Nobel mukofoti haqida qisqacha

Nobel mukofoti — Alfred Nobel vasiyatiga koʻra 1901 yildan beri berib kelinayotgan eng nufuzli xalqaro mukofot. U:

• fiziologiya va tibbiyot,
• fizika,
• kimyo,
• adabiyot,
• tinchlik

yoʻnalishlarini qamrab oladi. 1969 yildan boshlab iqtisod boʻyicha mukofot ham qoʻshilgan.

Har bir laureat 11 mln shved kronasi miqdoridagi pul mukofoti, diplom va oltin medal bilan taqdirlanadi. Rasmiy marosim har yili 10 dekabrda Stokgolm va Osloda boʻlib oʻtadi.

Fiziologiya va tibbiyot boʻyicha mukofot

2025 yilgi mukofot amerikalik olimlar Meri Brunkov va Fred Ramsdell, shuningdek yaponlik Shimon Sakaguchiga berildi. Ular immun tizimining oʻz hujayralariga hujum qilmasligini taʼminlaydigan mexanizm — periferik immunologik tolerantlikni ochgani uchun taqdirlandi.

Bu kashfiyot autoimmun kasalliklarni davolashda yangi yoʻnalishlarni ochib berdi.

Fizika boʻyicha mukofot

Mukofotga britaniyalik Jon Klark, fransiyalik Mishel Devore va amerikalik Jon Martines sazovor boʻldi. Ular makro darajada kvant tunnellashuvi va energiya kvantlanishi bilan bogʻliq tadqiqotlari uchun taqdirlandi.

Ushbu ishlarning natijalari barqaror kvant kompyuterlar yaratishda fundamental ahamiyatga ega.

Kimyo boʻyicha mukofot

Kimyo sohasidagi mukofot yaponiyalik Susumu Kitagava, britaniyalik Richard Robson va amerikalik Omar Munnis Yagiga berildi. Ular metallorganik karkaslar (MOF) deb ataluvchi yangi molekulyar strukturani ishlab chiqqani uchun eʼtirof etildi.

MOF texnologiyasi:

• suvni tozalash,
• havodan namlik yigʻish,
• chiqindilarni parchalash,
• dorilarni saqlash

kabi sohalarda keng qoʻllanishi mumkin.

Adabiyot boʻyicha mukofot

Venger yozuvchisi Laslo Krasnoxorkai 2025 yil adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻldi.

Shved akademiyasi uni “apokaliptik voqealar orasida sanʼat qudratini namoyon eta olgan epik yozuvchi” sifatida baholadi.

Krasnoxorkai — Nobel mukofotini olgan venger yozuvchilar orasida ikkinchi nomzod.

Tinchlik boʻyicha mukofot

2025 yil Tinchlik mukofoti Venesuela muxolifati yetakchisi Mariya Korina Machadoga berildi.

U mamlakatda demokratiya uchun olib borgan kurashi va inson huquqlarini himoya qilishdagi saʼy-harakatlari uchun taqdirlandi.

Iqtisod boʻyicha mukofot

Iqtisod sohasi boʻyicha mukofot Joel Mokir, Filipp Agon va Piter Xouittga berildi.

• Mokir — innovatsiyalar rivojlanishi va ilm–texnika taraqqiyotining tarixiy asoslarini tadqiq etgani uchun,
• Agon va Xouitt — iqtisodda “ijodiy vayrona qilish” modeli uchun taqdirlandi.

Mukofotning yarmi Mokirga, qolgan yarmi Agon va Xouitt oʻrtasida boʻlindi.

Maqolani Aziz Soliyev tayyorladi.