Уч буюк давлат раҳбари Хитойда учрашади

Оқ уй матбуот хизмати маълумотига кўра, Дональд Трамп, Си Цзиньпин ва Владимир Путин келаси ҳафта Хитойнинг Шэньчжэнь шаҳрида бўлиб ўтадиган Осиё-Тинч океани иқтисодий ҳамкорлиги (АТЭС) саммити доирасида музокаралар олиб боради.

Учрашув Вашингтон ва Москва ўртасидаги сўнгги ядровий қуролларни чеклаш шартномаси – New START амал қилишдан тўхтаганидан тўққиз ой ўтиб ўтказилади. Шу тариқа дунёдаги энг йирик ядровий арсеналларга эга икки давлат ярим асрдан ортиқ вақт ичида илк бор ядровий қуроллар сонига нисбатан шартномавий чекловларсиз қолди.

Музокаралар кун тартибида нима бор?

Трамп учрашув учала давлатнинг ядровий қурол захиралари бўйича келишувга эришиши учун имконият бўлишини айтган. New START шартномаси 2026 йил февраль ойида тугаган. Шундан сўнг Трамп Россиянинг уни яна бир йилга узайтириш таклифини рад этиб, Хитой ҳам иштирок этадиган «янги, такомиллаштирилган ва замонавийлаштирилган» келишув зарурлигини билдирган.

Бироқ музокаралардан катта натижа кутилаётгани йўқ. Трамп маъмуриятининг юқори лавозимли вакили Reuters агентлигига учрашувни келишувга эришишдан кўра мулоқотни бошлаш имконияти сифатида баҳолаётганини айтган.

Стокгольм халқаро тинчлик тадқиқотлари институти маълумотларига кўра, ядровий каллаклар сони бўйича Россия биринчи, АҚШ иккинчи ва Хитой учинчи ўринда туради.

АҚШ расмийсининг сўзларига кўра, Трамп Си Цзиньпин ва Путин билан Эрондаги урушни ҳам муҳокама қилмоқчи. Бироқ Россиянинг Украинага қарши уруши учрашув кун тартибига киритилмаслиги кутилмоқда.

Трамп билан бирга Хитойга Илон Маск ҳам боради, аммо у уч томонлама учрашувда иштирок этмайди. Шунингдек, АҚШ президентининг Осиё сафари давомида Шимолий Корея раҳбари Ким Чен Ин билан учрашиши режалаштирилмаган.

Ялта конференцияси билан қиёслар

Режалаштирилаётган саммит 1945 йилда бўлиб ўтган Ялта конференцияси билан қиёсланмоқда. Ўшанда АҚШ, Буюк Британия ва Совет Иттифоқи раҳбарлари урушдан кейинги дунё тартибини шакллантириш масалаларини муҳокама қилган эди.

Бироқ Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков бундай қиёсни рад этди. Унинг таъкидлашича, Шэньчжэнда эришиладиган ҳар қандай келишувларни бошқа давлатларга мажбуран қабул қилдириб бўлмайди. Шунга қарамай, Песков учрашувни «ниҳоятда муҳим» деб атади.

Украина президенти Владимир Зеленский эса саммит Киев иштирокисиз Украина тақдири муҳокама қилинадиган майдонга айланишидан хавотир билдирди.

Трамп ўтган йили Хитой билан қисқа муддатли савдо можароси юз берганига ва Россиянинг Украинага қарши уруши давом этаётганига қарамай, ҳар икки давлат раҳбари билан яқинроқ муносабатлар ўрнатишга интилмоқда. Вашингтон эса Украинадаги урушни ҳал қилиш бўйича воситачилик ҳаракатларини давом эттирмоқда.