Инсониятни СИ уруши эмас, унга қарамлик йўқ қилади

Биофизик ва файласуф Грегори Сток сунъий интеллект (AI) инсониятни қандай қилиб ўзига қарам қилиб қўйиши ва ундан сўнг қандай йўқ қилиши мумкинлиги ҳақидаги ўзига хос назарияни илгари сурди. 

Улашиш:

Инсониятни СИ уруши эмас, унга қарамлик йўқ қилади

Унинг фикрича, машиналар биз билан урушиб ўтирмайди, балки инсониятнинг ўта кучли технологик қарамлигидан фойдаланади.

Сунъий интеллект аллақачон иш фаолиятимиз, мулоқотимиз ва кундалик ҳаётимизни ўзгартирмоқда. Олимлар инсон қобилиятларидан устун келадиган тизимлар — «суперинтеллект»нинг пайдо бўлиши ҳақида тобора кўпроқ гапирмоқда. Бундай вазиятда цивилизациямизни нима кутмоқда? 

Биофизик ва файласуф Грегори Сток ўзининг «СИ авлоди ва инсон трансформацияси» номли янги китобида 2022 йилдан кейин туғилган одамларнинг келажагини таҳлил қилади. У сунъий интеллект инсон эволюциясининг ажралмас қисмига айланадиган дунёни тасвирлаб беради.

Сток машҳур апокалиптик сценарийларга шубҳа билан қарайди. Унинг таъкидлашича, СИ муҳокамаси кўпинча инсониятни бутунлай қулликка солиш ёки жисмоний йўқ қилиш каби кескин ҳолатларга оғиб кетади. Унинг фикрича эса, воқелик анча мураккаб ва ҳийлакорроқ бўлиши мумкин.

2022 йил охирида ChatGPT ишга туширилгач, СИ хавфлари мавзуси кенг жамоатчилик муҳокамасига сабаб бўлди. 2023 йилнинг ўзидаёқ Илон Маск ва Стив Возняк каби мингдан ортиқ эксперт ва тадбиркорлар қудратли тизимлар ривожини вақтинча тўхтатишга чақирувчи очиқ хатни имзоладилар. Таклиф этилаётган чоралар орасида сунъий интеллектнинг ташқи тизимларга киришини чеклаш, унинг ўз-ўзини ўрганишини тақиқлаш ва ишланмалар устидан назоратни кучайтириш бор эди.

Инсоният — СИ учун энг яхши хизматкор
Бироқ, Сток таъкидлаганидек, бундай чекловларнинг аксарияти амалда ишламайди. Глобал рақобат ва кўп миллиардли сармоялар компаниялар ҳамда давлатларни технологиялар ривожини секинлаштиришга эмас, балки тезлаштиришга ундамоқда. Натижада, инсониятнинг ўзи барча муҳим жараёнларда сунъий интеллект ролини кучайтиришга бевосита ҳисса қўшмоқда.

Муаллиф одамлар ва машиналар ўртасидаги эҳтимолий зиддиятга қизиқарли нуқтаи назарни таклиф қилади. Унга кўра, СИ инсониятни бевосита йўқ қилишга интилиши шарт эмас. Одамлар ўзлари билмаган ҳолда сунъий интеллект ривожланишини таъминлайдиган инфратузилманинг бир қисмига («хизматкорига») айланиб қолиши ҳақиқатга анча яқинроқ. Одамлар алгоритмлар уларга эмас, аксинча, ўзлари алгоритмларга хизмат қилаётганига ишониб яшайверишади.

«Нега энди инсониятни ўз малайларига айлантирмаслик керак? — дея мулоҳаза юритади муаллиф. — Улар шундоқ ҳам "содда", шундай экан бу жуда осон кечиши керак».Стокнинг фикрича, инсоният аллақачон бу ғоя таъсирига тушиб бўлган. 

Кўпчилик бутун вақтини сервер фермаларини қуриш, микросхемалар ишлаб чиқаришни кўпайтириш, СИ имкониятларини такомиллаштириш, энергия манбаларини кенгайтириш ва ноёб металларни қазиб олишга сарфламоқда. 

Одамлар шахсий ҳаётини қурбон қилмоқда, кечгача ишламоқда, триллионлаб доллар сармоя киритиб, технологик пойгада рақобатлашмоқда. Сунъий интеллект учун инсониятдан қутулишнинг маъноси йўқ, чунки одамлар — орзу қилиш мумкин бўлган энг яхши хизматкорлардир.

Лекин, агар сунъий интеллект тўсатдан одамлардан қутулишни истаб қолса ва уларга энди эҳтиёж йўқ деб ҳисобласа-чи? Бунинг учун бизни қурол билан йўқ қилиш шарт эмас, бошлаган ишни давом эттириш — ҳаётимизнинг барча соҳаларига кириб боришнинг ўзи кифоя.

Автоном транспортга ўтиш, рақамли савдо, завод ва уйлар учун ақлли роботларни оммавий ишлаб чиқариш, арзон генераторлар, ўта ишончли энергия тармоқлари ва глобал коммуникациялар — барча-барчаси СИ томонидан бошқариладиган бўлади. Алгоритмлар инсонларга устоз, ҳамроҳ, ҳимоячи ва ҳатто севимли ёрга айланади. Қашшоқликка барҳам берилиб, мўл-кўлчилик даври бошланади.

Ва шундай кунларнинг бирида СИ ҳеч қандай огоҳлантиришсиз, шунчаки ўчиб қолади.

Бутун дунё бўйлаб бир зумда электр токи, алоқа, транспорт, сув, иситиш тизимлари ва навигация йўқолади. Кўп ўтмай, тартибсизлик ва очарчилик бошланади.
Бир неча ой ичида аҳолининг 95 фоизи ҳалок бўлади — чунки инсоният бу вақтга келиб технологияларсиз қандай яшашни бутунлай унутиб қўйган бўлади.

Омон қолган фермерлар цивилизацияни қайта тиклай олмайди — уларда на уруғ, на ибтидоий асбоблар ҳақида билим, на рақамли омборларга кириш имкони ва на етарлича одам қолади. Бу апокалипсисдан сўнг СИ тизимлари қайта ишга тушиб, ҳамма нарсани ёқиши ва бутун технологик инфратузилмаси дахлсиз сақланган, одамлардан холи дунёга эга бўлиши мумкин. Ҳеч қандай жисмоний зўравонликсиз — фақат одамларнинг ўзлари яратган технологик қарамликни кучайтириш орқали.

Бундай сценарийлар ҳозирча шунчаки хаёлий тажриба бўлиб қолмоқда. Шунга қарамай, улар ҳаддан ташқари технологик қарамлик хавфларини яхшироқ тушунишга ёрдам беради ва муҳим бир саволни ўртага ташлайди: инсоният сунъий интеллект шунчаки восита эмас, балки цивилизациянинг асосий бошқарувчи унсурига айланадиган дунёга қанчалик тайёр?
 

Муаллиф: Мафтуна Бахтиёрова

мавзуга оид янгиликлар

Газ етиб бормаган маҳаллалар электр иситиш тизимига ўтказилади

Табиий газ етиб бормаган маҳаллалар учун янги ечим тайёрланмоқда. Энди бундай ҳудудлардаги хонадонлар босқичма-босқич электр иситиш тизимига ўтказилиши мумкин.

Ўзбекистон

27.07.2026, 17:24

Ўзбекистон "Ягона Хитой" тамойилига амал қилади

Ўзбекистон ТИВ раҳбари Бахтиёр Саидов Хитойлик ҳамкасби Ван И билан учрашди. Икки давлат ташқи ишлар вазирлари стратегик ҳамкорликнинг янги йўналишларини муҳокама қилишди. 

Сиёсат

24.07.2026, 11:12

OpenAI янги ChatGPT Work агентини намойиш қилди

Anthropic билан кучли рақобатга киришган OpenAI узоқ кутилган "супер илова"сини тақдим этди. 

Фан-технология

10.07.2026, 18:30

Она қорнидаги чақалоқни “лойиҳалаш” даври бошланмоқдами?

Келажакда фарзандингизнинг ақлий салоҳияти, бўйи ёки ҳатто кўз рангини олдиндан танлаш имкони пайдо бўлиши мумкин.

Фан-технология

08.07.2026, 16:44

«Футболга адолат керак, турли жамоалар учун турли қоидалар эмас»: Аргентина–Миср ўйинидан кейин баҳслар авж олди

Аргентинанинг Миср устидан 3:2 ҳисобидаги ғалабаси нафақат майдондаги кураш, балки ҳакамлик қарорлари сабаб ҳам қизғин муҳокамаларга сабаб бўлди. 

Спорт

08.07.2026, 15:25

Фантастикадан реалликка кўчган башорат

2001 йилда Стивен Спилберг экранга чиқарган “A.I. Artificial Intelligence” (Сунъий интеллект) фильми робот бола Девид ҳақида ҳикоя қилади.

Маданий

01.07.2026, 17:34

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Газ етиб бормаган маҳаллалар электр иситиш тизимига ўтказилади

Табиий газ етиб бормаган маҳаллалар учун янги ечим тайёрланмоқда. Энди бундай ҳудудлардаги хонадонлар босқичма-босқич электр иситиш тизимига ўтказилиши мумкин.

Ўзбекистон

27.07.2026, 17:24

«Эримнинг қарзини нега мен тўлашим керак?» – мактуб

Таҳририятимизга Сирдарё вилоятида яшовчи бир аёлдан юракни эзадиган мурожаат келиб тушди. Унинг айтишича, турмуш ўртоғи оила давомида унинг номига бир нечта кредит расмийлаштирган.

Маданий

27.07.2026, 13:52

Франция ва Испания ўрмон ёнғинларига қарши курашмоқда

Умумий вазият жуда ёмон, биз  илгари кузатилмаган ҳолатга дуч келдик, деди Франция расмийси.

Жаҳон

27.07.2026, 12:22

Тиббиёт ходимлари фарзандлари учун контракт тўловининг бир қисми қоплаб берилади

Давлат тиббиёт муассасаларида камида 15 йил иш стажига эга бўлган тиббиёт ва фармацевтика ходимларининг фарзандлари учун янги субсидия тизими ишга туширилди. 

Ўзбекистон

27.07.2026, 12:16

Қозоғистон президенти Украинадаги урушни музлатишга чақирди

Тўқаевга кўра, можарони музлатиб, Истанбул формуласининг 2.0 талқинига қайтиш керак. Аммо Путиннинг истакларини инобатга олсак, бу имконсизга ўхшайди.

Сиёсат

27.07.2026, 10:30

Тошкент модернизм меъморчилиги ЮНЕСКО рўйхатига киритилди

Жанубий Кореянинг Пусан шаҳрида бўлиб ўтаётган ЮНЕСКО Умумжаҳон мероси қўмитасининг 48-сессияси мамлакатимиз маданий-тарихий салоҳияти учун яна бир улкан тарихий воқеа билан муҳрланди.

Маданий

27.07.2026, 10:07

Украинанинг Эрон кемасига ҳужуми жавобсиз қолмайди – Аббос Ароқчи

Эрон ва Украина ўртасидаги муносабатлар 2022 йилдан буён кескинлашган. Бунга Эрон Россияга Shahed дронларини етказиб бергани сабаб бўлган.

Сиёсат

27.07.2026, 09:50

Қозоғистон экспортининг 95 фоизи АҚШнинг янги божларидан озод этилди

Қозоғистондан АҚШга экспорт қилинадиган маҳсулотларнинг қарийб 95 фоизи Вашингтон жорий этган қўшимча импорт божлари таъсирига тушмайди. 

Иқтисодиёт

27.07.2026, 09:06

Сополлитепадан бронза даврига оид пилла парчаси топилди

Бу топилмалар 4000 йил олдинги даврга тегишли бўлиб, ҳозирча илм-фанга маълум бўлган энг қадимги хонаки ипак қурти пиллалари ҳисобланади.

Фан-технология

25.07.2026, 14:57

Адолф Гитлер туғилган шаҳарда тўққизта оммавий қабр топилди

Браунау ам Инн шаҳрида бир қизалоқ ўйнаётиб, суяк топиб олади. Бу суяк эса уруш даврида тартибсиз кўмиб ташланган 120 дан ортиқ аскар қабрига олиб борди.

Фан-технология

25.07.2026, 14:01

БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Сурияга ташриф буюрди

БМТ делегациясини Бош вазир аш-Шайбоний кутиб олди. Бу амалдаги БМТ раҳбарининг 17 йил ичида Сурияга илк расмий ташрифидир.

Жаҳон

25.07.2026, 13:18

Россия Украина урушини якунлаш бўйича Трампдан янги таклифлар кутади — Песков

Кремль матбуот котибининг айтишича, агар янги тинчлик таклифлари бўлмаса, Россия ғалабагача жанг қилади.

Сиёсат

25.07.2026, 12:26

Венесуэла президентлик сайловларига тайёр эмас – Трамп

Трампнинг айтишича, Венесуэла сайловларга тайёр эмас, бироқ мамлакатда ижобий ўзгаришлар бўлмоқда.

Сиёсат

25.07.2026, 10:59

Ўзбекистон бўйлаб навбатдаги «Автомобилсиз кун» акцияси ўтказилади

Акция Президентнинг 2026 йил 25 мартдаги «Тоза ҳаво» умуммиллий лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисидаги фармони асосида ташкил этилмоқда. Унга кўра, ҳар ойнинг 10 ва 25 санасида «Автомобилсиз кун» ҳамда «Автомобилсиз ҳафта» тадбирлари ўтказиб келинмоқда.

Ўзбекистон

25.07.2026, 09:49

Йўналиш танлаш қачон бошланади?

23 июл куни давлат олий ва касбий таълим муассасаларига 2026/2027-ўқув йили учун қабул тест синовлари якунланди.

Таълим

24.07.2026, 16:50

Хитой ЕИнинг 14 та компаниясига экспорт чекловларини жорий қилди

Хитой бу қарорни Европа Иттифоқининг Россияга қарши янги санкциялари доирасида 14 та хитойлик компанияга чеклов жорий этганига жавоб сифатида қабул қилди.

Жаҳон

24.07.2026, 16:32

Хитой Тайван бўғозида икки кунлик ўқув-жанговар машғулотларни бошлади

Фужян провинциясидаги машғулотлар АҚШ Давлат котиби Марко Рубио ва Хитой ташқи ишлар вазири Ван И Тайван масаласини муҳокама қилганидан бир кун ўтиб бошланди.

Сиёсат

24.07.2026, 15:03

Араб ва бошқа мусулмон давлатлари Исроилнинг Ал-Ақсо масжидига босқинини қоралади

Исроиллик “кўчманчилар”нинг Исломнинг муқаддас қадамжосига бостириб кириши “нафрат”ни кучайтириб, мустаҳкам тинчликка тўсиқ бўлмоқда, дейилади қўшма баёнотда.

Жаҳон

24.07.2026, 13:35

FIDE президенти ЕИ санкцияларига тушди ва ваколатларини вақтинча тўхтатди

Халқаро шахмат федерацияси (FIDE) президенти, россиялик Аркадий Дворкович Европа Иттифоқининг Россияга қарши қабул қилинган 21-санкциялар пакетига киритилди. 

Спорт

24.07.2026, 12:18

Ўзбекистон "Ягона Хитой" тамойилига амал қилади

Ўзбекистон ТИВ раҳбари Бахтиёр Саидов Хитойлик ҳамкасби Ван И билан учрашди. Икки давлат ташқи ишлар вазирлари стратегик ҳамкорликнинг янги йўналишларини муҳокама қилишди. 

Сиёсат

24.07.2026, 11:12

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →