Исроил, АҚШ ва Эрон: Дунё тартибини ўзгартираётган урушнинг 10 та сабоғи

Трамп ваъда қилган тез ғалаба амалга ошмади. Уруш чўзилиб, энергия бозори ва глобал иқтисодда беқарорликни кучайтирмоқда.

Жаҳон

15.04.2026, 12:13

Улашиш:

Исроил, АҚШ ва Эрон: Дунё тартибини ўзгартираётган урушнинг 10 та сабоғи

Мақсадлар доимий равишда ўзгариб боряпти, низонинг якуни эса кўринмаяпти.
Бундан ташқари, ушбу тўқнашувнинг бадали эндиликда фақат жанг майдони билан чекланиб қолмаяпти. 

Бутун дунё энергия бозорларидаги беқарорлик, глобал савдодаги инқироз ва кучайиб бораётган мавҳумлик билан товон тўламоқда. Аммо моддий харажатлардан ташқари, бу уруш яна бир муҳим нарсани — замонавий низолар қандай ишлашини ва улар қолган дунё учун нимани англатишини яққол кўрсатиб берди. Бугун биз ушбу урушнинг асосий сабоқларини таҳлил қиламиз.

Биринчи сабоқ: Дунё ҳали ҳамон нефть устида турибди
Йиллар давомида бизга инсоният қазиб олинадиган ёқилғидан воз кечиб, тоза энергияга ўтаётгани ҳақида гапиришди. Лекин бу уруш ушбу даъволарнинг нақадар асоссиз эканини исботлади. Вазият кескинлашиши билан нефть нархи осмонга кўтарилди, бозорлар саросимага тушди. Ҳатто АҚШ ҳам бу зарбани кескин ҳис қилди. Энергетика бозорлари чегара билмайди: Ғарбий Осиёдаги ҳар қандай узилиш зудлик билан бутун дунё бўйлаб харажатларнинг ошишига олиб келади.

Иккинчи сабоқ: Кучсиз иштирокчилар ҳали ҳам шарт қўйиши мумкин
Бу уруш тенг кучлар ўртасида кечаётгани йўқ — бу кучлар нисбати кескин фарқ қилувчи низонинг классик намунасидир. Кучсизроқ томон қудратли рақибга қарши туришнинг мутлақо янги йўлларини топмоқда. Эрон арзон дронлар, ракеталар ва ўз иттифоқчилари орқали АҚШ ҳамда Исроилнинг замонавий армияларини ҳолдан тойдиришга уринмоқда. Арзон ҳужумлар рақибни қимматбаҳо мудофаа тизимларига миллариардлаб маблағ сарфлашга мажбур қилар экан, кучли армия учун урушнинг қиймати чидаб бўлмас даражада ошиб бормоқда.

Учинчи сабоқ: География ҳали ҳам улкан аҳамиятга эга
Ҳарбий стратегия — бу фақат қурол-яроғ эмас, балки қулай жойлашув ҳам демакдир. Ҳурмуз бўғози сайёрадаги энг муҳим нуқталардан бири бўлиб қолмоқда. Дунёдаги жами нефть ташиш ҳажмининг бешдан бир қисми айнан шу ердан ўтади. Теҳрон бу воситанинг кучини жуда яхши тушунади. Ушбу тор сув йўлидаги ҳаракатга халақит бериш орқали у жаҳон бозорларини титрашга мажбур қилмоқда. Бу уруш яна бир бор эслатди: география ҳанузгача дунё сиёсатининг қиёфасини белгилаб бермоқда.

Тўртинчи сабоқ: Лидерларнинг йўқ қилиниши тизимнинг қулашини англатмайди
Ушбу уруш муҳим бир ҳақиқатни ошкор қилди: ҳатто олий мартабали раҳбарлар нишонга олиниб, йўқ қилинса ҳам, тизим яшаб қолади. Ҳокимият тузилма ичида тезкорлик билан қайта тақсимланади ва давлат ўз фаолиятини давом эттираверади. Кўпинча, бундай зарбалардан сўнг тизим ўз позициясини янада қаттиқлаштиради. Демак, ҳарбий босим ҳар доим ҳам кутилган сиёсий ўзгаришларга олиб келавермайди.

Бешинчи сабоқ: Иттифоқларнинг ҳам чегараси бор
Дунё ҳамжамиятининг муносабатига эътибор беринг. Қўшма Штатларнинг шериклари кўп, аммо бу уруш уларнинг қўллаб-қувватлови аслида қаергача боришини кўрсатиб қўйди. Европанинг айрим давлатлари жараёндан четда қолишни афзал кўрган бўлса, бошқалари ўта эҳтиёткорлик билан ҳаракат қилмоқда. Бу бизга муҳим бир сигнални бермоқда: замонавий иттифоқлар мажбуриятларга эмас, балки вазиятга қараб ўзгарувчи манфаатларга асосланган.

Олтинчи сабоқ: Бойлик хавфсизликка кафолат эмас
Форс кўрфази давлатлари дунёдаги энг бой мамлакатлар қаторига киради. Улар мудофаа учун миллиардлаб маблағ сарфлаб, АҚШнинг хавфсизлик кафолатларига таянишди. Шунга қарамай, уларнинг энг муҳим энергетика инфратузилмалари зарбалар остида қолди. Бу шуни исботладики: пулга энг замонавий қуролларни сотиб олиш мумкин, аммо мутлақ хавфсизликни сотиб олиб бўлмайди.

Еттинчи сабоқ: Ахборот уруши — жанг майдонидагидан кам эмас
Бу энди шунчаки ҳарбий тўқнашув эмас, балки воқеаларнинг қайси талқини ғалаба қозониши устидаги курашдир. Ўзаро айбловлар, сохта видеолар ва дезинформациялар реал вақт режимида тарқалмоқда, бу эса ҳақиқатни текширишни имконсиз қилиб қўйди. Расмий баёнотлар ва интернетдаги тасодифий контент бир хил даражада қабул қилина бошлаганда, ишонч — ушбу ахборот урушининг биринчи қурбонига айланади.

Саккизинчи сабоқ: Сунъий интеллект жанг майдонига чиқмоқда
Сунъий интеллект энди маълумотларни қайта ишлаш, нишонларни тезкор аниқлаш ва реал вақт режимида қарор қабул қилишнинг асосий воситасига айланди. Бу уруш суръатини тубдан ўзгартириб юборди. Илгари соатлаб вақт талаб қилган жараёнлар энди бир неча дақиқада содир бўлмоқда. Аммо бундай тезликнинг ўз хатарлари бор: инсоний таҳлил ва вазиятни юмшатиш учун вақт кам қолмоқда, бу эса ҳар бир хатони анча хавфли қилиб қўяди.

Тўққизинчи сабоқ: Фуқаролик инфратузилмаси нишонга айланди
Замонавий урушлар энди фақат армиялар тўқнашуви эмас. Энди зарбалар мамлакат ҳаётини таъминлайдиган тизимларга берилмоқда. Нефть объектлари, электр станциялари, сув тозалаш иншаотлари, портлар ва аэропортлар устувор нишонларга айланди. Нима учун? Чунки бундай зарар кенг кўламли уруш олиб бормасдан туриб ҳам, бутун бир давлат иқтисодиётини тиз чўктириши мумкин.

Ўнинчи сабоқ: Аниқ ечим мавжуд эмас
Бу, эҳтимол, ҳозирги пайтдаги энг аччиқ сабоқдир. Яқин келажақда на аниқ ғалаба ва на якуний ечим кўринмоқда. Ҳаммаси вақтинчалик келишув, танаффус ёки узоқ давом этувчи боши берк кўча билан тугаши мумкин, аммо бу натижаларнинг ҳеч бири барқарорликка кафолат бермайди.


Ушбу ўнта сабоқ битта хавотирли манзарани ифодалайди: эски қоидалар энди ишламайди. Уруш ҳали давом этмоқда, лекин дунё аллақачон ўзгариб бўлди. Биз кучнинг моҳияти қандай ўзгараётганига гувоҳ бўлмоқдамиз: энди арзон дрон қимматбаҳо самолётдан самаралироқ бўлиши мумкин, тор бўғоз ёки ахборот майдони устидан назорат эса олтин захирасининг ҳажмидан кўра кўпроқ аҳамиятга эга.

Глобал тизим мисли кўрилмаган босим остида қолди. Баланс ўзгармоқда, кураш усуллари эволюция қилмоқда. Энг муҳими — замонавий низоларда энди оддий ечимлар ва тезкор ғалабалар йўқ. Бу уруш шунчаки армиялар тўқнашуви эмас, балки бутун инсоният учун барқарорлик ўтмишда қолганлиги ҳақидаги кескин огоҳлантиришдир.

Муаллиф: Азиз Солиев

мавзуга оид янгиликлар

“Бутун Ливан ёниши, минглаб ливанлик оналар йиғлаши керак” – Итамар Бен Гвир

Исроил Мудофаа Армияси 4 нафар аскар ҳалок бўлгани ҳақида хабар берганидан сўнг Миллий хавфсизлик вазири Итамар Бен Гвир кескин баёнот берди. Ушбу ҳодисалар АҚШ ва Эрон тинчлик келишувига эришиши фонида юз бермоқда.

Жаҳон

19.06.2026, 15:12

Айрим Исроил амалдорлари урушни чўзмоқчи — АҚШ вице-президенти

Вице-президент Жей Ди Венснинг янги баёноти АҚШ ва Исроил ўртасидаги келишмовчилик тобора ошиб бораётганини кўрсатмоқда.

Сиёсат

16.07.2026, 15:54

Трамп Конгрессга Эрон билан уруш қайта бошланганини билдирди

АҚШ қонунчилигига кўра, президент Конгресс розилигисиз уруш бошласа, уни 60 кун ичида тўхтатиши шарт. АҚШ ва Эрон ўртасидаги можаро бўйича 60 кунлик муддат 1 майда тугаган. Аммо Трампда урушни давом эттириш учун "баҳона" мавжуд.

Сиёсат

14.07.2026, 11:34

АҚШ ва Эрон Қатарда музокара ўтказади

АҚШ ва Эрон музокара столига қайтар экан, Трамп агар Теҳрон ҳужумларни қайта бошласа, Эронни бутунлай яксон қилишини яна такрорлади.

Жаҳон

29.06.2026, 11:44

Версал келишуви: Вашингтоннинг Яқин Шарқдаги стратегик мағлубиятими?

АҚШ ва Эрон ўртасида Версалда Исломобод ўзаро англашув меморандумининг имзоланиши шунчаки ҳарбий ихтилофнинг якуни эмас, балки Вашингтоннинг стратегик мағлубиятини юридик жиҳатдан мустаҳкамлаш бўлди.

Жаҳон

22.06.2026, 11:24

Эрон ядро қуроли яратмайди, АҚШ эса санкция қўлламайди...

Эронлик мулозим Теҳрон ва Вашингтон ўртасидаги тинчлик меморандуми ўз ичига нималарни олганини очиқлади.

Жаҳон

15.06.2026, 12:32

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Пенсия тизимида қандай ўзгаришлар кутилмоқда?

Пенсия жамғармаси пенсия тизимини такомиллаштириш бўйича режалаштирилаётган бир қатор янгиликлар ҳақида маълум қилди.

Иқтисодиёт

22.07.2026, 17:24

Энди Тошкентдан Самарқандга 2,5 соатда етиб борилади – Шавкат Мирзиёев

Президент қиймати қарийб 2,2 миллиард доллар бўлган Тошкент – Самарқанд йўналишидаги автомобиль йўли қурилишига тамал тоши қўйди.

Ўзбекистон

22.07.2026, 16:01

Саида Мирзиёева дипломатик ваколатхоналар фаолиятини таҳлил қилади

Президент раислигида ўтказилган йиғилишда хориждаги дипломатик ваколатхоналар фаолияти танқидий муҳокама қилинди.

Сиёсат

22.07.2026, 13:09

Украина бу йил 700 квадрат километр ҳудудини қайтариб олди

2024 йил бошидан бери Украина қуролли кучлари бош қўмондони лавозимида ишлаб келаётган Олександр Сирский истеъфога чиқиш арафасида ўзининг ютуқлари ҳақида гапирди.

Сиёсат

22.07.2026, 12:36

«Мурунтов»да улкан юк машинаси енгил автомобилни босиб кетди. Икки киши ҳалок бўлган

«Навоий кон-металлургия комбинати» АЖ «Мурунтов» конида содир бўлган йўл-транспорт ҳодисаси юзасидан расмий муносабат билдирди. 

Ўзбекистон

22.07.2026, 12:22

АҚШ Саудия Арабистони билан ядро энергетикаси бўйича тарихий келишувни маъқуллади

 АҚШ Президенти Доналд Трамп Саудия Арабистонининг фуқаролик ядро энергетикаси дастурини ривожлантиришга йўл очувчи муҳим келишувни расман маъқуллади. 30 йилга мўлжалланган битим қиймати ўнлаб миллиард долларга баҳоланмоқда. 

Жаҳон

22.07.2026, 11:10

Франция 15 ёшгача бўлганлар учун ижтимоий тармоқларни тақиқламоқда

Франция 15 ёшгача бўлган болаларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланишини тақиқлаган Европадаги биринчи давлатга айланди. 

Жаҳон

22.07.2026, 11:08

Хусийлар Саудия Арабистонига қарши денгиз блокадаси эълон қилди

Глобал энергия таъминоти инқироз ёқасида. Ҳормуз бўғози ортидан энди Боб ал-Мандаб йўлаги ҳам таҳдид остида қолди.

Жаҳон

21.07.2026, 16:33

ЖЧ чипта ва формалари бўйича саволлар очиқ қолмоқда: ЎФА ва вазирлик нима деди?

Ижтимоий тармоқларда АҚШда ўтказилган Ўзбекистон миллий терма жамоаси ўйинлари учун ажратилган чипталар ва расмий формалар тақсимоти ҳақида турли хабарлар тарқалгани ортидан Paradigma.uz Спорт вазирлиги ҳамда Ўзбекистон футбол ассоциациясига расмий ахборот сўровлари юборган эди. Ташкилотлар бир қатор саволларга жавоб берди, аммо айрим муҳим масалалар очиқлигича қолмоқда.

Спорт

21.07.2026, 16:22

Гаяна қирғоқларида паром ағдарилди: ҳалок бўлганлар сони ҳозирча 27 та

18 июль куни кечқурун ағдарилиб кетган MV Barima пароми 1939 йилда қурилгани айтилмоқда.

Жаҳон

21.07.2026, 13:23

Ўзбекистон туризмига қизиқиш 54 фоизга ошди — Expedia Group

Халқаро туризм компанияси Expedia Group маълумотларига кўра, жорий йилнинг июнь ойида Ўзбекистонга саёҳат бўйича қидирувлар ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 54 фоизга ошди. Шу билан бирга, мамлакатга расмийлаштирилган бронлар сони ҳам кўпайган.

Маданий

21.07.2026, 13:10

Тошкент метрополитенига 3 та янги поезд олиб келинди

“Турон” метро бекати томининг бир қисми қулаб, икки киши жароҳатланганидан сўнг Тошкент метрополитени бўйича яхши хабарлар ҳам тарқалмоқда. Сентябргача яна 8 та ҳаракат таркиблари харид қилиш режалаштирилган.

Ўзбекистон

21.07.2026, 11:51

FIFA рейтинги янгиланди: Ўзбекистон рейтингда 10 поғона пастлади

Ўзбекистон терма жамоаси Жаҳон чемпионати ва ундан олдинги ўртоқлик учрашувларидаги муваффақиятсизлигидан сўнг рейтингда 23,11 очко йўқотган.

Спорт

21.07.2026, 11:14

Умра визаси энди 1 йил муддатга берилади

Саудия Арабистони Ҳаж ва умра вазирлиги умра зиёратчилари учун 365 кун (1 йил) амал қиладиган кўп марталик визани жорий қилди.

Маданий

21.07.2026, 10:43

Алифбога тузатишлар ортиқча харажат талаб қилмайди

Қонунчилик палатаси қабул қилган ўзбек алифбосига тузатишлар киритиш тўғрисидаги қонун лойиҳаси жамоатчиликда кенг муҳокама қилинмоқда.

Ўзбекистон

21.07.2026, 10:02

Афғонистонда Эронга кетаётган 5 муҳожир саҳрода ҳалок бўлди, 14 нафари бедарак йўқолди

Фаоллар Толибон ҳукуматидан иш ўринлари яратиш ёки афғон ишчиларини бошқа давлатларга қонуний ва хавфсиз йўллар билан юбориш механизмини ишлаб чиқишни сўрамоқда.

Жаҳон

20.07.2026, 16:05

Food City чорраҳасида кўприк қурилиши сабаб Тошкентда бир қатор йўллар ёпилади

Қурилиш ишлари давомида Бектемир тумани ҳудудидан ўтувчи D-012 Бектемир–Чирчиқ–Чорвоқ автомобил йўлининг 6-километридан Ийк ота томон юк ташувчи транспорт воситалари ҳаракати вақтинча чекланади.

Ўзбекистон

20.07.2026, 15:45

Алкоголли ичимликларни реклама қилган блогерга чора кўрилди

Рақобат қўмитаси томонидан ўрганишлар давомида блогер Н.Собировнинг ижтимоий тармоқдаги @nurbek_sobiroff саҳифасида алкоголли ичимликлар рекламаси жойлаштирилганлиги аниқланди.

Ўзбекистон

20.07.2026, 13:38

Бекатлар ўз вазифасини бажаряптими?

Ижтимоий тармоқларда тарқалаётган суратлар автобус бекатлари ҳақида жиддий саволларни ўртага ташламоқда. Йўловчилар бекат ичида эмас, унинг орқасида турибди. Қишнинг совуқ кунларида қандай сақланиш мумкин?

Ўзбекистон

20.07.2026, 12:20

Кечаси Украина Москва вилоятига 400 та дрон учирди

Украина бир кечада Москва ва унинг атрофидаги ҳудудларга 400 та дрон билан ҳужум қилган. Натижада икки киши жароҳатланиб, биноларда ёнғин чиққан.

Жаҳон

20.07.2026, 11:45

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →