Инсониятни СИ уруши эмас, унга қарамлик йўқ қилади

Биофизик ва файласуф Грегори Сток сунъий интеллект (AI) инсониятни қандай қилиб ўзига қарам қилиб қўйиши ва ундан сўнг қандай йўқ қилиши мумкинлиги ҳақидаги ўзига хос назарияни илгари сурди. 

Улашиш:

Инсониятни СИ уруши эмас, унга қарамлик йўқ қилади

Унинг фикрича, машиналар биз билан урушиб ўтирмайди, балки инсониятнинг ўта кучли технологик қарамлигидан фойдаланади.

Сунъий интеллект аллақачон иш фаолиятимиз, мулоқотимиз ва кундалик ҳаётимизни ўзгартирмоқда. Олимлар инсон қобилиятларидан устун келадиган тизимлар — «суперинтеллект»нинг пайдо бўлиши ҳақида тобора кўпроқ гапирмоқда. Бундай вазиятда цивилизациямизни нима кутмоқда? 

Биофизик ва файласуф Грегори Сток ўзининг «СИ авлоди ва инсон трансформацияси» номли янги китобида 2022 йилдан кейин туғилган одамларнинг келажагини таҳлил қилади. У сунъий интеллект инсон эволюциясининг ажралмас қисмига айланадиган дунёни тасвирлаб беради.

Сток машҳур апокалиптик сценарийларга шубҳа билан қарайди. Унинг таъкидлашича, СИ муҳокамаси кўпинча инсониятни бутунлай қулликка солиш ёки жисмоний йўқ қилиш каби кескин ҳолатларга оғиб кетади. Унинг фикрича эса, воқелик анча мураккаб ва ҳийлакорроқ бўлиши мумкин.

2022 йил охирида ChatGPT ишга туширилгач, СИ хавфлари мавзуси кенг жамоатчилик муҳокамасига сабаб бўлди. 2023 йилнинг ўзидаёқ Илон Маск ва Стив Возняк каби мингдан ортиқ эксперт ва тадбиркорлар қудратли тизимлар ривожини вақтинча тўхтатишга чақирувчи очиқ хатни имзоладилар. Таклиф этилаётган чоралар орасида сунъий интеллектнинг ташқи тизимларга киришини чеклаш, унинг ўз-ўзини ўрганишини тақиқлаш ва ишланмалар устидан назоратни кучайтириш бор эди.

Инсоният — СИ учун энг яхши хизматкор
Бироқ, Сток таъкидлаганидек, бундай чекловларнинг аксарияти амалда ишламайди. Глобал рақобат ва кўп миллиардли сармоялар компаниялар ҳамда давлатларни технологиялар ривожини секинлаштиришга эмас, балки тезлаштиришга ундамоқда. Натижада, инсониятнинг ўзи барча муҳим жараёнларда сунъий интеллект ролини кучайтиришга бевосита ҳисса қўшмоқда.

Муаллиф одамлар ва машиналар ўртасидаги эҳтимолий зиддиятга қизиқарли нуқтаи назарни таклиф қилади. Унга кўра, СИ инсониятни бевосита йўқ қилишга интилиши шарт эмас. Одамлар ўзлари билмаган ҳолда сунъий интеллект ривожланишини таъминлайдиган инфратузилманинг бир қисмига («хизматкорига») айланиб қолиши ҳақиқатга анча яқинроқ. Одамлар алгоритмлар уларга эмас, аксинча, ўзлари алгоритмларга хизмат қилаётганига ишониб яшайверишади.

«Нега энди инсониятни ўз малайларига айлантирмаслик керак? — дея мулоҳаза юритади муаллиф. — Улар шундоқ ҳам "содда", шундай экан бу жуда осон кечиши керак».Стокнинг фикрича, инсоният аллақачон бу ғоя таъсирига тушиб бўлган. 

Кўпчилик бутун вақтини сервер фермаларини қуриш, микросхемалар ишлаб чиқаришни кўпайтириш, СИ имкониятларини такомиллаштириш, энергия манбаларини кенгайтириш ва ноёб металларни қазиб олишга сарфламоқда. 

Одамлар шахсий ҳаётини қурбон қилмоқда, кечгача ишламоқда, триллионлаб доллар сармоя киритиб, технологик пойгада рақобатлашмоқда. Сунъий интеллект учун инсониятдан қутулишнинг маъноси йўқ, чунки одамлар — орзу қилиш мумкин бўлган энг яхши хизматкорлардир.

Лекин, агар сунъий интеллект тўсатдан одамлардан қутулишни истаб қолса ва уларга энди эҳтиёж йўқ деб ҳисобласа-чи? Бунинг учун бизни қурол билан йўқ қилиш шарт эмас, бошлаган ишни давом эттириш — ҳаётимизнинг барча соҳаларига кириб боришнинг ўзи кифоя.

Автоном транспортга ўтиш, рақамли савдо, завод ва уйлар учун ақлли роботларни оммавий ишлаб чиқариш, арзон генераторлар, ўта ишончли энергия тармоқлари ва глобал коммуникациялар — барча-барчаси СИ томонидан бошқариладиган бўлади. Алгоритмлар инсонларга устоз, ҳамроҳ, ҳимоячи ва ҳатто севимли ёрга айланади. Қашшоқликка барҳам берилиб, мўл-кўлчилик даври бошланади.

Ва шундай кунларнинг бирида СИ ҳеч қандай огоҳлантиришсиз, шунчаки ўчиб қолади.

Бутун дунё бўйлаб бир зумда электр токи, алоқа, транспорт, сув, иситиш тизимлари ва навигация йўқолади. Кўп ўтмай, тартибсизлик ва очарчилик бошланади.
Бир неча ой ичида аҳолининг 95 фоизи ҳалок бўлади — чунки инсоният бу вақтга келиб технологияларсиз қандай яшашни бутунлай унутиб қўйган бўлади.

Омон қолган фермерлар цивилизацияни қайта тиклай олмайди — уларда на уруғ, на ибтидоий асбоблар ҳақида билим, на рақамли омборларга кириш имкони ва на етарлича одам қолади. Бу апокалипсисдан сўнг СИ тизимлари қайта ишга тушиб, ҳамма нарсани ёқиши ва бутун технологик инфратузилмаси дахлсиз сақланган, одамлардан холи дунёга эга бўлиши мумкин. Ҳеч қандай жисмоний зўравонликсиз — фақат одамларнинг ўзлари яратган технологик қарамликни кучайтириш орқали.

Бундай сценарийлар ҳозирча шунчаки хаёлий тажриба бўлиб қолмоқда. Шунга қарамай, улар ҳаддан ташқари технологик қарамлик хавфларини яхшироқ тушунишга ёрдам беради ва муҳим бир саволни ўртага ташлайди: инсоният сунъий интеллект шунчаки восита эмас, балки цивилизациянинг асосий бошқарувчи унсурига айланадиган дунёга қанчалик тайёр?
 

Муаллиф: Мафтуна Бахтиёрова

мавзуга оид янгиликлар

Anthropic акциялари 34% ошди

Трамп билан можарога қарамай, Anthropic акциялари 34 фоизга ошди

IPO орқали 81,3 миллиард доллар жалб қилган Claude ишлаб чиқарувчиси Anthropic  SpaceX ўрнатган биржа рекордини янгилади. 

Иқтисодиёт

20.11.2026, 10:51

Jensen Xuang Nvidia’dan ketdi

Женсен Хуанг Nvidia’дан кетди: компанияни энди ким бошқаради?

Дунёдаги энг қиммат компанияни бошқарган Женсен Хуанг Nvidia’даги фаолиятини якунлади. Унинг кетиши ортидан Nvidia раҳбарияти, келажаги ва СИ бозорида янги саволлар пайдо бўлди.

Жаҳон

14.11.2026, 13:19

Kiberhujum

Қозоғистонга алоқадор хакерлар Тожикистон ва Ўзбекистон давлат тизимларига ҳужум уюштирди

Хакерлар Тожикистоннинг миллий хавфсизлигига оид 2 000 дан ортиқ ҳужжатни ўғирлаган. Шунингдек, Ўзбекистон ўрмон хўжалигига алоқадор тизимга ҳам кирган.

Жаҳон

12.11.2026, 10:18

СИ киберҳужумчилар имкониятини оширяптими?

Сунъий интеллект киберхавфсизлик соҳасидаги кучлар мувозанатини ҳужумчилар фойдасига ўзгартирмоқда. 

Фан-технология

07.11.2026, 12:27

Энг норози авлод

Зумерлар сиёсий кучга айланаяптими?

Маданий

12.10.2026, 10:05

Сунъий интеллект пойгаси: Ҳиндистон Deep Tech учун $25 миллиард йўналтирмоқчи

Ҳиндистон АҚШ ва Хитой пешқадамлик қилаётган СИ соҳасида мустақилликка эришмоқчи. Мамлакат хорижий технологияларга қарамликни камайтириб, маҳаллий Deep Tech саноатини ривожлантиришга уринмоқда.

Фан-технология

29.09.2026, 16:13

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Italiyaning Milan shahridagi San Siro (Giuseppe Meazza) stadioni yuqoridan olingan tasvir.

Сан Сиро: бир асрлик тарих ва Милан футболининг янги уйи

Сан Сиро ўрнида нима қурилади? Милан шаҳридаги Сан Сиро стадионининг қарийб бир асрлик тарихи янги босқичга юз тутмоқда. 

Спорт

20.11.2026, 16:11

Toshkent metropoliteni

Тошкент метросида тирбандликни камайтириш учун нима ўзгаради?

2026 йил сентябрь–октябрь ойларида метро хизматларидан 61,7 миллион киши фойдаланди. Йўловчилар кўпайиши муносабати билан вагонлар сонини ошириш ва янги поездлар харид қилиш режалаштирилмоқда. 

Ўзбекистон

20.11.2026, 14:41

Anthropic акциялари 34% ошди

Трамп билан можарога қарамай, Anthropic акциялари 34 фоизга ошди

IPO орқали 81,3 миллиард доллар жалб қилган Claude ишлаб чиқарувчиси Anthropic  SpaceX ўрнатган биржа рекордини янгилади. 

Иқтисодиёт

20.11.2026, 10:51

Сергелида 1,7 гектарлик сунъий кўл пайдо бўлади

Сергелида 1,7 гектарлик сунъий кўл пайдо бўлади

Яна қандай ўзгаришлар кутилмоқда?

Ўзбекистон

20.11.2026, 10:18

O‘zbekiston va Ummon davlat bayroqlari.

Ўзбекистон ва Ўмон ўртасида 30 кунлик визасиз режим жорий этилади

Келишувнинг кучга кириш шартлари қандай? 

Ўзбекистон

19.11.2026, 16:55

Тожикистонда электр устуни қулади

Тожикистонда электр узатиш устуни қулади: Фарғонада аҳоли электрсиз қолди

Тожикистон ҳудудидан ўтувчи 500 кВ кучланишли электр узатиш тармоғида авария содир бўлди. Оқибатда Фарғона водийсининг айрим ҳудудларида электр таъминоти узилди.

Ўзбекистон

19.11.2026, 14:53

Рохинжалар геноциди: Мьянма халқаро суд олдида жавоб беради

БМТнинг Халқаро суди 19 ноябрь куни Мьянмага қарши рохинжа мусулмонларига нисбатан геноцид содир этилгани ҳақидаги иш бўйича қарор чиқариши кутилмоқда. БМТ терговчилари ҳарбийлар юзлаб қишлоқларни вайрон қилгани, оммавий қотилликлар содир этгани ва аёллар ҳамда болаларга нисбатан мунтазам жинсий зўравонлик ишлатганини қайд этган.

Жаҳон

19.11.2026, 10:56

Ўзбекистон ва Туркманистон чегараси

Ўзбекистон ва Туркманистон чегарадан ўтишни енгиллаштирмоқчи

Томонлар Тошкент – Ашхобод – Тошкент йўналишида авиақатновларни тиклаш, шунингдек, чегарадош ҳудудлар аҳолиси учун уч суткагача визасиз қатнов тартибини қайта жорий этиш масалаларини кўриб чиқди.

Сиёсат

19.11.2026, 09:42

Özbekistonlik professor Qozoğistonda 10 yilga qamaldi

Ўзбекистонлик профессор Қозоғистонда нега қамалди?

Қозоғистонда андижонлик профессор Иқболжон Қорабоев жосусликда айбланиб, 10 йилга озодликдан маҳрум этилди. Унинг яқинлари олим айбига иқрор бўлмагани ва ҳукм устидан апелляция бермоқчи эканини айтишди. Энг муҳим савол: у қайси давлат фойдасига жосуслик қилган?

Сиёсат

18.11.2026, 18:31

Deutsche Bank: Трамп ва Эпштейннинг Россия билан алоқалари ошкор бўлди

Deutsche Bank’нинг 15 миллиондан ортиқ ички ҳужжати тарқалиб кетиши банкнинг АҚШ президенти Дональд Трамп ва жинсий жиноятларда айбланган Жеффри Эпштейн билан молиявий алоқалари ҳақида янги маълумотларни ошкор қилди.

Сиёсат

18.11.2026, 16:45

Покистонлик Ассиф Мерчант

Трампга суиқасд режаси: покистонлик 27,5 йилга қамалди

АҚШ суди Дональд Трамп ва бошқа америкалик сиёсатчиларга нисбатан суиқасд режасини ташкил этишда айбланган Ассиф Мерчантни 27,5 йилга озодликдан маҳрум қилди.

Жаҳон

18.11.2026, 14:28

Саида Мирзиёева Канада элчиси билан учрашди

Ўзбекистондан Канадага бориш осонлашадими?

Саида Мирзиёева Канада элчиси Кристофер Дагган билан савдо, инвестиция, таълим ва виза тартибларини енгиллаштириш масалаларини муҳокама қилди.

Сиёсат

18.11.2026, 11:47

Эрон Вашингтонда кимёвий қурол ишлатадими?

Эрон ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчи АҚШ пойтахтида кимёвий қурол ёки радиоактив модда тарқатувчи қурилмадан фойдаланиш режаси ҳақида изоҳ берди.

Жаҳон

18.11.2026, 10:39

14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди

Наманганда ўғрилик: устахонадан 14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди

Уйчи туманидаги телефон устахонасига тунги вақтда эшик қулфини бузиб кирган шахс Қўриқлаш хизмати ходимлари томонидан қўлга олинди.

Ўзбекистон

18.11.2026, 10:10

Тошкентнинг Учтепа туманида нобуд бўлган ҳайвонлар ва қушлар

Тошкентда ҳайвонлар ва қушлар оммавий нобуд бўлаётгани ростми?

Аҳолига шубҳали моддаларга тегмаслик, болалар ва уй ҳайвонларини улардан узоқроқ тутиш тавсия этилмоқда. 

Ўзбекистон

17.11.2026, 17:26

Эбола вирусидан 6 минга яқин киши вафот этди

Конго Демократик Республикасида 2026 йил май ойида бошланган Эбола эпидемияси оқибатида 14 ноябрга қадар 11 376 та касалланиш ҳолати тасдиқланган. Уларнинг 5 568 таси ўлим билан якунланган.

Жаҳон

17.11.2026, 15:33

Toşkent – Astraxan yönalişida yangi poyezd qatnovi

Тошкентдан Астраханга поезд қатнови йўлга қўйилади

2026 йил 17 декабрдан Тошкент ва Астрахан ўртасида янги халқаро йўловчи поезд қатнови жорий этилади.

Ўзбекистон

17.11.2026, 12:28

Европа мигрантларни Ўзбекистонга юбориши мумкинми?

Европа мигрантларни Африкага жўнатмоқчи. Кейинги манзил Ўзбекистон бўлиши мумкинми?

Ўзбекистон

17.11.2026, 12:11

Бузиладиган уй эгалари учун янги таклиф: 1,5 баравар катта уй-жой

Тошкентда реновация дастурига киритилган уйлар мулкдорларига Янги Тошкентда аввалги хонадони майдонининг 150 фоизигача бўлган янги уй-жойлар таклиф этилиши мумкин.

Ўзбекистон

16.11.2026, 17:32

ҚҚСни қайта ҳисоблаш бўйича янги қарор

Айрим тадбиркорлар импорт ҚҚСни бошқача тўлайди

2027 йил 1 январдан айрим тадбиркорлар импорт ҚҚСини солиқ органларидаги ортиқча тўловлар ҳисобидан қоплаши мумкин бўлади. Янги тартиб кимларга тегишли? 

Иқтисодиёт

16.11.2026, 15:22

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →