«Манчестер Сити» можароси: БАА Британияга шарт қўйди

«Манчестер Сити»га нисбатан Премьер-лига мустақил комиссияси чиқарган қарордан сўнг Буюк Британия ва Бирлашган Араб Амирликлари ўртасидаги инвестицион муносабатларга салбий таъсир етказиши мумкин бўлган дипломатик зиддият юзага келди. The Telegraph ва Bloomberg маълумотларига кўра, БАА расмийлари Лондонни қарор икки давлат ўртасидаги муносабатлар ва келгуси йирик инвестицияларга таъсир қилиши мумкинлигидан огоҳлантирган.

29 сентябрь куни Премьер-лига «Манчестер Сити» иши бўйича мустақил комиссия хулосасини эълон қилди. Комиссия клубни 2009/10–2017/18 йиллар оралиғидаги молиявий қоидаларни жиддий бузиш билан боғлиқ айбловларнинг барчаси бўйича айбдор деб топган. Шунингдек, клубнинг лига тергови билан ҳамкорлик қилмагани ҳақидаги тўрт айбловдан учтаси ҳам тасдиқланган.

Комиссия хулосасига кўра, клуб айрим ҳомийлик шартномаларини ҳақиқий келишувларни акс эттирмайдиган «сохта шартномалар» сифатида расмийлаштирган, молиявий ҳисоботларда нотўғри маълумотлар берган ва ҳақиқий молиявий ҳолатини аудиторлар ҳамда футбол регуляторларидан яширган.

Премьер-лига маълумотига кўра, ушбу схемалар натижасида клубнинг даромадлари сунъий равишда оширилиб, харажатлари эса камайтирилган ва бу фарқ 900 миллион фунт стерлингдан зиёд бўлган. Комиссия бундай механизмлар орқали клуб молиявий қоидаларни четлаб ўтишга уринган, деган хулосага келган.

БААнинг бу ишга қандай алоқаси бор?

Премьер-лига эълон қилган маълумотларда айрим ҳомийлик тўловларининг қолган қисми клуб эгаси билан боғлиқ бўлган Abu Dhabi United Group Investment & Development Ltd (ADUG) томонидан молиялаштирилгани қайд этилган.

«Манчестер Сити» эгаси сифатида Шайх Мансур бин Зоид Ол Наҳаён кўрсатилади. Шу сабабли футбол клуби атрофидаги молиявий низо спорт доирасидан чиқиб, БАА ва Британия ўртасидаги иқтисодий муносабатларга ҳам дахл қилмоқда.
 

БАА Британияга инвестицияларни тўхтатиши мумкинми?

The Telegraph маълумотларига кўра, БАА расмийлари Премьер-лига қарори келажакдаги йирик Британия инвестицияларига таъсир қилиши мумкинлигини билдирган. Нашр, хусусан, Оксфорд ва Кембриж ўртасида режалаштирилаётган юқори технологиялар марказига хусусий инвестициялар масаласи хавф остида қолиши мумкинлигини ёзган.

Бу лойиҳа Британия ҳукумати учун стратегик аҳамиятга эга. Ҳукумат уни мамлакатнинг илмий-технологик ўсиш марказларидан бири сифатида ривожлантиришни режалаштирмоқда. Расмий ҳужжатларда Oxford–Cambridge Growth Corridor дунё миқёсидаги илмий-тадқиқот ва инновация маркази сифатида таърифланган. У Оксфорд ва Кембриж университетлари атрофидаги илмий салоҳиятни инфратузилма ва инвестициялар билан боғлашни кўзда тутади.

The Telegraph маълумотларига кўра, Британия ҳукумати мазкур коридорни ривожлантириш учун хусусий сектордан 10 миллиард фунт стерлинг миқдорида инвестиция жалб қилишни кўзламоқда. Нашр БАА маблағлари бу инвестиция режаларида муҳим ўрин тутиши мумкинлигини билдирган.

Британия ва БАА ўртасида инвестиция алоқалари қанчалик катта?

Британия ва БАА ўртасидаги иқтисодий алоқалар «Манчестер Сити» билан чекланмайди.

Британия ҳукумати маълумотларига кўра, БАА мамлакатнинг муҳим хорижий инвестиция манбаларидан бири ҳисобланади. Ҳукумат аввалроқ БАА–Британия Sovereign Investment Partnership доирасида беш йил ичида технология, инфратузилма, соғлиқни сақлаш, ҳаёт фанлари ҳамда тоза энергия соҳаларига 10 миллиард фунт стерлинг миқдорида инвестиция мажбурияти эълон қилинганини маълум қилган.

2026 йил июнь ойида эълон қилинган Британия ҳукумати маълумотларида эса 2024 йил якунига кўра БАА билан боғлиқ Британиянинг мамлакатга кирувчи тўғридан-тўғри инвестициялар захираси 7 миллиард фунт стерлинг, Британиянинг БААдаги ташқи инвестициялари эса 4,2 миллиард фунт стерлинг экани қайд этилган.

«Манчестер Сити» қандай муносабат билдирди?

Клуб Премьер-лига комиссияси қарорини тан олмаяпти.

«Манчестер Сити» 1 октябрь куни мустақил комиссия хулосаси устидан расман апелляция берганини маълум қилди. Клуб қарорда ҳуқуқ, принцип ва фактларга оид жиддий хатолар борлигини таъкидлаб, ўзининг айбсизлигини ҳимоя қилиш учун далиллар мавжудлигини билдирган.

Премьер-лига ҳам клубнинг апелляция берганини тасдиқлади. Апелляция ҳайъати иши якунига қадар жараён махфий тарзда кўриб чиқилади.

Шунинг учун ҳозирги босқичда «Манчестер Сити иши якунига етди» дейиш нотўғри. Комиссия қарори мавжуд, аммо клуб уни апелляцияга берган ва якуний ҳуқуқий жараён ҳали тугалланмаган.

Нега бу муҳим?

Ўзбекистон учун бу мавзунинг яна бир аҳамиятли жиҳати — мамлакатга хорижий инвестицияларни жалб қилиш жараёни. Инвесторлар учун бозор ҳажми ва иқтисодий даромаддорлик билан бир қаторда, қонун устуворлиги, инвестицияларни ҳимоя қилиш механизмлари, давлат институтларининг барқарорлиги ва бизнес учун аниқ қоидалар ҳам муҳим омиллар ҳисобланади.

Британия–БАА муносабатларидаги вазият шуни кўрсатадики, катта ҳажмдаги инвестицион ҳамкорлик мавжуд бўлган тақдирда ҳам, спорт ёки бошқа соҳадаги ҳуқуқий низо икки давлат ўртасидаги иқтисодий муносабатларга таъсир қилиши мумкин. Бу эса Марказий Осиё давлатлари, хусусан Ўзбекистон учун хорижий инвестицияларни диверсификация қилиш ва турли давлатлар билан узоқ муддатли иқтисодий ҳамкорликни мустаҳкамлашмасаласини янада долзарб қилади.

Шу билан бирга, «Манчестер Сити» ишини Ўзбекистонга тўғридан-тўғри таъсир қиладиган воқеа сифатида талқин қилиш тўғри эмас. Ҳозирча ушбу можаронинг Ўзбекистон инвестициялари ёки мамлакат иқтисодиётига бевосита таъсири ҳақида далиллар йўқ. Унинг Ўзбекистон ва Марказий Осиё учун аҳамияти, аввало, халқаро инвестиция муҳити ва давлатлараро иқтисодий муносабатлар қандай омилларга боғлиқ эканини кўрсатиб берувчи мисол эканидадир.