updated: 21.03.2026, 18:48

3 декабр — Халқаро ногиронлар куни: тўсиқсиз жамият сари қадам

Ногиронлиги бўлган шахслар кундалик ҳаётда инфратузилманинг мослашмагани, таълим ва ишга жойлашишдаги камситишлар, ахборот ресурсларига киришдаги қийинчиликлар ҳамда жамиятдаги стереотиплар билан тўқнашмоқда. Мутахассислар фикрича, бу «кўринмас тўсиқлар» ногиронлиги бўлган инсонларнинг жамиятда фаол қатнашиш имкониятини чекламоқда.

 

 

Улашиш:

3 декабр — Халқаро ногиронлар куни: тўсиқсиз жамият сари қадам

Ҳар йили 3 декабр дунёда Халқаро ногиронлар куни сифатида нишонланади. Бу сана жамиятнинг ногиронлиги бўлган инсонлар ҳаётига муносабати, уларга яратилган шароитлар ва тенглик масалаларини қайта кўриб чиқиш учун муҳим имкониятдир.

Ногиронлик — шахснинг эмас, жамиятнинг чеклови

Бугун дунёда миллиардга яқин инсон турли даражадаги ногиронлик билан яшайди. Улар тўлақонли ҳаёт кечириш, таълим олиш, меҳнат қилиш ва жамиятда муносиб ўринга эга бўлиш ҳуқуқига эга.

Аммо кўп ҳолларда ногиронлик инсон имкониятларини эмас, балки жамиятнинг мослашмаганини намоён қилади.

 

Ногиронлиги бўлган инсонлар дуч келаётган асосий тўсиқлар

Ногиронлиги бўлган шахслар нафақат жисмоний, балки ижтимоий, маънавий ва рақамли соҳаларда ҳам қатор чекловларга дуч келмоқда. Мутахассислар бу ҳолатни «кўринмас тўсиқлар» деб баҳолайди.

 Инфратузилманинг мослашмагани

  • Пиёдалар йўлаклари ва пандуслар етарли эмас.
  • Жамоат транспорти барча учун мослаштирилмаган.
  • Даволаш муассасаларида кириш-чиқиш инфратузилмаси талабга жавоб бермайди.

 Таълимдаги муаммолар

  • Инклюзив синфлар сони чекланган.
  • Сурдотаржимоночилар, дефектологлар ва махсус педагоглар етишмайди.
  • Мактаб бинолари ногиронлиги бўлган болалар учун тўлиқ мос эмас.

 Меҳнат бозоридаги камситиш

  • Ташкилотлар кўпинча ногиронлиги бўлган инсонларни ишга олишдан қочади.
  • Иш жойлари жисмоний жиҳатдан мослашмаган.
  • Барча учун тенг меҳнат шароитлари таъминланмаган.

 Ахборот ва рақамли тўсиқлар

  • Веб-сайтларнинг кўпчилиги экран ўқувчи дастурларга мос эмас.
  • Онлайн хизматлар кўзи ожиз ёки эшитуви заиф фойдаланувчилар учун қулай эмас.

 Жамиятдаги стереотиплар ва руҳий босим

  • “Меҳрибончилик” ниқобидаги паст назар.
  • «Фойдали иш қила олмайди» деган нотўғри ёндашув.
  • Оила ёки жамоатдан ажратиш ҳолатлари.
  • Ногиронликни фожиа сифатида қабул қилиш каби эски тасаввурлар.

Ушбу тўсиқлар ногиронлиги бўлган инсонлар ҳаётини чеклаб, уларнинг жамиятда фаол иштирок этишига ғов бўлмоқда.

 

Ўзбекистондаги ўзгаришлар: инклюзивлик сари қадамлар

Сўнгги йилларда мамлакатда ногиронлиги бўлган инсонларни қўллаб-қувватлаш бўйича бир қатор ислоҳотлар амалга оширилмоқда:

  • ижтимоий хизматлар тармоғи кенгаймоқда;
  • бандликни таъминлаш дастурлари кучайтирилмоқда;
  • янги бинолар “инклюзив дизайн” асосида қурилмоқда;
  • электрон хизматларда мослаштирилган интерфейслар яратилмоқда;
  • ногиронлиги бўлган болаларни мактаб таълимига интеграция қилиш амалиёти кенгаймоқда.

Бироқ мутахассислар фикрича, энг катта ўзгаришлар жамият онгида ва қабул қилиш маданиятида бўлиши зарур.

 

Тўсиқларни эмас, имкониятларни яратайлик

Ногиронлиги бўлган инсонларни “аяш” ёки “ранжишдан қўрқиш” эмас, балки тенглик ва ҳурмат руҳида қабул қилиш муҳим. Улар жамиятнинг тўлақонли аъзолари бўлиб, уларнинг имконияти — жамият ривожининг кўзгусидир.

Биз нима қила оламиз?

  • Иш жойларида тенг шароит яратиш;
  • Инклюзив мулоқот маданиятини ривожлантириш;
  • Стереотипларга қарши курашиш;
  • Жамоат жойларини имконияти чекланганлар учун мослаштириш;
  • Инсон қадрини ҳамма нарсадан устун қўйиш.

 

Уларнинг ҳаёти — бизнинг масъулиятимиз

3 декабр — бир кунлик байрам эмас, балки ҳар куни амалга оширилиши керак бўлган вазифаларни эслатувчи сана. Жамият сифатида вазифамиз — ногиронлиги бўлган шахсларга ёрдам бериш эмас, улар учун тенг имконият ва тўсиқсиз муҳит яратиш. Шуни унутмаслик лозим, ногиронлик — бир инсоннинг эмас, бутун жамиятнинг синовидир.

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Европа Иттифоқи Ғазо учун 1 миллиард долларлик ёрдам дастурини ишга туширди

Европа Иттифоқининг Ғазодаги тикланиш ишларини жадаллаштириш учун бошлаган лойиҳаси 15 та халқаро ҳамкор иштирокида амалга оширилмоқда.

Жаҳон

13.07.2026, 18:03

Энди Жаҳон чемпионатида 64 та жамоа иштирок этадими?

FIFA президенти Жанни Инфантино 64 жамоалик формат муҳокама қилинишини маълум қилди.

Спорт

13.07.2026, 16:12

Ўзбекистонда “Экологик технологиялар саноат парки” ташкил этилади

Президент Шавкат Мирзиёев Бекобод металлургия комбинати ҳудудида 90 гектар майдонда тайёр инфратузилмага эга “Ўзбекистон экологик технологиялар саноат парки” ташкил этилишини маълум қилди.

Ўзбекистон

13.07.2026, 15:52

Хитой тезюрар поездлар билан дунёда етакчига айланди

Хитой сўнгги йигирма йил ичида темирйўл соҳасида дунёда мисли кўрилмаган ютуққа эришди. Бугунги кунда мамлакат нафақат энг катта тезюрар темирйўл тармоғига, балки энг тез ҳаракатланувчи поездларга ҳам эга давлатлардан бири ҳисобланади.

Жаҳон

13.07.2026, 13:19

Финляндия Россия таҳдидига қандай тайёргарлик кўрган?

The Times нашри Финляндия пойтахти Хельсинкининг эҳтимолий ядровий ҳужумга тайёргарлиги ҳақидаги таҳлилий материалини эълон қилди. Унда мамлакатнинг кўп йиллар давомида шакллантирилган фуқаро муҳофазаси тизими ва ер ости инфратузилмаси ҳақида сўз боради.

Жаҳон

13.07.2026, 12:04

Бразилияда аёл 55 йил маошсиз меҳнатга мажбурлангани аниқланди

Бразилиянинг Форталеза шаҳри яқинидаги элита турар-жой мажмуасидан 62 ёшли аёл қутқариб олинди. Тергов маълумотларига кўра, у етти ёшидан бошлаб бир оиланинг уч авлодига қарийб 55 йил давомида маошсиз уй хизматчиси сифатида ишлатилган.

Жаҳон

13.07.2026, 09:56

Ядросизланишни АҚШ иттифоқчиларидан бошлаш керак — Шимолий Корея

Пхенян НАТОни Осиё-Тинч океани минтақасида қарама-қаршиликни кучайтираётганликда айблади.

Сиёсат

11.07.2026, 14:27

Тошкент халқаро молия маркази тўғрисидаги қонун имзоланди

Президент Шавкат Мирзиёев “Тошкент халқаро молия маркази тўғрисида”ги Конституциявий қонунни имзолади. Шу тариқа мамлакатда халқаро молия марказини ташкил этиш ҳуқуқий жиҳатдан Конституциявий қонун даражасида мустаҳкамланди.

Иқтисодиёт

11.07.2026, 11:26

АҚШ бутун Эронни йўқ қилишга тайёр – Трамп

Вашингтонга Эрон Трампга суиқасд қилиш режаларини ишлаб чиққани ҳақида разведка маълумотлари етказилган. Трамп ўзига суиқасд уюштирилса, қақшатқич жавоб тайёрлаб қўйганини маълум қилди.

Жаҳон

11.07.2026, 11:14

OpenAI янги ChatGPT Work агентини намойиш қилди

Anthropic билан кучли рақобатга киришган OpenAI узоқ кутилган "супер илова"сини тақдим этди. 

Фан-технология

10.07.2026, 18:30

«Сунъий интеллект мустақил киберҳужум уюштирди: тарихда илк бор

Сунъий интеллект мустақил равишда киберҳужум уюштирди

Сунъий интеллект тарихда илк бор киберҳужум уюштирди. У инсон иштирокисиз серверга кириб маълумотларни шифрлаб товон ҳам талаб қилган.

Фан-технология

10.07.2026, 14:43

Ўзбекистонда навбатдаги “Автомобилсиз кун” ўтказилмоқда

Ташаббуснинг асосий мақсади автотранспорт воситаларидан ҳавога чиқадиган зарарли ташламаларни камайтириш, экологик барқарор муҳитни шакллантириш ҳамда жамоат транспорти ва экологик тоза транспорт воситаларидан фойдаланиш маданиятини оммалаштиришдан иборат.

Ўзбекистон

10.07.2026, 12:05

Туркий давлатлар иқтисодиёти 673,6 миллиард долларга етди

Туркий давлатлар ташкилоти эълон қилган "Турк иқтисодий шарҳи" ҳисоботида иқтисодий ўсиш, савдо айланмаси ва саноат кўрсаткичлари таҳлил қилинди. 

Иқтисодиёт

10.07.2026, 11:34

Россияни ким ўзгартириши мумкин?

Путинга яқин бўлган миллиардер Андрей Мелниченко Россиянинг чуқур инқирозга юз тутаётгани, Хитойга қарамлиги кучаяётгани ва ёпиқ давлатга айланиш хавфи ҳақида очиқ огоҳлантирди.

Сиёсат

10.07.2026, 11:20

1 фоизлик кешбек бекор қилинмайди

Солиқ қўмитаси ижтимоий тармоқларда тарқалаётган кешбекка оид хабарлар юзасидан расмий муносабат билдирди. 

Иқтисодиёт

10.07.2026, 11:00

NATOнинг Анқара саммити: Трамп, Эрон ва Украина бўйича қарорлар

Украинага 70 млрд евролик ёрдам, Туркияга оид санкциянинг бекор қилиниши, Эрон ва Гренландия масаласи — NATOнинг Анқара саммитидаги  муҳим воқеалар тафсилоти.

Жаҳон

10.07.2026, 10:46

Қозоғистонда давлат байроғи туширилган буюмлар тақиқланди

Ҳукумат томонидан тасдиқланган ўзгартиришларга кўра, давлат байроғини кийим-кечак, реклама ёки маиший буюм сифатида ишлатишга рухсат берилмайди.  

Жаҳон

10.07.2026, 10:12

Украинада “Patriot” тутиб олувчилари ишлаб чиқаришга рухсат берилади — Трамп

“Биз сизга “Патриот”ларни ишлаб чиқариш учун лицензия бермоқчимиз. Бу жуда зўр”  деди Трамп Зеленский билан учрашувда.

Жаҳон

09.07.2026, 16:34

Европа парламенти депутатлари FIFA раҳбариятига нисбатан текширув ўтказишни талаб қилди

Депутатлар фикрича, турнир давомида қизил карточка бўйича қоидани ўзгартириш қарори Трампнинг Инфантино билан телефон мулоқотидан сўнг қабул қилинган. 

Спорт

09.07.2026, 16:07

Трамп Сурияни терроризмга ҳомийлик қилувчи давлатлар рўйхатидан чиқармоқда

Трампнинг бу қарори йиллар давомида  санкциялар остида қолган Суриянинг халқаро майдондаги мавқейини тубдан ўзгартириши  мумкин.

Жаҳон

09.07.2026, 12:38

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →