Атом бомба: илм-фан ютуғими ёки инсоният фожиаси?
Дунёда кечаётган қуролли тўқнашувлар ва геосиёсий кескинликлар инсоннинг яна вайронкорлик йўлини танлаётганини кўрсатмоқда. Поляк шоираси Уршула Козел “Урушлар тугамайди, танаффус қилади” дегани бежиз эмас.
Фан-технология
26.03.2026, 11:59
Улашиш:
Атом бомбаси яралиш тарихи
Охирги жаҳон уруши атом қуроли яратилишига туртки бўлди ва айнан шу қурол иккинчи жаҳон урушига якун ясади. Бироқ натижада инсоният қўлида мислсиз вайронкор куч пайдо бўлди.
Атом қуролининг илмий пойдевори
Атом ҳақидаги ғоя илдизи қадимга бориб тақалади. Милоддан аввалги V асрда юнон файласуфи Демокрит модда атомлардан ташкил топганини таъкидлаган.
XIX аср бошларида инглиз кимёгари Жон Далтон атом назариясини илмий шаклда баён қилди. Кейинчалик 1897 йилда Жозеф Томсон электронни кашф этиб, атом бўлинмас эмаслигини исботлади.
1911 йилда Эрнест Резерфорд атом ядроси мавжудлигини аниқлади. Шу билан бир вақтда радиоактивлик ҳам ўрганилди:
- Анри Беккерель — радиоактивликни кашф қилди
- Мария Кюри ва Пьер Кюри — радий ва полонийни аниқлади
1938 йилда Отто Ҳан уран ядроси бўлинишини кашф қилди. Бу жараён — ядро бўлиниши — улкан энергия ажралиб чиқишини кўрсатди.
Бу ерда Алберт Эйнштейннинг машҳур E = mc² формуласи ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлди. У модданинг кичик қисми ҳам улкан энергияга айланишини назарий жиҳатдан асослаб берди.
“Manhattan” лойиҳаси
1939 йилда Алберт Эйнштейн АҚШ президенти Франклин Рузвелтга хат ёзиб, Германия атом қуроли устида иш олиб бораётганини маълум қилди.
Шундан сўнг 1942 йилда махфий “Manhattan” лойиҳаси бошланди. Лойиҳани Роберт Оппенгеймер бошқарди.
1945 йил 16 июль куни Ню-Мексикода илк атом синови — “Trinity” амалга оширилди. “Gadget” деб номланган бомба портлатилди ва:
- улкан ёруғлик чақнаши
- кучли иссиқлик тўлқини
- зарба тўлқини кузатилди. Портлаш тахминан 20 килотон энергияга тенг эди.
Оппенгеймер кейинчалик: “Энди мен дунёни вайрон қилувчи ўлимга айландим” деган.
Хиросима ва Нагасаки
1945 йил 6 август куни АҚШ Хиросима шаҳрига “Little Boy” атом бомбасини ташлади:
- 70 000 киши дарҳол ҳалок бўлди
- йил охиригача 130 000 дан зиёд қурбон
9 август куни Нагасаки шаҳрига “Fat Man” бомбаси ташланди:
- 40 000 киши дарҳол ҳалок
- кейинчалик яна ўн минглаб одам вафот этди
Бу воқеалардан сўнг 1945 йил 2 сентябрда Япония таслим бўлди.
Нега Германия атом бомбасини ярата олмади?
Германияда кучли илмий база бўлганига қарамасдан, улар муваффақиятга эриша олмади. Сабаблар:
- олимларнинг мамлакатни тарк этиши
- нотўғри ҳисоб-китоблар
- техник қийинчиликлар
Физик Вернер Гейзенберг эса буни ахлоқий қарор билан изоҳлаган.
Атом бомбаси инсоният тарихида янги даврни бошлаб берди. Илм-фан тараққиёти инсонга беқиёс имкониятлар берди, аммо бу имкониятлар вайронкор кучга ҳам айланиши мумкинлигини кўрсатди.
Ядро қуроли — инсон яратган энг даҳшатли қуроллардан бири бўлиб, у келажак урушларининг қанчалик хавфли бўлиши мумкинлигини англатади.
Муаллиф: Исомиддин ЖУМАНАЗАРОВ
Фан-технология
26.03.2026, 11:59
Улашиш:
машҳур янгиликлар

Йўналиш танлаш қачон бошланади?
Таълим
24.07.2026, 16:50

Академик лицейларга кириш тест натижалари эълон қилинди
Таълим
31.07.2026, 10:54

Юқори курс талабалари мактабларга дипломсиз ишга ариза топшириши мумкин
Таълим
01.08.2026, 10:37

Магистратурага қабул якунланди
Таълим
31.07.2026, 11:31

Ногиронлиги бўлган абитуриентларга имтиҳонда 50 фоиз қўшимча вақт берилади
Таълим
05.08.2026, 15:29

Ўзбекистонга январь-июнь ойларида 21 042 нафар чет эллик ўқиш учун келган
Таълим
10.08.2026, 11:47
сўнгги янгиликлар

Кичик бизнес текширувларига уч йиллик мораторий жорий этилади
Иқтисодиёт
18.08.2026, 16:10

Тадбиркорликка оид давлат хизматларининг 50 фоизи “сукут – розилик” тамойилига ўтказилади
Ўзбекистон
18.08.2026, 14:53

Кушнер: ҲАМАС қуролсизланмагунча Ғазо тикланмайди
Жаҳон
18.08.2026, 14:37

Покистон собиқ бош вазири Имрон Хон қамоқдан шифохонага ўтказилмоқда
Жаҳон
18.08.2026, 14:20

Россияда мухолифатга босим кучайди: «Яблоко» сайловдан четлатилди
Сиёсат
18.08.2026, 13:40

Вазият: Эрон янги ҳужумларга шай, АҚШ сулҳни узайтирмоқчи эмас
Сиёсат
18.08.2026, 11:50

Ўзбекистон бензин импортини 54 фоизга оширди
Иқтисодиёт
17.08.2026, 17:25

Эрон АҚШ ультиматумини рад этди
Жаҳон
17.08.2026, 15:12

Financial Times: Ўзбекистоннинг минтақадаги таъсири кучаймоқда
Ўзбекистон
17.08.2026, 11:25

“Ғазо бизники”: Исроил вазири ҳар кеча Ғазода 30–40 нафар фаластинликни ўлдиришга чақирди
Жаҳон
17.08.2026, 10:31

Тошкентда ёнғинни ўчириш вақтида ФВВ қутқарувчиси ҳалок бўлди
Ўзбекистон
15.08.2026, 17:21

Трамп бекор айтибди, Ҳурмуз АҚШ ҳудуди эмас – Эрон
Сиёсат
15.08.2026, 16:01

Пашиняннинг Зеленский билан суҳбати Кремлни ғазаблантирди
Сиёсат
15.08.2026, 14:41

Индонезияда 7,7 магнитудали зилзила: камида 20 киши ҳалок бўлди
Жаҳон
15.08.2026, 14:15

Трамп бензин қимматлашишидан огоҳлантирди. Эрон муросасиз позицияда
Сиёсат
15.08.2026, 12:13

Трамп Исроилнинг Сурияга зарбасини тўхтатди
Жаҳон
15.08.2026, 10:49

Ўзбекистонга қаердан кўпроқ пул юбориляпти?
Иқтисодиёт
14.08.2026, 16:32

Хорижда ишлаётган 622 нафар ўзбекистонликнинг пули қайтарилди
Ўзбекистон
14.08.2026, 16:28

Россия Украина темирйўл ва порт иншоотларига, Украина эса Россия нефть маркази ва омборига ҳужум қилди
Жаҳон
14.08.2026, 16:02

Ўзбекистонга электромобиль импорти ҳажми 2,6 бараварга кўпайди
Иқтисодиёт
14.08.2026, 14:14
машҳур янгиликлар

Йўналиш танлаш қачон бошланади?
Таълим
24.07.2026, 16:50

Академик лицейларга кириш тест натижалари эълон қилинди
Таълим
31.07.2026, 10:54

Юқори курс талабалари мактабларга дипломсиз ишга ариза топшириши мумкин
Таълим
01.08.2026, 10:37

Магистратурага қабул якунланди
Таълим
31.07.2026, 11:31

Ногиронлиги бўлган абитуриентларга имтиҳонда 50 фоиз қўшимча вақт берилади
Таълим
05.08.2026, 15:29

Ўзбекистонга январь-июнь ойларида 21 042 нафар чет эллик ўқиш учун келган
Таълим
10.08.2026, 11:47

