qo‘yildi.

Tramp ma’muriyati Eronda uran boyitish jarayonini uzoq muddatga to‘xtatish hamda mamlakatdan yuqori darajada boyitilgan yadroviy materiallarni olib chiqib ketishni istaydi.

Shuningdek, rasmiylarning ma’lum qilishicha, Vashington jahon neftining beshdan bir qismi o‘tadigan, biroq Eron to‘sib qo‘ygan Hormuz bo‘g‘ozining Tehron tomonidan hech qanday bojlar olinmagan holda to‘liq qayta ochilishini talab qilmoqda.

Isroil rasmiylari AQSHning Tehron bilan kelishuvi borasida deyarli sukut saqlayotgan bo‘lsa-da, xabarlarga ko‘ra, urushni qayta boshlashga undamoqda.