Aholining banklar oldidagi qarzi $20,3 milliardga yaqinlashdi

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yil 1-avgust holatida aholining banklar oldidagi jami qarzi qariyb $20,3 milliardga yetgan.

Hisob-kitobda 1 dollar 11 800 so‘mdan olingan. (Bu 2026 yil sentyabr boshidagi Markaziy bank kursi bo‘lib, hisobot sanasidagi kursdan farq qilishi mumkin. Shu sababli dollar qiymati taxminiy va taqqoslash uchun keltirilgan).

2026 yil 1 avgust holatiga ko‘ra, O‘zbekiston banklari jismoniy shaxslarga ajratgan kreditlar qoldig‘i 239 trillion 801 milliard so‘mga, ya’ni taxminan $20,3 milliardga yetdi. Yil boshidan buyon aholi qarzi 8,9 foizga — 19 trillion 518 milliard so‘mga (taxminan $1,65 milliard) oshgan, deyiladi Markaziy bank ma’lumotlarida.

Bu raqamning o‘zi unchalik ajablanarli emas – O‘zbekistonda aholining kredit olishi so‘nggi yillarda muntazam oshib bormoqda. Qiziqarlisi, aholi qarzi banklarning umumiy kreditlaridan ham tezroq o‘smoqda. Ayniqsa, kundalik xarajatlarni qoplash uchun olinadigan kreditlar tez ko‘paymoqda.

Aholining qarz olish sur’ati bank kreditlarining umumiy o‘sishidan o‘zib ketdi

O‘zbekiston banklarining umumiy kredit portfeli — ya’ni nafaqat aholiga, balki biznesga, davlat sektoriga va boshqa qarz oluvchilarga berilgan kreditlar — shu davr ichida 604 trillion 2 milliard so‘mdan 644 trillion 637 milliard so‘mgacha ($51,2 milliarddan $54,6 milliardgacha) oshdi, ya’ni 6,7 foizga. Jismoniy shaxslar qarzi esa 8,9 foizga oshdi.

Natijada aholining banklar umumiy kredit portfelidagi ulushi yil boshidagi 36,5 foizdan avgustga kelib 37,2 foizga ko‘tarildi.

Farq uncha katta emas, lekin yo‘nalish barqaror: banklar korporativ sektorga nisbatan jismoniy shaxslarga kredit berishni kengaytirmoqda.

Ipoteka — eng katta kredit segmenti va tez o‘smoqda

Aholi qarzining uchdan bir qismidan ko‘prog‘i – 88 trillion 147 milliard so‘m ($7,47 milliard) ipoteka kreditlari hissasiga to‘g‘ri keladi. Bu jami kreditlarning 36,8 foizini tashkil etadi. Yil boshidan beri ipoteka kreditlari 11 foizga yoki 8 trillion 751 milliard ($742 million) so‘mga oshgan.

Ipoteka kreditlarining tez o‘sishi asosan, davlat uy-joy dasturlari va subsidiyalangan foiz stavkalari bilan bog‘liq — bular iqtisodiyotning boshqa sohalarida qarz olish qimmat bo‘lsa-da, ipotekani nisbatan arzon vositaga aylantiradi. Hozirda ipoteka eng ko‘p qarz olinayotgan va tez o‘sayotgan kredit turlaridan biridir.

Mikroqarz va mikrokreditlar ham tez o‘smoqda

Mikroqarzlar hajmi bo‘yicha ikkinchi o‘rinda turadi. Ularning umumiy miqdori 51 trillion 141 milliard so‘mga ($4,33 milliard) yetgan va yil boshidan beri 4,7 foizga oshgan.

Mikrokreditlar hajmi esa 40 trillion 474 milliard so‘mdan 46 trillion 744 milliard so‘mga yetib, 15,5 foizga oshgan. Bu kredit kartalaridan keyingi eng yuqori o‘sish sur’ati hisoblanadi.

Mikroqarz va mikrokreditlar — odatda oilalar kundalik ehtiyojlar uchun oladigan, qisqa muddatli, miqdori uncha katta bo‘lmagan kreditlar.

Aynan shu segmentda kuzatilayotgan o‘sish e’tiborga molik. Bu nafaqat ularning qulayligini, balki aholining ayrim qismida kundalik xarajatlarni qoplash uchun mablag‘ yetishmayotganini ham ko‘rsatishi mumkin.

Kredit kartalari va overdraftlar — banklarning jadal o‘sayotgan mahsuloti

Kredit kartalari va overdraftlar hajmi jihatidan eng kichik kredit turlaridan biri. 1-avgust holatiga ularning umumiy miqdori 5 trillion 914 milliard so‘m (taxminan $501 million)ni tashkil etgan. Ammo aynan shu turdagi kreditlar eng tez o‘sgan – yil boshidan beri 33,5 foizga yoki 1 trillion 484 milliard so‘mga oshgan.

Bu ko‘rsatkich mikrokreditlar o‘sishidan (+15,5 foiz) qariyb ikki barobar yuqori. Bu banklar kredit limitli kartalarni faol targ‘ib qilayotganini, aholi esa ulardan ko‘proq foydalanayotganini ko‘rsatadi. Kredit kartasidagi qarzdan foydalanib, uni qayta to‘lash va yana qarz olish mumkin. Undan noto‘g‘ri foydalanilsa, qarz tez ko‘payib ketishi ham hech gapmas.

Avtokredit va ta’lim kreditida o‘zgarishlar katta emas

Avtokreditlar yil boshidan beri 2 foizga oshib, 40 trillion 503 milliard so‘mga ($3,43 milliard) yetdi.

Ta’lim kreditlari esa 1,3 foizga kamayib, 6 trillion 844 milliard so‘mni ($0,58 milliard) tashkil etdi.

Iste’mol kreditlari 3,3 foizga oshib, 508 milliard so‘mga ($43 million) yetgan.

Umumiy manzara nimani anglatadi?

Umuman olganda, aholining banklardan olgan qarzi butun iqtisodiyotni kreditlashga qaraganda tezroq oshmoqda. Ayniqsa, mikrokredit va kredit kartalaridagi qarzlar tez ko‘paymoqda.

Ipoteka esa davlat yordami bilan aholining eng katta kredit turi bo‘lib qolmoqda. Ammo qisqa muddatli va garovsiz kreditlarning tez o‘sishi ayrim aholining kundalik xarajatlarini qoplashda qiynalayotganidan darak berishi mumkin.

Agar O‘zbekiston aholisi taxminan 39 million kishi deb olinsa, $20,3 milliardlik kredit qarzi har bir kishiga o‘rtacha $521 dan to‘g‘ri keladi. Yil boshida bu ko‘rsatkich $479 atrofida edi.

Albatta, bu faqat o‘rtacha hisob – aholining hammasi ham bankdan qarz olmagan. Ammo ushbu raqam aholining qarz yuklamasi oshib borayotganini ko‘rsatadi.

Markaziy bank hozircha ushbu davr va kredit segmentlari bo‘yicha muddati o‘tgan qarzdorlik ulushi haqida ma’lumot e’lon qilmagan. Bu ko‘rsatkich kreditlash o‘sishining qanchalik barqaror ekanini baholash uchun muhim.