Qobiljon millatchilik qurboni

Bugungi globallashuv davrida millatchilikning yangi shakllari namoyon boʻlmoqda. Migratsiya oqimlari, iqtisodiy tengsizlik va madaniy idenitet yoʻqolishidan qoʻrquv jamiyatda “biz” va “ular” qarama-qarshiligini kuchaytirmoqda. Bu holat keskinlashganda ijtimoiy nizolarga sabab boʻladi, agressiv shaklga kirganda esa ksenofobiya, murosasizlik va boshqa millatlarga nisbatan dushmanlikni yuzaga keltiradi.

Markaziy Osiyo kontekstida millatchilik masalasi ayniqsa nozik. Bu hududda milliy oʻzlikni anglash koʻp millatli jamiyat uchun muhim vosita hisoblanadi. Millatni sevish va millatchilik oʻrtasida aniq farq va meʼyor mavjud. Ushbu meʼyor buzilishi esa ijtimoiy taranglikni keltirib chiqarishi mumkin. Sogʻlom milliy gʻurur jamiyatni birlashtirsa, oʻz millatini ustun qoʻyish va boshqalarni kamsitish davlatlararo munosabatlarda ham ziddiyatlarga sabab boʻlishi ehtimoldan xoli emas.

Shu kunlarda 10 yoshli tojikistonlik bola — Qobiljon Aliyevning vafoti jamoatchilik orasida katta muhokamalarga sabab boʻldi. Hodisa maktab hududida sodir boʻlib, unda 15 yoshli oʻsmir gumonlanmoqda. Maʼlumotlarga koʻra, gumonlanuvchi voqeani shaxsiy telefoni orqali tasvirga olgan.

Maʼlum qilinishicha, Uspenskiy maktabining 9-sinf oʻquvchisi boʻlgan gumonlanuvchi avval maktab ichida harakatlanib, keyin boshqa oʻquvchilar bilan birga boʻlgan Qobiljon bilan toʻqnash kelgan. Voqea davomida maktab xodimlari vaziyatni bartaraf etishga uringan. Qobiljon esa vahima holatida maktab zinapoyasi tomon harakatlangan. Afsuski, hodisa ogʻir oqibat bilan yakunlangan. Gumonlanuvchi voqea kuni ustida “No lives matter” (“Hech bir hayot ahamiyatga ega emas”) degan yozuv tushirilgan futbolka kiyib yurgani ham qayd etilgan.

Mahalliy jurnalistlar xabar berishicha, Tojikiston rasmiylariga Qobiljon Aliyevning jasadini olib kelish va dafn marosimlari bilan bogʻliq jarayonlarni tasvirga olishga yoʻl qoʻymaslik boʻyicha koʻrsatma berilgan. Aytilishicha, bu cheklovlar aeroportda ham, marhumning tugʻilgan qishlogʻida ham amal qilgan. Professional videokameralardan foydalanish taqiqlangan, natijada hodisaga oid faqat guvohlar tomonidan telefon orqali olingan videolar mavjud. 

Rasmiy idoralar tomonidan mazkur cheklovlarga oid izoh berilmagan. Norasmiy manbalar esa qaror “yuqoridan” berilganini taʼkidlamoqda. Jurnalistlar va jamoatchilik vakillariga koʻra, voqeaning keng muhokama qilinishi ayrim doiralarga maʼqul emas. Biroq faollar taʼkidlashicha, xotira va haqiqatni toʻliq nazorat qilish imkonsiz, vaqt oʻtishi bilan voqealar baribir oshkor boʻladi.

Qayd etilishicha, qotillikda gumonlanayotgan oʻsmir hodisadan bir necha kun avval 11 sahifalik “Mening gʻazabim” nomli manifest yozib, tanishlariga tarqatgan. Unda boshqa din va millat vakillariga, ayniqsa migrantlarga nisbatan keskin nafrat ifodalangan.

Namoyish etiladigan videolarda esa “soʻz isboti bilan” degan naqlga guvoh boʻlish mumkin.

Tojikistonlik siyosatshunos Muhammad Shamsuddinov ushbu hodisaga munosabat bildirib, Qobiljonni “tizim oʻldirdi”, deya bayonot berdi.
Uning soʻzlariga koʻra:
“Soʻnggi ikki yil ichida radikallashuv darajasiga yetgan segregatsiya va aparteid muhiti bu fojiaga olib keldi. Doimiy bayonotlar, qonun loyihalari, davlat telekanallaridagi chiqishlar va natsistik kontent tarqatiladigan Telegram kanallari bu muhitni shakllantirdi”.

Shuningdek, u migrantlarga qarshi muntazam reydlar va aeroportlarda uzoq davom etadigan tekshiruvlar ham bunday fojialar uchun zamin yaratayotganini taʼkidladi.

Tojikiston Tashqi ishlar vazirligining ushbu voqeani keskin qoralashi va hamdardlik bildirishi rasmiy Dushanbe masalaga jiddiy yondashayotganini koʻrsatadi. Bu holat ikki davlat oʻrtasidagi munosabatlar uchun ham muhim sinov boʻlib xizmat qilmoqda. Tergovning ochiqligi esa nafaqat adolat, balki ishonch masalasidir.

Xulosa qilib aytganda, Odinsovodagi maktab fojiasi yakka jinoyat doirasidan ancha keng. Bu hodisa radikal gʻoyalar, yoshlar ongiga taʼsir, maktablar xavfsizligi va migrant bolalar himoyasi kabi muammolarni yana bir bor kun tartibiga olib chiqdi.